چرا مردم شایعه را می‌پذیرند؟/ روابط عمومی الکترونیک +مدیریت ارتباطات

امیرعباس تقی پور در وبلاگ روابط عمومی الکترونیک +مدیریت ارتباطات آورده است: تنفر٬ پذیرش شایعه برای توجیه خود٬ شكستن سكوت ملال‌آور و تحریف واقعیت‏ها از عواملی هستند كه می‌توانند در انتشار و پذیرش شایعه مؤثر باشند. موضوع شایعه در هفتمین شماره ماهنامه مدیریت ارتباطات مورد توجه قرار گرفته است:

شایعه یکی از طبیعی‌ترین پدیده‌های اجتماعی و یكی از رایج‌ترین شیوه‌های كنش متقابل است كه تاكنون كمتر شناخته شده است. شایعه یك مقوله ذهنی و روانی با ابعاد گسترده‌ است كه ابعاد مختلف آن بویژه در زمان‌های بحرانی (مثل زمان جنگ)، حالتی به مراتب حادتر به خود می‌گیرد. هر چند كاركردهای اجتماعی شایعه كاملاً شناخته نیست، اما بیشتر در وضعیت‌های «ناهنجاری» در جامعه به وقوع می‌پیوندند. این بدان معنی است كه شایعه، گزارش تأیید نشده‌ای از وقایع است كه به تعریف و تبیین وضعیت‌های مهمی كه به صورت دو پهلو ظاهر می‌شود، كمك می‌كند.

شایعه پیامی است كه به طرز غیررسمی (معمولاً دهان به دهان) منتقل می‌شود و به موضوعی مربوط می‌شود كه تحقیق در صحت و سقم آن مشكل است. شایعه شامل اطلاعاتی می‌شود كه برای مردم اهمیت دارد. البته ممكن است بخشی از شایعه حقیقت داشته باشد، هر چند می‌توان گفت كه این حكم همواره صادق نیست.

هر شایعه‌ای برای پخش و پذیرش نیازمند ارتباط با مخاطبان خود است. هر نیاز انسان می‌تواند به شایعه تحرك و پویایی خاصی ببخشد. مثلاً كارمندی كه از گرانی به تنگ آمده باشد (نیاز)، بیشتر مستعد پذیرش شایعه در مورد بهبود اوضاع اقتصادی به‌خصوص افزایش حقوق و مزایاست تا كسی كه این نیاز را ندارد. عواملی كه می‌توانند در انتشار و پذیرش شایعه مؤثر باشند عبارتند از:

1- تنفر: تنفر می‌تواند عاملی برای پخش و پذیرش شایعه باشد. آدمی هنگامی كه از كسی متنفر است، تصورات خود را به‌گونه‌‌ای زشت درباره آن ترسیم می‌كند و بدون هیچ دلیلی هر خبر منفی را درباره او می‌پذیرد. یقیناً شایعه در مورد چنین كسی جنبه‌ای انتقام‌آمیز دارد. مثلاً دانش‌آموزی كه از مدیر مدرسه‌ای متنفر باشد، هم زمینه شایعه‌سازی درباره مدیر و هم پذیرش شایعه در مورد او را دارد.

2- پذیرش شایعه برای توجیه خود: هنگامی كه بدترین چیزها را درباره دیگران باور می‌كنیم در واقع در حال تلاش برای توجیه خود هستیم اما اگر خود را مقصر بدانیم، آن‌وقت كمتر مستعد پذیرش شایعه خواهیم بود. پژوهشی كه در آمریكا به‌عمل آمده نشان می‌دهد كسانی كه به تبعیض نژادی اعتقاد دارند، سریعاً شایعه‌هایی مربوط به سپاه‌‌پوستان درست کرده و منتشر می‌کنند.

3- شكستن سكوت ملال‌آور: شایعه گاه برای پركردن سكوتی ملال‌آور نیز به كار می‌رود. مثلاً وقتی در یك میهمانی شركت داشته باشید كه هنوز همه میهمان‌ها نیامده باشند‌، بین چند نفری كه دور هم جمع شده و هیچ حرفی برای گفتن نداشته باشند، كافی است یكی سكوت را شكسته بگوید: «آیا شنیده‌اید كه...»؛ به این ترتیب بازار شایعه داغ می‌شود و هر كس برای آنكه از معركه عقب نماند چیزی به آن اضافه می‌كند و سرانجام بحثی گرم و داغ در برمی‌گیرد كه حتی گذشت زمان هم احساس نمی‌شود.

4- تحریف واقعیت‏ها: شایعه در نقل دهان به دهان مرتباً تحریف می‌شود تا جایی كه نقل قول دست چندم با نقل قول دست اول بسیار تفاوت پیدا می‌كند، به‌طوری كه اگر این شایعه را به سازنده اولی آن بگویند، او نیز از این تحریف تعجب می‌كند!

مطالب خواندنی و جذاب وبلاگ ها را در ستون وبلاگ «تابناک اجتماعی» مطالعه بفرمایید.