نماینده ایران: وضعیت جنگی مانع راستیآزمایی آژانس است
به گزارش تابناک، نماینده دائم جمهوری اسلامی ایران نزد سازمان ملل و سازمانهای بین المللی مستقر در وین در یادداشتی توضیحی در مورد گزارش مدیرکل شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی به ارائه دیدگاههای ایران درباره این گزارش پرداخت.
متن یادداشت توضیح جمهوری اسلامی ایران به شرح زیر است:
نظرات کلی
۱- اکنون برای همه آشکار است که عناصر خاصی از جمله رژیمهای آمریکا و اسرائیل وجود دارند که مخالف با حل و فصل موضوعات باقیمانده و همکاری بین ایران و آژانس هستند. همانطور که در گزارش مدیر کل ذکر شده است، مذاکره بین ایران و آژانس به طور مؤثر بر حل و فصل مسائل ذکر شده در گزارش مدیر کل تأثیر خواهد گذاشت. در حالی که قرار بود مباحث فنی "در هفته آغازین ۲ مارس ۲۰۲۶ در وین برگزار شود"، آمریکا با حمله نظامی غیرقانونی به ایران که منجر به شهادت و زخمی شدن مقامات و دهها غیرنظامی از جمله ۲۵۰ کودک بیگناه دانشآموز و والدین آنها در شهر کوچکی به نام میناب شد، به مذاکرات خیانت کرد. فراتر از همه این جنایات، شهادت رهبر معظم جمهوری اسلامی ایران، امام خامنهای، بزرگترین ضایعه برای ملت ایران است.
۲- گزارش مدیرکل به وضوح نشان میدهد که شرایط فعلی ناشی از حملات انجام شده توسط آمریکا و رژیم اسرائیل بوده است.
۳- این گزارش همچنین تأیید میکند که در نتیجه همکاری و حسن نیت ایران، فعالیتهای راستیآزمایی انجام شده است. همچنین خاطرنشان میکند که درخواستهای آژانس برای دسترسی به تمام مؤسساتی که تحت تأثیر حملات قرار نگرفتهاند، توسط ایران تأیید شده و بر این اساس به بازرسان دسترسی به هر یک از این مؤسسات داده شده است.
۴- مدیرکل در گزارشهای خود، با اذعان به الزامات قانونی داخلی ایران، تلویحاً خاطرنشان کرده است که شرایط ایجاد شده در نتیجه حملات، اجرای عادی پادمان را تقریباً غیرممکن میکند.
۵- این گزارش، تحولات مهمی را که باعث ایجاد وضعیت پیچیدهای برای اجرای موافقتنامه پادمان جامع (CSA) شده است، نادیده میگیرد، از جمله:
- عدم اقدام آژانس در قبال تهدیدات آمریکا و رژیم اسرائیل برای حمله به مؤسسات هستهای تحت پادمان ایران، علیرغم هشدار قبلی ایران که از طریق نامهها (شماره ۳۰/۲۹ مورخ ۱۱ ژوئن ۲۰۲۵؛ شماره ۱۵۴۸۵۹ مورخ ۸ نوامبر ۲۰۲۳) به مدیر کل ابلاغ شده بود.
- عدم اقدام آژانس و مدیر کل در پاسخ به درخواست ایران، در حین و پس از حملات (INFCIRC/۱۳۰۱، مورخ ۴ ژوئیه ۲۰۲۵)، برای انجام مسئولیتهای اساسنامهای خود.
- پیامدهای گسترده و مخرب جنگ تحمیلی رژیم اسرائیل و آمریکا علیه ایران که هنوز ادامه دارد
- از جمله تلفات سنگین جانهای بیگناه، خسارات گسترده به مؤسسات هستهای صلحآمیز و تأثیرات آن بر اجرای موافقتنامه پادمان جامع
- گزارشهای مدیرکل، به طور غیرمنتظرهای این رویدادهای مهم و بیسابقه ایجاد شده در نتیجه حملات آمریکا و رژیم اسرائیل را نادیده گرفته است. متأسفانه، گزارش این وقایع ناگوار را بدون اینکه ابعاد واقعی آنها را بیان کند، به یک اشاره مختصر تقلیل میدهد. این رویکرد حذف حقایق و واقعیتهای اساسی، الگوی مشاهده شده در گزارش مدیرکل در مورد برجام را منعکس میکند، که خروج آمریکا از آن به اندازه کافی برجسته نشده است.
