چراغ بازار گرگان خاموش شد

گسترش بي رويه شهرسازي در بافت قديمي به محلات و فضاهاي موجود استرآباد نيز رسيده و به آنها آسيب رسانده ، بطوريکه اکنون تنها بقايايي از بازار قديمي گرگان که روزگاراني در اوج رونق بود، وجود دارد.

به گزارش مهر از گرگان، بررسي هاي کارشناسي نشان مي دهد که از رسته هاي مختلف موجود در بازار کهنه گرگان در حال حاضر بقايايي از يک يا دو رسته وجود دارد و بقيه رسته ها در گذر زمان از بين رفته است.

بازار قديمي گرگان که محدوده آن از چهار راه ميدان فعلي تا سه راه ميرکريم و ميدان قيصريه بود و مشتمل بر رسته هاي گوناگوني نظير رسته بزازان، چلنگران و آهنگران، کفش فروشان، آب نبات سازان و ... بود و اکنون تنهاي بقايايي از رسته چلنگران و آهنگران موجود است.
 
علاوه بر اين رسته ها، مدرسه محسنيه، سادات، کاروانسراهاي حاج امين الاضرب، کاروانسراي حاج محمد تقي خان هزار جريبي، حمام درب نو و سقاخانه حضرت عباس (ع) در محدوه بازار کهنه گرگان وجود داشت و اکنون تنها جز نام و نشان، چيز ديگري از اين بقاياي تاريخي باقي نماينده است.
 
اين بازار در روزگاران گذشته از جمله مراکز مهم داد و ستد کالا، توزيع و نشر افکار و عقايد فرهنگي ـ اجتماعي بوده است و براثر گذشت زمان و عوامل اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي تحول يافته و شکل و بافت قديمي و تاريخي خود را از دست داده است.
 
برآيند بررسي ها نشان مي دهد که بازارها در ايران به عنوان مرکز کالبد اصلي شهر، محل داد و ستد کالا و تجمع فروشندگان و خريداران کالاست و بازارهاي قديمي گرگان از نظر سبک معماري و راسته هاي مربوطه، يکي از زيباترين بازارهاي استان و منطقه شمال ايران محسوب مي شود.

اسناد و متون تاريخي و گزارشات و سفرنامه هاي خارجياني نظير «رابينو» که به منطقه استرآباد قديم و گرگان فعلي سفر کرده اند، نشان از وجود بازارهاي مختلفي در اين منطقه مي دهد که محقق و باستان شناس گلستاني نيز به آن اشاره مي کند.
 
اسدالله معطوفي با بيان اينکه بازار در بافت شهر استرآباد عنصر اساسي و مهم محسوب مي شد، افزود: بازارها نقش مهمي علاوه بر داد و ستد برعهده داشته اند که کارکردهاي اجتماعي، سياسي و فرهنگي آن بر کسي پوشيده نيست.
 
وي پيشينه بازار در ايران را به دوره هاي ساسانيان و هخامنشيان مرتبط مي داند و افزود: بازارها در بافت اصلي و قلب شهرها وجود داشتند که حاکي از نقش مهم و کارکردهاي ويژه اين بازارهاست.
 
معطوفي اظهار داشت: قدمت بازارهاي استرآباد و گرگان به دوره هخامنشي نيز باز مي گردد که در ايالت هيرکان مشتمل بر استرآباد و جرجان در اسناد تاريخي به وجود بازارهايي اشاره مي شود.
 
اين مولف گلستاني با بيان اينکه بازار کهنه گرگان، جز بازارهاي لوکس و اشرافي به شمار مي آيد، خاطرنشان کرد: در اين بازار انواع و اقسام کالاهاي وارداتي و صادراتي به چشم مي خورد.
 
اسدالله معطوفي عنوان کرد: بازار قديمي گرگان رسته هاي مختلفي داشت و مدرسه هاي قديمي مانند مدرسه سادات و مفيديه، رسته آهنگران، بزازان، چلنگران، آب نبات سازان در آن نمايان بود.چند کاروانسراي مهم و معروف مانند کاروانسراي «حاج محمد تقي خان هزار جريبي» نيز در اين بازار در محدوده دروازه مازندران و امامزاده عبدالله فعلي در اين بازار وجود داشت.
 
