مردان در تیررس سکته قلبی
به گزارش تابناک؛ شناخت زودهنگام عوامل خطر قلبی و توجه به پیشگیری در سالهای ابتدایی بزرگسالی میتواند نقشی تعیینکننده در سلامت قلب در دهههای بعدی زندگی، بهویژه برای مردان، داشته باشد.
به گزارش تابناک، نتایج یک پژوهش بلندمدت و گسترده نشان میدهد مردان بهطور معناداری زودتر از زنان در معرض افزایش خطر بیماریهای قلبیعروقی قرار میگیرند؛ روندی که از حدود ۳۵سالگی آغاز میشود و میتواند مسیر سلامت قلب را برای دهههای بعدی زندگی تعیین کند. این یافتهها بار دیگر بر اهمیت توجه زودهنگام به سلامت قلب، پیش از بروز علائم جدی، تأکید میکند.
این مطالعه بیش از ۵ هزار نفر را از ابتدای بزرگسالی تا میانسالی و سالمندی دنبال کرده است. پژوهشگران دریافتند مردان بهطور متوسط حدود هفت سال زودتر از زنان به سطح بالینی قابلتوجهی از بیماریهای قلبیعروقی میرسند؛ فاصلهای که پیامدهای مهمی برای پیشگیری، تشخیص زودهنگام و سیاستهای سلامت عمومی دارد.
متخصصان قلب و عروق همواره توصیه میکنند که زنان و مردان از اوایل بزرگسالی وضعیت سلامت قلب خود را پایش کنند و بهطور منظم به پزشک مراجعه داشته باشند. اما یافتههای این پژوهش نشان میدهد که این توصیه بهویژه برای مردان باید جدیتر و زودتر از آنچه معمولاً تصور میشود، در دستور کار قرار گیرد.
دکتر صدیّه خان، استاد اپیدمیولوژی قلب و عروق در دانشکده پزشکی فاینبرگ دانشگاه نورثوسترن و از نویسندگان این مطالعه، میگوید: «بیماری قلبی یکشبه ایجاد نمیشود؛ این بیماری طی سالها شکل میگیرد. یکی از نکاتی که اغلب افراد از آن آگاه نیستند این است که روند خطر میتواند از اوایل دهه ۳۰ یا ۴۰ زندگی آغاز شود. حتی اگر در آن زمان هنوز بیماری قلبی نداشته باشید، پایههای خطر ممکن است همانجا شکل بگیرد.»
فاصله معروف ۱۰ساله؛ واقعیت یا سادهسازی؟
سالهاست که در ادبیات پزشکی از «فاصله ۱۰ساله» میان مردان و زنان در بروز بیماری قلبی صحبت میشود؛ این ایده که مردان حدود یک دهه زودتر از زنان به بیماری قلبی مبتلا میشوند. اما پژوهشگران این مطالعه تأکید میکنند که این عدد عمدتاً بر اساس بیماری عروق کرونر قلب شکل گرفته است؛ وضعیتی که در آن رگهای تغذیهکننده قلب بهدلیل تجمع پلاک تنگ یا مسدود میشوند.
دکتر الکسا فریدمن، نویسنده ارشد مطالعه و استاد پزشکی پیشگیرانه در دانشگاه نورثوسترن، توضیح میدهد: «آمار فاصله ۱۰ساله بیشتر بر اساس مطالعات اولیهای بود که بهطور خاص روی بیماری عروق کرونر تمرکز داشتند؛ در حالی که بیماریهای قلبیعروقی طیف وسیعی از مشکلات، از سکته مغزی تا نارسایی قلبی را شامل میشوند.»
به گفته فریدمن، ترکیب عوامل خطر در طول زمان تغییر کرده است. در گذشته، نرخ سیگار کشیدن در مردان بهمراتب بالاتر بود، اما امروز این تفاوت کمتر شده و حتی در برخی جوامع تقریباً مشابه است. همچنین فشار خون بالا که زمانی بیشتر به مردان نسبت داده میشد، اکنون شیوعی نزدیک به زنان دارد. همین تغییرات، پژوهشگران را بر آن داشت تا بررسی کنند آیا فاصله خطر میان زنان و مردان در سایر انواع بیماریهای قلبیعروقی نیز وجود دارد یا خیر.
شکاف خطر از میانه دهه ۳۰
یکی از چشمگیرترین نتایج این پژوهش از تحلیل «پنجرههای خطر ۱۰ساله» به دست آمد. بهجای آنکه تنها خطر مادامالعمر بررسی شود، پژوهشگران احتمال ابتلا به بیماری قلبیعروقی را در هر مقطع سنی، برای ده سال آینده محاسبه کردند.
نتایج نشان داد تا اوایل دهه ۳۰، خطر کوتاهمدت بیماری قلبی در مردان و زنان تقریباً مشابه است. اما از حدود ۳۵سالگی به بعد، مسیرها از هم جدا میشوند. مردان بهطور پیوسته با خطر بالاتری نسبت به زنان مواجه میشوند. برای نمونه، در ۵۰سالگی، خطر ۱۰ساله ابتلا به بیماری قلبیعروقی در مردان حدود ۶ درصد است، در حالی که این رقم برای زنان نزدیک به ۳ درصد گزارش شده است.
