۱۸ ماه طول میکشد ثبات به امارات متحده برگردد/ اعراب «سردتر، سختگیرتر و معاملهگراتر» میشوند
به گزارش سرویس بین الملل تابناک، خبرگزاری «ای بی سی نیوز» در مقالهای به بررسی اثار جنگ ایران بر کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس و نوع نگاه آنها به چتر امنیتی آمریکا پرداخته که در ادامه آمده است.
لازم به ذکر است انتشار مقالات خارجی به معنای تایید محتوای آن از سوی تابناک نیست.
توافق موقت میان ایالات متحده و ایران، بلافاصله به درگیریها در سراسر خاورمیانه پایان داد و آرامشی نسبی به کشورهای خلیج فارس که در اثر جنگ آسیب دیده بودند، بخشید؛ هرچند در روزهای اخیر بار دیگر آتشافروزیها از سر گرفته شد.
اما حتی در آن دوره صلح نسبی، همچنان نگرانیهایی دربارهٔ تأثیر مذاکرات جاری واشنگتن و تهران بر آیندهٔ منطقه، بهویژه در زمینهٔ مدیریت تنگه هرمز، وجود داشت.
در توافق اولیه آمده بود که این آبراه دریایی ظرف ۳۰ روز بازگشایی شود، در ازای آن آمریکا محاصره دریایی بنادر و کشتیهای ایران را لغو کند.
این توافق همچنین شامل طرحی برای ایجاد صندوقی ۳۰۰ میلیارد دلاری (۴۳۵.۶ میلیارد دلاری) برای بازسازی ایران بود که کشورهای حاشیه خلیج فارس ممکن است در نهایت به آن کمک کنند.
جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، شوکهای بزرگی به بازارهای انرژی جهانی وارد کرد و کشورهای حاشیه خلیج فارس را که از دیرباز شرکای منطقهای واشنگتن و میزبان پایگاهها و پرسنل نظامی آمریکا بودهاند، به درگیری کشاند.
هزاران موشک و پهپاد ایرانی متوجه کشورهایی، چون امارات متحده عربی، قطر، بحرین، کویت و عربستان سعودی بود و شهرهایی را که خود را به عنوان قطبهای تجاری و گردشگری جهانی معرفی میکنند، دچار هرجمرج کرد.
برخی از این کشورها در آخر هفته نیز بار دیگر هدف حمله قرار گرفتند، در حالی که آمریکا و ایران تبادل آتش داشتند.
آمریکا ایران را به حمله به کشتیهای تجاری در خلیج فارس متهم کرد و به زیرساختهای نظامی ایران در نزدیکی تنگه هرمز حمله کرد که ایران نیز در پاسخ به متحدان آمریکا در منطقه حمله کرد.
اگرچه بسیاری از رهبران کشورهای حاشیه خلیج فارس به سرعت از توافق امضا شده توسط دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، و مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، استقبال کردند، اما حمایت آنها مشروط است و واقعیت اوضاع همچنان در حال رقم خوردن است.
آندریاس کریگ، دانشیار دانشکده امنیت کالج کینگ لندن، گفت: «توافق آمریکا و ایران برای کشورهای حاشیه خلیج فارس اهمیت دارد، زیرا به منطقه چیزی را میدهد که به شدت به آن نیاز دارد: راهی برای توقف جنگ بدون این که وانمود کنیم که مناقشهٔ اصلی حل شده است.»
«این توافق دربارهٔ اعتماد به ایران نیست، بلکه دربارهٔ ایجاد سازوکاری است که تشدید تنش را کمتر جذاب کند.»
«اولویت فوری کشورهای حاشیه خلیج فارس، آزادی کشتیرانی از طریق تنگه هرمز، حفاظت از زیرساختهای نفت و گاز، و به اندازهٔ کافی ساختار دیپلماتیک برای جلوگیری از این است که ایران، اسرائیل یا آمریکا منطقه را دوباره به درگیری آشکار بکشانند.»
طرح «آشفته» ممکن است بهترین گزینه باشد
دکتر کریگ هشدار داد که این ممکن است مستلزم مصالحههایی در مواردی مانند عوارض عبور از تنگه هرمز باشد.
این آبراه حیاتی که بین ایران در شمال و عمان در جنوب قرار دارد، بسیاری از تولیدکنندگان نفت و کالاهای خاورمیانه را به بقیهٔ جهان متصل میکند.
ایران همچنان اصرار دارد که اخذ عوارض در تنگه در دستور کار قرار خواهد گرفت، اما آمریکا آن را رد کرده است.
او گفت: «این وضعیت آشفته است، اما راهحل جایگزین بهتری وجود ندارد.»
«جایگزین، توافق بهتر نیست؛ بلکه حملات جدید، حملات بیشتر به زیرساختهای کشورهای حاشیه خلیج فارس، افزایش هزینههای بیمه، افزایش اضطراب سرمایهگذاران و چرخهای دیگر از اعمال فشار در هرمز است.»
