«هفت» هم نتوانست سینمای دینی را تعریف کند!

سرویس فرهنگی ـ برنامه تلویزیونی «هفت» که با حضور فرج الله سلحشور و ناصر هاشم زاده، قصد ارایه تعریف و تبیین «سینمای دینی» را داشت، نتوانست به نتیجه ای مشخص دست یابد.

به گزارش «تابناک»، در برنامه زنده «هفت» فرج الله سلحشور درباره سینمای دینی، با بیان این که در این زمینه تعریف دقیق وجود دارد، چرا که دین دارای تعریف مشخص است، تأکید کرد: مشکل این است که ما نمی توانیم این تعریف را بپذیریم، چون اگر بپذیریم که دین تعریف دارد، چگونه ممکن است «سینمای دینی» بدون تعریف باشد؟!

وی در ادامه گفت: چون به دستورهای دینی عمل نمی کنیم، نمی توانیم «سینمای دینی» را تعریف کنیم.

کارگردان فیلم سینمایی ایوب پیامبر در برنامه «هفت» اظهار کرد: سینما بازتاب نظرات شخصی کارگردان و نویسنده درباره مسایل مطرح در فیلم است و بر این اساس، نمی تواند دینی باشد.

او در تعریف این نوع سینما تأکید کرد: اگر تحلیل های درون فیلم را از زاویه دین ارایه دهیم، سینما، دینی می شود و اگر این نظریات شخصی باشد، سینمای حاصل اومانیستی خواهد شد که الان سینمای ما این گونه است.

در ادامه این برنامه، ناصر هاشم زاده، فیلمنامه نویس درباره این بخش برنامه «هفت»، گفت: ما هنوز به تعریف جامعی درباره سینمای دینی نرسیده ایم؛ اما این موضوع، نافی این نیست که چنین چیزی هست.

وی با تأکید بر این که ژانری با نام «سینمای دینی» نداریم، افزود: اگر مفاهیم به لحاظ نظر و عمل، مبتنی بر دین، در اثر هنری به منصه ظهور برسد، اثر دینی می شود و این همه ژانرهای سینمایی را در برمی گیرد.

وی همچنین افزود: دین، مجموعه ای است که برای کلیت زندگی بشر برنامه دارد و بر پایه تعاریف اهل معنا، اگر انسان با معرفت دینی وارد عرصه هنر بشود، اثر حاصل از او دینی خواهد بود.

نویسنده فیلمنامه بید مجنون، ساخته مجید مجیدی، در ادامه با ابراز مخالفت با تعریف سلحشور از «سینمای دینی»، گفت: هنرمد می رود که کشف عالم معنا کند، نه جعل آن. اگر هنرمند جعل کند و برداشت ها و نفسانیات خودش را به نام دین ارایه کند، حاصل سینمای دینی نیست.

فرج الله سلحشور در بخش دیگری از برنامه «هفت» گفت: تنها انسانی که دین را می شناسد و تحلیل هایش بر پایه دین است، می تواند سینمای دینی را موجب شود.

او بار دیگر بر لزوم آگاهی کامل فیلمسازان از دین، در «سینمای دینی» تأکید کرد و افزود: آموزه های دینی تعریف مشخص دارند و در دین بنا بر آیات، روایات و دیدگاه های علما، تکلیف همه چیز معلوم است و اگر هنرمند، خلاف اینها برداشت کند، خلاف دین است و نمی توان به آن «سینمای دینی» اطلاق کرد.

او بار دیگر در این برنامه گفت: در همه ژانرهای سینمایی، به شرطی که اثر از زاویه دین و بر اساس تحلیل های دینی ارایه شود، سینمای حاصل دینی می شود.

کارگردان سریال حضرت یوسف (ع)، با تعریفی که از سینمای دینی ارایه کرد، وضعیت سینمای کشورمان را متضاد با این نوع سینما دانست و گفت: سینمای موجود ما، بر پایه مبانی وارداتی از غرب تعریف شده و بر این اساس رفتار می کنیم، در حالی که اگر بخواهیم وارد سینمای مذهبی بشویم، باید ببینیم چه داریم، تا به تعریف خاص خودمان برسیم.

ناصر هاشم زاده، همچنان به صورت تلویحی در مخالفت با سلحشور، گفت: هنر، روایت هنرمند از مشاهداتی است که دارد و مسلما هنرمند در جایگاهی که هست و با مبانی اعتقادی اش به موضوعات گوناگون می نگرد؛ بنابراین، ما در ایران، در عرصه معماری، نقاشی، فرش، کاشیکاری و شعر تجربیاتی داشته ایم که بر پایه آنها، می توانیم بگوییم هنرمندان ایرانی، عوالمی از هنر را کشف و در آن، عوالمی مثل وحدت و کثرت و ... را ارایه کرده اند.

وی ادامه داد: هرچند سینما، به عنوان یک فناوری، یک صنعت و تکنولوژی وارد کشور ما شد، ولی باید دقت داشته باشیم که اگر چه تعاریفی نیز با خود بر ما حمل کرد، ولی ما باید ببینیم که از آن چه می سازیم؛ همچون شاعرانمان که ویژگی هایی از شعر را از شعرای عرب گرفتند، ولی تعریف دوباره ای کردند و انواع شعر از آن کشف شد و همچنین این شعرای ایرانی، صورت های موسیقیایی کلام را از آن کشف کردند.