۶- جمهوری اسلامی ایران به طور کامل به تعهدات خود از جمله موافقتنامه پادمان جامع (INFCIRC/۲۱۴) پایبند بوده و تمام تلاش خود را برای قادر ساختن آژانس به انجام مؤثر فعالیتهای راستیآزمایی خود در ایران، از جمله اقدامات نظارتی و مراقبتی (C/S) در مورد مواد و فعالیتهای هستهای ایران، به کار گرفته است. لازم به ذکر است که ایران به عنوان کشوری که در نتیجه تجاوزات و تهدیدات مداوم دشمنان، تحت فشار قرار گرفته است، همچنان مجبور به انجام اقدامات لازم برای حفظ امنیت و ایمنی مؤسسات هستهای و همچنین مردم و محیط زیست بوده و هست.
۷- نتیجه موضوعات حل و فصل شده فنی متعاقباً در گزارشهای آژانس برخلاف آنچه قبلاً توافق شده بود، تغییر میکند. این اقدامات و سایر اقدامات با انگیزه سیاسی، تحت فشار برخی کشورها، مانع از انجام نقش حرفهای و بیطرفانه آژانس شده است. از جمله این اقدامات با انگیزههای سیاسی، ادعای بیاساس بازگرداندن قطعنامههای لغو شده شورای امنیت سازمان ملل (۱۶۹۶ (۲۰۰۶)، ۱۷۳۷ (۲۰۰۶)، ۱۷۴۷ (۲۰۰۷)، ۱۸۰۳ (۲۰۰۸)، ۱۸۳۵ (۲۰۰۸) و ۱۹۲۹ (۲۰۱۰)) است. ناگفته نماند که این ادعا توسط جمهوری اسلامی ایران و برخی از اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل رد شده و بنابراین فاقد هرگونه مبنای حقوقی است.
نظرات در مورد بخش «تحولات قبلی»:
۸- در رابطه با بندهای ۳ و ۴:
- این اقدامات تجاوزکارانه نقض آشکار اصول منشور ملل متحد، مفاد حقوق بینالملل و حقوق بینالملل بشردوستانه است که همگی استفاده از زور را ممنوع میکنند. اسناد متعددی مانند قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل متحد و کنفرانس عمومی آژانس بینالمللی انرژی اتمی و کنفرانسهای بازنگری NPT، به صراحت حملات یا تهدید به حمله به مؤسسات هستهای را ممنوع کردهاند. در حالی که تعداد زیادی از کشورهای عضو با شدیدترین عبارات این تجاوزات را محکوم کردند، مدیرکل و آژانس چنین نکردند. مدیر کل در گزارش خود به این نکته بسنده کرده است که از عملیات/حملات نظامی مطلع شده و خواستار خویشتنداری حداکثری شده است، در حالی که او باید به صراحت تجاوز را محکوم و تقبیح میکرد و خواستار توقف تجاوز میشد. این حملات نه تنها صلح و امنیت منطقهای و بینالمللی را به خطر انداخته، بلکه NPT و همچنین موافقتنامه پادمان جامع (CSA) را نیز تضعیف کرده است.
- متأسفانه، علیرغم هشدار قبلی ایران، سهلانگاری و عدم انجام اقدامات لازم توسط آژانس منجر به آسیب به مؤسسات هستهای تحت پادمان ایران و تلفات انسانی قابل توجه شده است. این اقدامات تجاوزکارانه و تخلفات همچنان ادامه دارد.
۹- در بندهای ۵ و ۶:
- مدیرکل در گزارش خود اظهار میدارد که «اجرای موافقتنامه [پادمانی]تحت هیچ شرایطی قابل تعلیق نیست». این ادعا نادرست است. سوابق تهیه پیشنویس موافقتنامه پادمان جامع (CSA) در کمیته ۲۲ به صراحت اشاره کرده است که در شرایط خاص «مانند جنگ، جنگ داخلی و غیره، ممکن است وضعیت دشواری ایجاد شود که در آن موافقتنامه به طور رسمی، اما نه در عمل، همچنان لازمالاجرا باقی بماند». مطابق با این برداشت، مدیرکل در گزارش خود نیز اذعان میکند که «آژانس در آغاز حملات نظامی، انجام فعالیتهای راستیآزمایی در ایران را متوقف کرد و تا پایان ژوئن ۲۰۲۵، تصمیم گرفت به دلایل ایمنی، تمام بازرسان خود را از ایران خارج کند». بر این اساس، وقتی خود آژانس فعالیتهای راستیآزمایی را به حالت تعلیق درآورد، نمیتواند خلاف آن را ادعا کند.