اين محقق گرگاني بيان داشت: متاسفانه رسته هاي مختلف بازار کهنه گرگان در طول ساليان از بين رفت و اکنون بقايايي از برخي رسته هاي وجود دارد.برخي از رسته هاي بازار قديمي گرگان همانند بازار يزد و کاشان سرپوشيده بود و متاسفانه اين رسته هاي قديمي اکنون از بين رفته است.

وي اظهار داشت: بخشي از محدوده بازار روز فعلي تا سقاخانه حضرت عباس (ع)، رسته هاي مختلف بازار کهنه گرگان بود که بيشتر رسته هاي از بين رفته است و اکنون غير از رسته چلنگران و آهنگران، رسته اي ديگر مشاهده نمي شود.
 
اسدالله معطوفي با اشاره به وجود چند کاروانسراي مهم و معروف در بازار قديمي گرگان گفت: اکنون بقايايي از يکي از کاروانسرا، که آخرين بازمانده کاروانسراهاي اين بازار است، وجود دارد.

 آخرين کاروانسراي بازار قديمي گرگان نيازمند مرمت

وي با تاکيد بر اينکه بايد به داد اين کاروانسرا رسيد، خاطرنشان کرد: مي توان کاروانسراي حاج محمد تقي خان هزار جريبي را بازسازي کرد و با تغيير کاربري به شرط حفظ معماري، رستوارن، قهوه خانه سنتي و چايخانه ايجاد کرد.
 
استاد دانشگاه گلستان يادآور شد: همچنين بقاياي از حمام کاسه گران در بازار کهنه وجود دارد که در حال نابودي و تخريب است و مي توان اين اثر قديمي و تاريخي را نيز مرمت و حفظ کرد.
 
معطوفي با بيان اينکه بازارهاي قديمي بخشي از فرهنگ، تاريخ و هويت بومي و ملي را تشکل مي دهد، گفت: اين بازارها و بناهاي تاريخي مواريث ما هستند که بايد حفظ شوند.
 
وي به مشکلات فراروي صيانت و حفاظت از ميراث هاي تاريخي اشاره و اضافه کرد: متاسفانه فرهنگ لودگي و بي مسئوليتي در جامعه موج مي زند و بايد براي تغيير اين فرهنگ، آگاهي دهي به افکار عمومي مورد توجه ويژه قرار گيرد که رسانه ها در اين حوزه نقش اساسي دارند.بازارها، کاروانسراها، رسته ها جزيي از مواريث معنوي هستند و بشر نيازمند شناسنامه ملي و بومي است.
 
اسدالله معطوفي خاطرنشان کرد: منازه مسجد جامع، ميل رادکان، برج قابوس، تپه هاي باستاني بخشي از شناسنامه ملي و بومي را تشکيل مي دهند که براي حفاظت از آن نيازمند آگاهي بخشي به جامعه هستيم.
 
وي يادآور شد: نمي توانيم براي هر اثر تاريخي و معنوي يک نگهبان و پاسبان بکار گيريم و افکار عمومي براي صيانت از اين مواريث بايد تقنيع شوند، زيرا وقتي هويت بومي و ملي نباشد، بزهکاري رشد مي يابد.
 
اين محقق گلستاني خاطرنشان کرد: هويت اجتماعي ملت در چند مقوله از جمله ميراثهاي معنوي خلاصه مي شود و براي حفظ اين ميراثها بايد بسيج عمومي صورت گيرد.
 
وي سازماندهي ، طرح و برنامه وسيع ملي و بومي، ثبت آثار تاريخي و باستاني، مديريت هوشمند، فوق تخصصي و آگاه به مسائيل ميراث هاي فرهنگي و معنوي را از ديگر لازمه هاي حفاظت از ميراث هاي تاريخي برشمرد.
 
تخصيص بودجه ملي و استاني، براي ترميم و مرمت و حفظ آثار مادي و معنوي شرط اصلي و تشکيل کميته هاي تخصصي در استان هاي مختلف با حضور کارشناسان برجسته، مورخانف باستان شناسان، معماران از ديگر لازمه هاي صيانت از ميراث هاي فرهنگي و تاريخي است.
 
روند روبه رشد تخريب تدريجي بازارهاي قديمي گرگان که بخشي از هويت بومي را تشکيل مي دهد به مانند از بين رفتن صفحه هاي شناسنامه بومي و ملي است که هر روز از برگش کاسته مي شود و بي هويتي را به ارمغان مي آورد.