از خلیج فارس تا آشپزخانه‌های جهانی / دومینوی گرانی ادامه دارد؟

جنگی که از خاورمیانه شروع شد، حالا به قیمت نان، روغن و گوشت در جهان رسیده است؛ شوک تازه‌ای که نشان می‌دهد بحران ایران فقط یک منازعه نظامی نیست، بلکه تهدیدی مستقیم برای سفره مردم دنیاست.

به گزارش سرویس اقتصادی تابناک، گزارش جدید فائو نشان می‌دهد قیمت جهانی مواد غذایی در مارس بار دیگر صعود کرده و افزایش بهای انرژی، زنجیره تولید و عرضه غذا را تحت فشار قرار داده است.

بنا به گزارشفائو، شاخص قیمت غذای فائو (FFPI) در مارس ۲۰۲۶ به طور متوسط به ۱۲۸.۵ واحد رسید؛ یعنی ۳.۰ واحد معادل ۲.۴ درصد نسبت به سطح بازنگری‌شده فوریه افزایش یافت و دومین ماه متوالی رشد را ثبت کرد و شاخص‌های قیمت در همه گروه‌های کالایی مانند غلات، گوشت، لبنیات، روغن‌های نباتی و شکر به درجات مختلف افزایش یافت.

 فائو از ادامه روند صعودی قیمت جهانی غذا گزارش داد

 این رشد نه‌فقط بازتاب عوامل بنیادی بازار، بلکه نتیجه واکنش بازار به افزایش قیمت انرژی در پی تشدید درگیری‌ها در خاور نزدیک بود و در مقایسه با سطوح تاریخی، این شاخص ۱.۲ واحد معادل ۱.۰ درصد بالاتر از مقدار سال گذشته بود، اما همچنان ۳۱.۷ واحد معادل ۱۹.۸ درصد پایین‌تر از اوج ثبت‌شده در مارس ۲۰۲۲ قرار داشت.

شاخص قیمت غلات فائو در مارس به طور متوسط ۱۱۰.۴ واحد بود؛ ۱.۷ واحد معادل ۱.۵ درصد بالاتر از فوریه و ۰.۷ واحد معادل ۰.۶ درصد بالاتر از سطح سال گذشته و این افزایش ناشی از رشد قیمت همه غلات اصلی به جز برنج بود. همچنین قیمت جهانی گندم ۴.۳ درصد بالا رفت که این رشد با تضعیف وضعیت محصولات در ایالات متحده به دلیل نگرانی از خشکسالی و همچنین انتظار برای کاهش سطح زیرکشت در استرالیا، در واکنش به افزایش پیش‌بینی‌شده هزینه کود، حمایت شد.

بنا به این گزارش، این فشار‌های افزایشی تا حدی با شرایط نسبتاً مناسب محصولات در اروپا و رقابت شدید میان صادرکنندگان، در حالی که عرضه همچنان مناسب بود، خنثی شد. قیمت جهانی ذرت فقط ۰.۹ درصد افزایش یافت، چراکه افزایش عرضه جهانی همچنان بر بازار فشار می‌آورد؛ هرچند نگرانی درباره مقرون‌به‌صرفه بودن کود پیش از فصل کشت نیمکره شمالی و نیز چشم‌انداز بهتر تقاضای اتانول در پی افزایش قیمت انرژی، تا حدی از قیمت‌ها حمایت کرد.

همچنین براساس گزارش فائو، قیمت جو و سورگوم نیز افزایش یافت و در مقابل، شاخص کلی قیمت برنج فائو در مارس ۲۰۲۶، ۳.۰ درصد کاهش یافت؛ این افت ناشی از فشار عرضه فصل برداشت، کاهش تقاضای وارداتی و تضعیف ارز‌ها در برابر دلار آمریکا بود.

شاخص قیمت روغن‌های نباتی فائو در مارس به ۱۸۳.۱ واحد رسید؛ یعنی ۸.۹ واحد معادل ۵.۱ درصد نسبت به فوریه افزایش یافت و سومین ماه پیاپی رشد را ثبت کرد. این شاخص همچنین ۲۱.۳ واحد معادل ۱۳.۲ درصد بالاتر از سطح سال قبل بود. ادامه این رشد ناشی از افزایش قیمت روغن پالم، سویا، آفتابگردان و کلزا بود.

قیمت جهانی روغن پالم نیز به بالاترین سطح از اواسط ۲۰۲۲ رسید و حتی از روغن سویا گران‌تر شد؛ این وضعیت عمدتاً بازتاب اثر سرریز افزایش شدید قیمت نفت خام بود ؛ در حالی که برآورد تولید کمتر از انتظار در مالزی نیز از قیمت‌ها حمایت بیشتری کرد.