- تجاوزهای اخیر، استدلال ایران را مبنی بر اینکه موافقتنامه پادمانی نمیتواند در حالی که تهدیدها و خصومتها ادامه دارد، اجرا شود، تأکید میکند. INFCIRC/۲۱۴ فاقد مفاد خاصی در مورد اجرای اقدامات پادمانی در شرایط جنگی است. ماده ۶۸ INFCIRC/۲۱۴ به «حادثه یا شرایط غیرمعمول» اشاره دارد، اصطلاحی که برای پرداختن به مقیاس تجاوز مداوم علیه ایران توسط رژیم صهیونیستی و آمریکا کاملاً ناکافی و نامناسب است. بنابراین، آژانس نباید انتظار داشته باشد که اقدامات پادمانی در شرایط جنگی اجرا شود، گویی خصومتی رخ نداده است.
- به منظور رسیدگی به موضوعات مربوط به مؤسسات آسیبدیده، مجموعهای جامع از اقدامات، از جمله امنیت، ایمنی، اجرای چارچوبهای حقوقی مربوطه و انجام بررسی و ارزیابی کامل خسارات، بایستی انجام شود. نتایج این ارزیابیها باید قبل از هرگونه مذاکره با آژانس، برای تأیید نهایی به شورای عالی امنیت ملی ایران ارائه گردد.
۱۰- در بند ۷:
- تمام بازرسیهای درخواستی آژانس برای واحد یکم نیروگاه هستهای بوشهر تاکنون پذیرفته شده است.
۱۱- در بند ۸:
- پس از تلاش غیرقانونی و ناموفق سه کشور اروپایی برای توسل به اصطلاح «اسنپ بک»، همانطور که رسماً به مدیرکل ابلاغ شد، تفاهم قاهره فسخ شده تلقی میشود. علاوه بر این، جلسه فنی اخیر با آژانس که قرار بود ۲ تا ۵ مارس ۲۰۲۶ برگزار شود، در نتیجه اقدامات تجاوزکارانه اخیر رژیمهای اسرائیل و آمریکا لغو شده است.
۱۲- در بند ۹:
- علاوه بر آنچه در گزارش مدیرکل ذکر شده است، ایران از طریق ۲مورد دیگر راستیآزمایی موجودی فیزیکی (PIV) و یک راستیآزمایی موجودی اولیه (IIV) برای واحد یکم نیروگاه هستهای بوشهر به آژانس دسترسی داده است.
نظرات در مورد بخش «تحولات اخیر»:
۱۳- در بندهای ۱۹ و ۲۰:
- درخواست آژانس بر اساس تحلیل تصاویر ماهوارهای تجاری موجود، در محدوده تعهدات پادمانی قرار نمیگیرد و نمیتواند تحت موافقتنامه پادمانی مورد بررسی قرار گیرد؛ بنابراین، نیازی به راستیآزمایی توسط آژانس ندارد.
۱۴- در بند ۲۴:
- همانطور که در بند ۲۸ گزارش مدیرکل ذکر شده است، ایران آماده بود تا بازرسی درخواستی را بپذیرد؛ با این حال، به دلیل شرایط جنگی، آژانس ترجیح داد فعالیتهای راستیآزمایی در کارخانه را به تعویق بیندازد. وضعیت امنیتی حاکم همچنان مانع هرگونه فعالیت راستیآزمایی، به ویژه به دلایل امنیتی و ایمنی، میشود.
نظرات در مورد بخش «تعامل دیپلماتیک»:
۱۵- در بند ۲۶:
- همانطور که مدیرکل اشاره کرد، نتیجه مذاکرات میتواند در حل و فصل موضوعات مهم باشد. او میتواند گواهی دهد که ایران قصد داشت با حسن نیت در جلسه دوشنبه شرکت کند. در حالی که مذاکرات در جریان بود و ایران و آژانس خود را برای گفتوگوهای فنی آماده میکردند و هر دو طرف تیمهای خود را معرفی کرده بودند، حملات و تجاوزاتی از سوی رژیم اسرائیل و آمریکا رخ داد، مشابه وضعیت ژوئن ۲۰۲۵، که مانع از برگزاری جلسه شد.