محمدباقر قالیباف، مذاکرهکنندهٔ ارشد ایران، پیش از این به عمان، کشوری که در آن سوی تنگه قرار دارد، رفته تا مذاکرات با مقامات دربارهٔ مدیریت آیندهٔ این آبراه را آغاز کند.
نخستوزیر قطر یک روز بعد به آنجا رفت، در حالی که پیشتر همزمان با آقای قالیباف برای دور اول مذاکرات آمریکا و ایران در سوئیس به سر برده بود.
محمد سلیمان، همکار ارشد مؤسسه خاورمیانه، گفت: «هر گونه تلاش یا مصالحه بر سر ماهیت بینالمللی آبراه تنگه هرمز فاجعهبار خواهد بود و پیامدهایی فراتر از کشورهای حاشیه خلیج فارس و خاورمیانه خواهد داشت.»
در یادداشت تفاهم (MOU) آمده است که ایران و عمان دربارهٔ «مدیریت آینده» تنگه گفتوگو خواهند کرد، که میتواند آیندهٔ نظارت یا سرپرستی تهران بر صادرات کشورهای حاشیه خلیج فارس از طریق این آبراه را در پی داشته باشد.
توافق موقت به توان موشکی ایران نمیپردازد، با وجود این که حذف آن یکی از اهداف اعلامشدهٔ جنگ از سوی آمریکا در آغاز درگیری بود.
برای کشورهایی که عملاً در خط مقدم قرار دارند و بارها هدف این موشکها قرار گرفتهاند، این موضوع تهدیدی بزرگ بر فراز منطقه باقی میگذارد.
هفتهٔ گذشته، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، از کشورهای حاشیه خلیج فارس دیدار کرد و پس از دیدار با مقامات ارشد عرب به این مسئله اشاره کرد.
او در کویت گفت: «ما کاری نمیکنیم که امنیت متحدانمان - متحدان دیرینهمان در منطقه - را تضعیف کند.»
سلیمان همچنین پیشنهاد کرد که دیگر (کشورهای) جهان ممکن است به آنچه ایران در مذاکرات بعدی به دست میآورد نگاه کنند و سعی کنند از آن الگو پیروی کنند.
او گفت: «سوالاتی دربارهٔ سنگاپور و تنگه مالاکا مطرح خواهد شد. این امر سابقهای بسیار بسیار خطرناک ایجاد خواهد کرد. کشورهای حاشیه خلیج فارس به عقب بازنخواهند گشت»
در حالی که پهپادها و موشکهای ایران اهدافی را در سراسر خلیج فارس مورد اصابت قرار دادند، آسیب به زیرساختهای انرژی منطقه همچنان در دورهٔ بازسازی بیشترین نگرانی و هزینه را داشت.
یک شرکت تحلیلگر انرژی نروژی در ماه آوریل، اندکی پس از آغاز آتشبس اولیه، تخمین زد که حملات تا ۵۸ میلیارد دلار خسارت به اعضای شورای همکاری خلیج فارس (GCC) وارد کرده است.
به عنوان مثال، در قطر، تأسیسات گاز طبیعی مایع راس لفان هدف قرار گرفت که نه تنها هزینهٔ تعمیرات سنگینی به همراه داشت، بلکه در دوران بازسازی، میلیاردها دلار از پیشبینی درآمدهای دولت قطر را کاهش داد.
عربستان سعودی توانسته بود با بهرهگیری از موقعیت جغرافیایی خود، محدودیتهای خلیج فارس را دور بزند و صادرات نفت را از طریق خط لوله شرق به غرب خود به دریای سرخ منتقل کند.
اما این خط لوله نیز در طول جنگ، همراه با تأسیسات پالایشگاه ینبع در شمال جده، هدف قرار گرفت.
دکتر کریگ گفت: «کشورهای حاشیه خلیج فارس از حملات به لحاظ فیزیکی بازسازی خواهند شد، اما به سادگی به وضعیت پیشین خود بازنخواهند گشت.»
«عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی دارای پول، ظرفیت دولتی و توان مهندسی برای تعمیر زیرساختهای آسیبدیده، بازگرداندن لجستیک و اطمینانبخشی به بازارها هستند.»
وضعیت عادی جدید چگونه خواهد بود
دکتر کریگ گفت که تجربهٔ کشورهای حاشیه خلیج فارس در سال جاری احتمالاً منجر به افزایش هزینهها در مواردی مانند سیستمهای دفاع هوایی و تولید موشکهای رهگیر خواهد شد.
او گفت که همچنین به بحثی دربارهٔ «خودمختاری راهبردی» از واشنگتن دامن خواهد زد.
با این حال، سلیمان متقاعد نشده بود که کشورهای حاشیه خلیج فارس به فکر عقبنشینی از تعامل با واشنگتن باشند، با وجود این که در طول درگیری توسط آمریکا محافظت نشدند.
