محاصره دریایی، نقض آتش بس است

بر اساس موازین بین المللی، آتش بس میان طرفین جنگ به معنای قطع عملیات‌های نظامی به طور موقت یا به صورت دائم بوده و در صورت نقض آتش بس توسط یکی از طرفین، حق عمل متقابل برای طرف دیگر، محفوظ است.

به دنبال تجاوز غیرقانونی آمریکا و اسرائیل به ایران و واکنش مقتدرانه نیرو‌های مسلح، با میانجیگری پاکستان در تاریخ ۱۸ فروردین ۱۴۰۵ ایران و آمریکا با توقف جنگ به مدت ۱۲ روز موافقت کردند و طرفین متعهد شدند تمام عملیات‌های نظامی خود را برای آغاز مذاکرات، متوقف کنند.

اما آمریکا پس از دور اول مذاکرات به نحو دیگری تجاوز خود را ادامه داد و با نقض آتش بس، محاصره دریایی ایران را آغاز کرد. اگرچه آمریکا و دستگاه‌های تبلیغاتی این کشور وانمود می‌کنند که محاصره دریایی نقض آتش بس نیست، اما قوانین و مقررات بین المللی، محاصره چه دریایی، چه زمینی و چه هوایی را یک اقدام نظامی و مغایر با آتش بس می‌دانند.

در این رابطه توجه به موارد زیر موضوع را بیشتر روشن می‌سازد.

۱. قطعنامه مصوب مجمع عمومی سازمان ملل به شماره ۳۳۱۴ و تحت عنوان «تعریف عمل تجاوزکارانه»، محاصره دریایی را جزء مصادیق اصلی جنگ و تجاوز به شمار می‌آورد. این قطعنامه می‌گوید: «محاصره دریایی، یک عمل جنگی‌ست و به عبارت دیگر می‌توان آن را عملیات نظامی تلقی کرد، چرا که شامل استفاده از قوای نظامی علیه بنادر طرف مقابل می‌شود.»

۲. اعلامیه مربوط به حقوق دریایی مصوب پاریس در ۱۶ آوریل ۱۸۵۶ و همچنین اعلامیه مربوط به حقوق جنگ دریایی مصوب لندن در ۲۶ فوریه ۱۹۰۹، محاصره دریایی را نوعی عملیات نظامی تعریف کرده و ذیل مواد ۱ تا ۲۱ دستورالعمل‌های لازم را برای ایجاد انضباط در این اقدام نظامی، توصیه می‌کند.

۳. مؤسسه بین‌المللی «حقوق بشردوستانه سان رمو -۱۹۹۴» در سال ۱۹۷۰ در سان رمو، ایتالیا با هدف ترویج حقوق بین‌الملل بشردوستانه تأسیس شد. این نهاد بین المللی در مفاد کتابچه راهنمای خود، ذیل عنوان «حقوق قابل اجرا در درگیری‌های نظامی در دریا -SRM-» مصوب ۱۲ ژوئن ۱۹۹۴ و در بند‌های ۶۷، ۹۳، ۱۰۴، ۱۴۶ و ۱۵۳، محاصره دریایی را یک اقدام نظامی می‌داند.

علاوه بر موارد فوق الذکر در اکثر اسناد حقوقی در نهاد‌های بین المللی، محاصره به عنوان عملیات نظامی شناخته می‌شود که توسط متخاصمان برای کنترل طرف مقابل، به کار گرفته می‌شود. این نوع محاصره می‌تواند شامل تمام حرکات دریایی در بنادر و سواحل باشد.

۴. بلحاظ شکلی نیز بر اساس مواضع مقامات و گزارش‌های رسانه‌های آمریکا، این کشور برای اعمال محاصره دریایی علیه ایران، از ۱۵ کشتی نظامی در منطقه استفاده می‌کند.

همین اسناد موید این است که آمریکا برای محاصره دریایی ایران، ناوگان‌های نظامی خود را در کنار زیر دریایی‌ها و هواپیما‌های جنگی، فعال کرده و رویکردی کاملا خصمانه دارد.

۵. با توجه به این شرایط، محاصره دریایی، نقض صریح توافق آتش‌بس است و به ایران در چارچوب دفاع مشروع، ذیل بند ۵۱ منشور سازمان ملل متحد، حق عمل متقابل می‌دهد. در این ارتباط، ماده ۴۰ مقررات لاهه ۱۹۰۷ درباره قوانین و عرف‌های جنگ زمینی نیز می‌گوید: «هرگونه نقض جدیِ آتش‌بس از سوی یکی از طرف‌ها، به طرف دیگر این حق را می‌دهد که آتش‌بس را لغو کند و حتی در موارد ضروری، بلافاصله اقدام نماید.» طبعا چگونگی اقدام متقابل و زمان آن به تشخیص جمهوری اسلامی ایران خواهد بود.

۶. محاصره دریایی آمریکا علاوه بر نقض آتش بس، به دلیل اینکه مردم غیرنظامی را در معرض تهدید و تحریم قرار می‌دهد، با قوانین جنگ دریایی مغایرت دارد. آمریکا با استفاده از محاصره دریایی به دنبال فشار سیاسی بر ایران و کسب امتیازات ناعادلانه در مذاکرات است و حتی اگر هدف آمریکا، بزعم خود باز کردن تنگه هرمز هم باشد، فاقد توجیه حقوقی است به دلیل اینکه ایران تنگه هرمز را مسدود نکرده بلکه آن را در چارچوب دفاع مشروع، کنترل می‌کند.

در مجموع تصمیم جمهوری اسلامی ایران برای عدم مذاکره در شرایط محاصره دریایی و نقض آتش بس، صحیح و عقلانی است و چنانچه نیرو‌های مسلح آمریکا به محاصره دریایی ایران ادامه دهند، عکس العمل نیرو‌های مسلح ایران، امری موجه و مبتنی بر موازین حقوقی و قابل دفاع در مجامع بین المللی خواهد بود.

*سفیر پیشین ایران در جمهوری آذربایجان