او در پاسخ به این جیرانی، مجری برنامه که پرسید چرا با وجود گذشت سی سال از پیروزی انقلاب، نتوانسته ایم تعریفی در این زمینه داشته باشیم، گفت: در همه عرصه ها چنین بوده و نداشتن تعریف مربوط به عرصه های اقتصاد، سیاست، پارلمان داری و... در همه چیز است.

در برنامه هفت، گزارشی شامل گفت وگو با سجادپور، مدیرکل نظارت و ارزشیابی معاونت سینمایی، عباس رافعی و محمدرضا ورزی نیز پخش شد که دیدگاه های این هنرمندان درباره سینمای دینی را عرضه کرد.

در مجموع، اغلب این هنرمندان نیز بر وجود صرف روح آموزه های دینی، در سینمای موسوم به سینمای دینی تأکید کردند.

همچنین صابری، از انجمن سینماداران، با نام بردن از فیلم هایی چون طلا و مس، درباره الی، لیلی با من است، مهاجر، مریم مقدس و... تأکید کرد: مردم ثابت کرده اند از فیلم هایی که مبتنی بر دین باشد، استقبال چشمگیری می کنند.

اما فرج الله سلحشور در ادامه گفته هایش در برنامه «هفت» و درباره «سینمای دینی»، بار دیگر خاطرنشان کرد: کسی که فیلم دینی می سازد، باید کارشناس دینی معتقد و آگاه به دین باشد.

او با وجود این ادعا که فیلمساز، هنگامی می توانند به عرصه سینمای دینی ورود کنند که کارشناس دین باشند، مشکل اساسی سینمای دینی در کشور را نداشتن فیلمنامه نویس دانست و گفت: اگر چندین سناریو نویس آشنا و معتقد به دین و توانمند در نوشتن فیلمنامه تربیت کنیم، کارگردانانی که از این توانایی داشته باشند، فراوانند.

او همچنین با انتقاد از مسئولان سینمایی کشور، گفت: اتاق فکری که برای بسیاری از امور تشکیل داده ایم، هنوز برای سینما تشکیل نشده است و این یعنی مسئولان هنوز به این فکر نیفتاده اند که سینما را بومی کنیم.

ناصر هاشم زاده در این باره هم ضمن ابراز مخالفت با سلحشور، اعتقاد دیگری داشت و گفت: وقتی به تعریف می اندیشیم، سی سال در تاریخ مدت زیادی نیست، در این سال ها نیز کارها و آثار ارزنده ای داشته ایم که نشان می دهد، این راه رفتنی است و به مقصود هم می رسد.

او برای تبیین دلیل خود به شعر حافظ اشاره کرد که پس از مدت ها به آثاری ناب تبدیل شدند و ابراز امیدواری کرد سینما نیز مثل شعر حافظ به هنری ناب تبدیل شود.

اما سلحشور که همچنان اصرار داشت که سینمای دینی با وجود کسانی که متخصص دین باشند، تعریف شدنی است، درباره تجربیات خودش در سینمای دینی گفت: در سی سالی که کار می کنم، هر کاری من را قدمی به مقصود نزدیکتر کرده، به گونه ای که هم اکنون فرمولی و مانیفستی برای این کار دارم.

او، مانیفست خود را دارای سه اصل اعلام کرد و گفت: نکته نخست اینکه سینما باید بر مبنای واقع گرایی باشد و از زندگی واقعی بشر سرچشمه گرفته باشد، دوم این که خدامحور باشد و تحلیل هایی که ارایه می دهیم، از آسمان گرفته شده باشد و سوم به دنبال معنا و ارزش گرایی باشیم. بر خلاف سینمای غرب که مبتنی بر توهم، اومانیسم و مادی گرایی و ماتریالیسم است.

هاشم زاده در پایان این بخش از برنامه «هفت» گفت: همه مفاهیم دینی را اگر در فرمی ضعیف ارایه بدهیم و آثارمان قابلیت های لازم را نداشته باشد، مسلما محکوم به شکست هستیم. برای نمونه، درباره انبیا (ع) قصاید و غزل های بسیاری سروده شده، اما ضعیف هستند، در حالی که شعر حافظ بدون اشارات صریح، همه چیز را گفته است.

او در پایان گفت: صرف گفتن از دین، دین نیست، چه بسیار قرآن خوانانی که قرآن لعنتشان می کند. این که چگونه بگوییم بسیار مهم است.

سلحشور نیز در پایان این بخش و در پاسخ به جیرانی درباره نوع تعامل وی با سینماگران و علت کناره گرفتن از دیگر کارگردانان گفت: صادقانه بگویم سینمای این مملکت را در قد و قواره انقلاب و اسلام نمی دانم. من مبلغ مذهبی هستم و برای بیان مقاصدم سینما را برگزیده ام؛ اما سینمای کنونی برای خدمت به انقلاب نیامده و از پیش داشته ایم.

او افزود: من بین خودم و سینما سنخیتی نمی بینم، در صورتی که بین بنده و سینما سنخیت باشد، حتما رفاقت می کنم؛ اما از مواضعم به هیچ وجه بازنمی گردم تا به سینما نزدیک شوم.