شاخص قیمت گوشت فائو در مارس به طور متوسط ۱۲۷.۷ واحد بود؛ ۱.۲ واحد معادل ۱.۰ درصد نسبت به فوریه افزایش یافت و ۹.۴ واحد معادل ۸.۰ درصد بالاتر از سال گذشته قرار گرفت که این افزایش عمدتاً ناشی از رشد قیمت گوشت خوک بود، همراه با افزایش جزئی در قیمت گوشت گاو بود در حالی که قیمت گوشت گوسفند و مرغ کمی کاهش یافت.

شاخص قیمت لبنیات فائو در مارس به ۱۲۰.۹ واحد رسید؛ ۱.۵ واحد معادل ۱.۲ درصد افزایش ماهانه داشت، اما همچنان ۲۷.۸ واحد معادل ۱۸.۷ درصد پایین‌تر از سال قبل بود. این نخستین افزایش از ژوئیه ۲۰۲۵ تاکنون بود و عمدتاً از رشد قیمت شیرخشک بدون چربی، کره و شیرخشک کامل ناشی شد، در حالی که کاهش قیمت بین‌المللی پنیر مانع از رشد بیشتر شاخص شد.

افزایش قیمت روغن‌های نباتی و شکر  شاخص غذای فائو را بالا برد

ازسویی دیگر، شاخص قیمت شکر فائو در مارس به ۹۲.۴ واحد رسید؛ ۶.۲ واحد معادل ۷.۲ درصد نسبت به فوریه افزایش یافت و به بالاترین سطح از نوامبر ۲۰۲۵ رسید، اما همچنان ۲۴.۵ واحد معادل ۲۱.۰ درصد پایین‌تر از سطح سال گذشته بود.

بنابراین افزایش مارس عمدتاً تحت تأثیر بالا رفتن قیمت جهانی نفت خام بود؛ زیرا این امر انتظار‌ها را تقویت کرد که برزیل، بزرگ‌ترین صادرکننده شکر جهان، در فصل پیش رو بخش بیشتری از نیشکر را به تولید اتانول اختصاص دهد.

 جنگ ایران چه نسبتی با گرانی غذا در جهان دارد؟

نتیجه گزارش‌های فائو نشان می دهد که رشد قیمت مواد غذایی فقط از خود غذا نمی‌آید؛ بلکه از هزینه‌های بالای انرژی، حمل‌ونقل و نهاده‌های کشاورزی هم می‌آید بنابراین وقتی نفت و گاز گران می‌شود سوخت کامیون‌ها، کشتی‌ها و هواپیما‌ها گران‌تر می‌شود و به تبع آن هزینه تولید کود شیمیایی بالا می‌رود و هزینه بسته‌بندی، انبارداری و لجستیک زیاد می‌شود بنابراین حتی اگر محصول کشاورزی در مبدأ چندان کم نشده باشد، قیمت نهایی آن در بازار جهانی بالا می‌رود.

اما جنگ علیه ایران فوراً قیمت همه غذا‌ها را در جهان بالا نمی‌برد و همه مواد غذایی نه به یک اندازه متاثر از این گرانی نیست و مهمولا اثر سریع‌تر آن بر سوخت، حمل‌ونقل، کود، روغن‌های خوراکی و غلات است، اما اثرات با تأخیر آن در نان، گوشت، لبنیات و محصولات فرآوری‌شده دیده می‌شود؛ چراکه قیمت نان و گوشت فقط به گندم و ذرت وابسته نیست و به خوراک دام، انرژی، کود، دستمزد و زنجیره توزیع هم وابسته است.

کدام کشورهای جهان بیشتر آسیب می بیننند؟

به نظرمی رسد بیشترین آسیب معمولاً به کشور‌هایی می‌رسد که واردکننده خالص غذا هستند و یا یارانه غذایی‌شان محدود است همچنین کشورهایی که ارز ضعیف تری دارند و به یک مسیر حمل‌ونقل وابسته‌ هستند از این مساله آسیب بیشتری می‌بینند. 

کشور‌هایی مانند مصر، برخی کشور‌های آفریقایی و واردکنندگان بزرگ در خاورمیانه و جنوب آسیا آسیب‌پذیرترند برای این کشور‌ها حتی افزایش چند درصدی قیمت جهانی می‌تواند به فشار اجتماعی و بودجه‌ای جدی تبدیل شود.

به گزارش تابناک، این گرانی فقط گرانی غذا نیست؛ بلکه نتیجه یک زنجیره پیچیده از جنگ، انرژی، حمل‌ونقل، کود، بیمه و انتظارات بازار است این درحالی است که سفره مردم در جهان معمولاً آخرین جایی است که این طوفان اقتصادی به آن می‌رسد، اما وقتی می‌رسد، آرام و بی‌سر و صدا نمی‌رسد.

المیرابابایی