نظرات در مورد بخش «اجرای پادمان در ایران»
۱۶- در بند ۳۱:
- اجرای به اصطلاح «اسنپ بک» و ادعای بازگرداندن قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل متحد که قبلاً لغو شدهاند (۱۶۹۶ (۲۰۰۶)، ۱۷۳۷ (۲۰۰۶)، ۱۷۴۷ (۲۰۰۷)، ۱۸۰۳ (۲۰۰۸)، ۱۸۳۵ (۲۰۰۸) و ۱۹۲۹ (۲۰۱۰)) غیرقانونی و بیاساس است. نیازی به ذکر نیست که این ادعا توسط ایران و برخی از اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد رد شده است و بنابراین هیچ مبنای حقوقی ندارد. علاوه بر این، ایران به عنوان عضوی از NPT و آژانس بینالمللی انرژی اتمی حق دارد از کاربردهای صلحآمیز انرژیه ستهای به طور کامل بهرهمند شود.
۱۷- در بند ۳۳:
- با توجه به تجاوزات و حملات غیرقانونی صورت گرفته، ایران در حال حاضر در موقعیتی نیست که میزان و وضعیت دقیق مواد هستهای را که ممکن است از دست رفته باشند تعیین کند. چنین ارزیابی تنها زمانی میتواند انجام شود که تهدیدها و ناامنیها به طور کامل برطرف شده باشند.
۱۸- در بند ۳۴:
- همانطور که بارها در این یادداشت ذکر شده است، امکان ارائه دسترسی درخواستی به آژانس در شرایط جنگی میسر نبود. سابقه همکاری ایران با آژانس شفاف و مطابق با تعهدات موافقتنامه پادمانی آن بوده است و هیچ مبنایی برای ادعای نگرانی سوءاستفاده (Misuse) از مواد هستهای تحت پادمان وجود ندارد.
۱۹- در بند ۳۶:
- همانطور که ذکر شد، بازگرداندن قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل هیچ مبنای حقوقی ندارد. علاوه بر این، صرف نظر از غیرقانونی بودن موضوع مطرح شده در این بند، ایران، علیرغم داشتن حق استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای، هیچ فعالیت بازفرآوری ندارد.
۲۰- در بند ۳۷:
- عدم دسترسی آژانس به راکتور تحقیقاتی آب سنگین خنداب به دلیل حملات و تجاوزات غیرقانونی و فقدان رویکرد پادمانی برای بازرسی از مؤسسات آسیبدیده در شرایط جنگی بوده است. علاوه بر این، ایران هیچ تعهد پادمانی برای ارائه اطلاعات مرتبط باتولید آب سنگین ندارد.
کد اصلاحی ۱/۳:
۲۱- در بندهای ۳۹-۴۲: ایران موضع خود را در این زمینه از طریق یادداشتهای توضیحی مختلف از جمله INFCIRC/۱۲۹۷ مورخ ۳ ژوئن ۲۰۲۵، INFCIRC/۱۲۹۰ مورخ ۲۰ مه ۲۰۲۵، INFCIRC/۱۲۷۵ مورخ ۴ مارس ۲۰۲۵ و INFCIRC/۱۳۲۷ مورخ ۱۸ نوامبر ۲۰۲۵ روشن کرده است.
پروتکل الحاقی
۲۲- در بند ۴۴:
تعهدات ایران در حال حاضر فقط محدود به موافقتنامه پادمان جامع (CSA) میشود.
نظرات در مورد بخش «موضوعات پادمانی حل و فصل نشده»
۲۳- در بند ۴۵:
- همانطور که در INFCIRC/۱۲۹۷ مورخ ۳ ژوئن ۲۰۲۵ توضیح داده شد، «موضوعات باقیمانده گذشته» در سال ۲۰۱۵ حل و فصل شدند. در ۲۴ آذر ۱۳۹۴، شورای حکام قطعنامه GOV/۲۰۱۵/۷۲ را تصویب کرد که در آن، از جمله، اعلام شد تمامی فعالیتهای مندرج در «نقشه راه» مطابق با جدول زمانی توافقشده اجراشده و «بدینوسیله بررسی این موضوع توسط شورا خاتمه مییابد». بنابراین، تمامی موضوعات پیش از ۲۰۱۵ حل و فصل شدهاند. با در نظر گرفتن این موارد، هرگونه اشاره به موضوعات حلوفصل شده پیش از ۲۰۱۵ فاقد مبنای حقوقی است.
