سرگردانی ۵۰۰ هزار خانوار در صف «وام فرزندآوری»/ از ۴۴ تا ۲۲۰ میلیون تومان؛ نظارت بانک مرکزی کجاست؟

در حالی که کمتر از دو ماه به پایان سال باقی مانده است، روند پرداخت وام‌های حمایتی نظیر وام ازدواج و تسهیلات فرزندآوری با کندی محسوسی مواجه شده و این موضوع موجی از انتقادات و گلایه‌ها را در میان متقاضیان به‌وجود آورده است.

به گزارش سرویس اقتصادی تابناک؛ بسیاری از خانوارها که این تسهیلات را یکی از معدود ابزارهای حمایتی دولت در شرایط تورمی اقتصاد ایران می‌دانند، اکنون با صف‌های طولانی و بلاتکلیفی در شبکه بانکی روبه‌رو هستند و انتظار پاسخگویی و ورود جدی بانک مرکزی به‌عنوان نهاد ناظر را دارند.

پیش‌تر، تابناک در گزارشی به وضعیت پرداخت وام ازدواج پرداخته و اعلام کرد که تا پایان دی‌ماه، بیش از ۵۴۳ هزار نفر همچنان در صف دریافت این وام قرار دارند؛ صفی که علی‌رغم گذشت ماه‌ها، نشانه‌ای از تسریع در فرآیند پرداخت آن دیده نمی‌شود و خبری از تصمیم یا دستور مشخص بانک مرکزی برای ساماندهی این وضعیت منتشر نشده است. اما وام ازدواج تنها تسهیلاتی نیست که با چنین وضعیتی دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ تسهیلات فرزندآوری نیز شرایطی مشابه و حتی نگران‌کننده‌تر دارد.

وام فرزندآوری، چند میلیون تومان است؟

بر اساس قانون، تسهیلات فرزندآوری در سال جاری با هدف حمایت از سیاست‌های جمعیتی، در سطوح مختلفی تعریف شده است؛ به‌گونه‌ای که برای فرزند اول، ۴۴ میلیون تومان با بازپرداخت سه‌ساله، برای فرزند دوم، ۸۸ میلیون تومان با بازپرداخت چهار‌ساله، برای فرزند سوم، ۱۳۲ میلیون تومان با بازپرداخت پنج‌ساله، برای فرزند چهارم، ۱۶۵ میلیون تومان با بازپرداخت شش‌ساله و برای فرزند پنجم، ۲۲۰ میلیون تومان با دوره بازپرداخت هفت‌ساله در نظر گرفته شده است. با این حال، آنچه در متن قانون آمده، در عمل با سختی‌ها و موانع جدی در شبکه بانکی همراه شده است.

بیش از نیم میلیون نفر در صف!

آمارهای رسمی بانک مرکزی گویای عمق این مشکل است. طبق این آمار، در پایان ماه دهم سال و تنها هشت هفته مانده به پایان سال، ۵۲۸ هزار و ۱۱۹ متقاضی وام فرزندآوری همچنان در صف انتظار قرار دارند؛ متقاضیانی که چشم‌انتظار تسهیل‌گری و تصمیم‌گیری از سوی سیاست‌گذار پولی هستند. این در حالی است که از ابتدای سال تا پایان دی‌ماه، ۴۴۷ هزار و ۲۴۱ تقاضا با پاسخ مثبت مواجه شده و در مجموع ۴۱ هزار و ۶۷ میلیون تومان تسهیلات فرزندآوری به متقاضیان پرداخت شده است. مقایسه این دو عدد نشان می‌دهد که عملاً تعداد افراد در صف، از حجم پرداختی‌ها پیشی گرفته و شکاف میان عرضه و تقاضای این تسهیلات همچنان پابرجاست.

بررسی عملکرد بانک‌ها نیز تصویر متفاوت و بعضاً نگران‌کننده‌ای را نشان می‌دهد. بانک ملی ایران با بیش از ۷۹ هزار متقاضی در صف وام فرزندآوری، بیشترین تعداد افراد منتظر را دارد؛ هرچند در مقابل، این بانک به بیش از ۸۲ هزار متقاضی نیز وام پرداخت کرده و از این منظر، عملکردی متوازن‌تر نسبت به برخی بانک‌ها داشته است. اما ضعیف‌ترین عملکرد در این حوزه به بانک قرض‌الحسنه رسالت بازمی‌گردد؛ بانکی که طی این مدت تنها ۵ هزار و ۵۲ فقره وام فرزندآوری پرداخت کرده، در حالی که ۱۷ هزار و ۷۵۸ متقاضی همچنان در صف دریافت تسهیلات این بانک باقی مانده‌اند؛ آماری که انتقادات جدی را نسبت به نحوه ایفای تعهدات این بانک به‌دنبال داشته است.

بانک مرکزی، آستین همت بالا بزند

در چنین شرایطی، متقاضیان در صف مانده، بانک مرکزی را به‌عنوان نهاد ناظر بر عملکرد بانک‌ها مخاطب اصلی مطالبات خود می‌دانند. انتظار عمومی این است که حداقل در دو ماه باقی‌مانده تا پایان سال، با اتخاذ تصمیمات اجرایی و نظارتی مؤثر، بخش قابل توجهی از این صف‌های طولانی تعیین تکلیف شود. چرا که در شرایط تورمی امروز اقتصاد ایران، زمان نقش تعیین‌کننده‌ای در ارزش واقعی این وام‌ها دارد و تأخیر چندماهه در پرداخت، به معنای کاهش قدرت حمایتی این تسهیلات برای خانوارهاست؛ موضوعی که اگر چاره‌ای برای آن اندیشیده نشود، می‌تواند کارآمدی سیاست‌های حمایتی و جمعیتی را با تردید جدی مواجه کند.