او گفت: «سوالات زیادی دربارهٔ تصمیم آمریکا برای رفتن به جنگ با ایران وجود دارد.»
«اما چه کسی دیگری میتواند سه گروه ناوگان هواپیمابر را به منطقه بیاورد و میدان نبردی به بزرگی ایران را مدیریت کند؟»
«پس بین نقطهٔ نهایی راهبردی و دفاع و امنیت تاکتیکی تفاوت وجود دارد.»
«فکر نمیکنم که کشورهای حاشیه خلیج فارس از آمریکا رویگردان شوند - فکر میکنم کشورهایی خواهند بود که شاید رابطهٔ خود با آمریکا را مستحکمتر کنند، زیرا جایگزین چیست؟»
جنگ همچنین دیدگاه کشورهای حاشیه خلیج فارس را نسبت به ایران تغییر داده است.
دکتر کریگ گفت که آنها «به وضعیت عادی قدیمی بازنخواهند گشت».
او گفت: «جنگ افکار را در سراسر شورای همکاری خلیج فارس بسیج کرده است، اما نه به معنای ایجاد یک رویکرد واحد تندروانه.»
«این جنگ به یک نتیجهٔ مشترک منجر شده است که ایران خطرناک، غیرقابلپیشبینی و مایل به تحمیل رنج است، در حالی که همچنین تأیید میکند که دیپلماسی اجتنابناپذیر است.»
«وضعیت عادی جدید سردتر، سختگیرانهتر و معاملهگراتر است: بازدارندگی در جایی که لازم است، تعامل در جایی که مفید است، و وابستگی متقابل اقتصادی به عنوان تنها راه واقعی برای جلوگیری از شروع جنگ بعدی.»
روز چهارشنبه، خبرگزاری فرانسه گزارش داد که برنامههایی برای اجلاسی در ریاض، پایتخت عربستان سعودی، در آینده نزدیک با هدف ترمیم روابط بین کشورهای حاشیه خلیج فارس و ایران وجود دارد.
ثبات ممکن است «۱۲ تا ۱۸ ماه» طول بکشد
جذب مجدد مردم به کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز مدتی چالشبرانگیز خواهد بود، با توجه به شوک ناشی از هدف قرار گرفتن این کشورها توسط ایران.
پهپادهای ایرانی به برخی از بزرگترین مراکز حملونقل منطقه از جمله فرودگاه بینالمللی دبی حمله کردند و باعث بستهشدن طولانیمدت حریم هوایی شدند.
خطوط هوایی بزرگی از جمله امارات، اتحاد و قطر ماهها تحت تأثیر قرار گرفتند و این امر بر مسافرانی که میخواستند از کشورهایی مانند استرالیا پرواز کنند نیز تأثیرات ثانویه داشت.
نعیم معضد، رئیس شورای تجاری استرالیا در دبی گفت: «امارات متحده عربی در میان همهٔ این اتفاقات قرار گرفته است، که برای همهٔ ما یک عامل غافلگیرکننده است.»
«چرا ما تا این حد تحت تأثیر قرار میگیریم در حالی که به اصطلاح در منطقهٔ جنگی نیستیم؟»
«این موضوع زمان و تلاش زیادی را از مردم گرفته است تا آن را بپذیرند، هضم کنند و یاد بگیرند چگونه با آن کنار بیایند.»
دکتر معضد، که همچنین مدیرعامل شرکت Gates Hospitality مستقر در دبی است، گفت که پیش از جنگ حدود ۲۴ هزار استرالیایی مقیم در امارات زندگی میکردند.
او گفت که بسیاری علیرغم تهدیدها ماندند، هرچند برخی اعضای خانواده خود را برای ایمنی به خانه فرستادند و جامعهٔ گستردهتر مشتاق استقبال از بازگشت مردم است.
او گفت: «با وجود این که همهٔ ما نسبت به تابآوری و توانایی بازیابی بسیار خوشبین هستیم، ۱۲ تا ۱۸ ماه طول میکشد تا به ثبات و اطمینان معینی در بازار دست یابیم.»
مدت زمانی که برای حل و فصل اوضاع صرف شده نیز در این امر نقش داشته است.
دکتر معضد گفت: «بسیاری از مردم در حال برنامهریزی برای فصل آینده (تعطیلات کریسمس) هستند، و فکر میکنم ممکن است کمی دیر شده باشد.»
«در حالی که بلیطهای هواپیما تخفیف داده میشوند و مانند آن ... این موضوع دربارهٔ صرفهجویی نیست، دربارهٔ ایمنی و زندگی است.»
در هفتههای اخیر، دولت استرالیا هشدارهای سفر برای بسیاری از کشورهای حاشیه خلیج فارس را از «به هیچ وجه سفر نکنید» به «در ضرورت سفر تجدید نظر کنید» کاهش داده است.
دکتر معضد گفت: «مردم دو بار فکر خواهند کرد مگر اینکه اعتماد کامل به بیمه و هشدارهای سفر از سوی مقامات وجود داشته باشد.»