۲۴- در بند ۴۶:
- موضوعی که در قطعنامه GOV/۲۰۲۵/۷۱ نوامبر ۲۰۲۵ به آن اشاره شده است، مستقیماً از گزارش قبلی مدیرکل گرفته شده است که در آن زمان ایران هشدار داده بود که این گزارش انگیزه سیاسی دارد. تکرار این موضوع در گزارشهای مختلف مدیر کل، مشروعیت نگرانیهای ایران در این زمینه را اثبات میکند. علاوه بر این، برجسته کردن بخشهای منتخب قطعنامه توسط مدیرکل، مجدداً اقدامی با انگیزه سیاسی است که ممکن است زمینه را برای کشورهای عضو بدخواه هموارتر کند.
تحولات اخیر
۲۵- در بند ۴۷: ایران حداکثر همکاری را با آژانس داشته است که متأسفانه آژانس به درستی از آن قدردانی نکرده است.
نظرات در مورد بخش «خلاصه»
۲۶- در مورد بندهای ۴۸ تا ۵۶:
- تجاوز نظامی علیه ایران شرایط را به طرز چشمگیری تغییر داده و بر جنبههای متعددی، از جمله نحوه و رویههای اجرای موافقتنامه پادمان جامع (CSA)، تأثیر گذاشته است. با این حال، با کمال تعجب، مدیرکل تجاوزات آشکار علیه مؤسسات هستهای تحت پادمان ایران را، حتی در حالی که این تجاوزات فعالیتهای راستیآزمایی خود آژانس را نیز پیچیده کرده است، محکوم نکرد.
- بخشی از درخواست آژانس برای راستیآزمایی که به قطعنامههای لغو شده شورای امنیت سازمان ملل اشاره دارد، هیچگونه مبنای حقوقی ندارد و قابل قبول نیست.
- (کد اصلاحی ۱/۳).
ایران بارها موضع خود را در مورد این موضوع اعلام کرده است (به شماره ۲۱ بالا مراجعه شود).
- ایران اجرای موافقتنامه پادمانی را به حالت تعلیق در نیاورده است و این امر زمانی امکانپذیر خواهد بود که شرایط جنگی و تهدیدها برطرف شوند.
- (بند ۵۲). آژانس به خوبی میداند که قرار بود در همان روز حمله غیرقانونی، چهارمین مؤسسه غنیسازی را بازرسی کند، بنابراین بیان «نگرانی فزاینده» گمراهکننده است.
- در شرایط جنگی مانند آنچه اکنون در ایران اتفاق میافتد، تداوم دانش یکی دیگر از تلفات جنگ است. پس از برقراری شرایط لازم، تداوم دانش میتواند دوباره برقرار شود. آژانس باید گزارش خود را بر اساس مفاد اساسنامه و پادمان تهیه نموده و از استفاده از کلماتی مانند "مربوط به" که میتواند مورد سوءاستفاده قرار گیرد، خودداری کند.
- (بند ۵۵). ایران نهایت همکاری خود را با آژانس انجام داده است. نمونه اخیر آن، مذاکرات فنی با آژانس بود که قرار بود اوایل هفته جاری انجام شود و تحت تأثیر حملات و تجاوزات غیرقانونی اخیر دشمنان ایران قرار گرفت.
نتیجهگیری:
۱- تغییر چشمگیر در شرایط ناشی از خصومتهای نظامی، جنبههای متعددی از اجرای پادمان، از جمله نحوه انجام فعالیتهای راستیآزمایی را تحت تأثیر قرار داده است. با این حال، جای تعجب است که مدیرکل، تجاوزات آشکار علیه مؤسسات هستهای تحت پادمان ایران را به صراحت محکوم نکرده است، حتی اگر این تجاوزات، فعالیتهای راستیآزمایی آژانس را پیچیده کرده باشد.
۲- تا امروز، رفتار شورای حکام در رابطه با برنامه هستهای ایران عمدتاً متأثر از اغراض سیاسی بوده است تا رویکردی صرفاً فنی یا حقوقی. متأسفانه، آژانس و نیز مدیرکل در پاسخ به درخواستهای رسمی ایران (INFCIRC/۱۲۹۱، INFCIRC/۱۳۰۱ و INFCIRC/۱۳۳۵) برای محکوم کردن حملات به مؤسسات هستهای تحت پادمان ایران و اقدام علیه تجاوز مطابق با قطعنامههای کنفرانس عمومی (۵۳۳ و ۴۴۴) و اساسنامه آژانس، اقدامی انجام ندادهاند.