در مجموع دوره پیگیری، مردان زودتر از زنان به بیماری قلبیعروقی مبتلا شدند. حدود ۵ درصد مردان تا سن ۵۰سالگی دچار این بیماری شدند، در حالی که زنان بهطور متوسط در ۵۷سالگی به همین سطح رسیدند؛ یعنی نزدیک به هفت سال دیرتر. در مورد بیماری عروق کرونر قلب، این اختلاف حتی پررنگتر بود. بر اساس دادهها، حدود ۲ درصد مردان تا ۴۸سالگی به این بیماری مبتلا شدند، در حالی که زنان تقریباً یک دهه بعد، یعنی حوالی ۵۸سالگی، به همان میزان خطر رسیدند.
نقش عوامل پنهان و تفاوتهای زیستی
نکته مهم آن است که این اختلاف خطر، با عوامل کلاسیک مانند فشار خون، کلسترول یا مصرف سیگار بهطور کامل توضیح داده نمیشود. دکتر آیریس جَفی، مدیر اجرایی مؤسسه پژوهشهای قلب مولکولی در مرکز پزشکی تافتس، که در این پژوهش نقشی نداشته، معتقد است عوامل اجتماعی و زیستی پیچیدهتری در کار است.
به گفته او، نوع مشاغل، الگوهای استرس و نقشهای اجتماعی زنان و مردان متفاوت است و بسیاری از این متغیرها بهسختی در مطالعات آماری لحاظ میشوند. او همچنین بر لزوم پژوهشهای بیشتر درباره تفاوتهای زیستی تأکید میکند و میگوید: «ما تازه در حال خراشدادن سطح این موضوع هستیم و هنوز چیزهای زیادی برای فهمیدن وجود دارد.»
در مقابل، پژوهش نشان داد که خطر سکته مغزی تفاوت معناداری میان زنان و مردان ندارد و هر دو گروه تقریباً در سنین مشابهی به میزان بروز یکسان میرسند. نارسایی قلبی نیز در سالهای اولیه تفاوت چندانی نشان نداد، هرچند تا ۶۵سالگی، شیوع آن در مردان اندکی بیشتر بود.
چرا زنان هم نباید غافل شوند؟
با وجود تمرکز نتایج بر مردان، کارشناسان هشدار میدهند که زنان نباید این یافتهها را دلیلی برای بیتوجهی به سلامت قلب خود بدانند. جفی تأکید میکند بیماری قلبی همچنان یکی از علل اصلی مرگومیر در زنان است و پیشگیری باید از جوانی آغاز شود.
دکتر خان نیز یادآور میشود که خطر بیماری قلبی در زنان پس از یائسگی میتواند بهسرعت افزایش یابد. به گفته او، استروژن احتمالاً تا پیش از یائسگی نقش محافظتی دارد، اما پس از آن، بهویژه در دوره گذار یائسگی، خطر بهسرعت بالا میرود. میانگین سن یائسگی در آمریکا حدود ۵۲ سال گزارش شده است.
پیشگیری؛ از توصیه تا عمل
این مطالعه در زمانی منتشر شده که دستورالعملهای قلب و عروق بهتدریج به سمت ارزیابی زودهنگام خطر حرکت میکنند. معادلات جدید انجمن قلب آمریکا اکنون امکان برآورد خطر بیماری قلبی را از ۳۰سالگی فراهم کردهاند، نه ۴۰سالگی؛ تغییری که به گفته پژوهشگران با یافتههای این مطالعه همخوانی دارد.
نتایج همچنین پرسشهایی درباره دسترسی و استفاده از خدمات سلامت مطرح میکند. زنان جوان معمولاً بهدلیل مراقبتهای مرتبط با سلامت باروری، مراجعات پیشگیرانه بیشتری دارند و همین موضوع میتواند به تشخیص زودتر عوامل خطر کمک کند. در مقابل، مردان در میانه دهه ۳۰ و ۴۰ کمتر برای معاینات دورهای به پزشک مراجعه میکنند.
فریدمن میگوید افزایش مراجعات پیشگیرانه، بهویژه برای مردان جوان، میتواند یکی از راههای مؤثر برای کاهش خطر بیماریهای قلبیعروقی باشد. جفی نیز توصیه میکند همه بزرگسالان حداقل سالی یکبار فشار خون و کلسترول خود را بررسی کنند و از راهنمای «Life’s Essential ۸» انجمن قلب آمریکا پیروی کنند؛ مجموعهای از توصیهها شامل پرهیز از دخانیات، کنترل وزن، فشار خون، قند و چربی خون، تغذیه سالم، تحرک بدنی و خواب کافی.
در نهایت، پیام مشترک متخصصان روشن است: شناخت زودهنگام عوامل خطر، کلید پیشگیری مؤثر است. همانطور که دکتر خان میگوید، وقتی بدانید وضعیت کلسترول، فشار خون و قند خون شما چگونه است، میتوانید آگاهانه اقدام کنید و مسیر سلامت قلب خود را تغییر دهید؛ مسیری که برای بسیاری از مردان، از حوالی ۳۵سالگی وارد مرحلهای سرنوشتساز میشود.
