دیـوار گرگان، کهن‌تر از دیوار چین +عکس

قدمت دیوار گرگان، یکی از طولانی‌ترین دیوارهای جهان، که به مار سرخ نیز معروف است، بنابر مطالعات هیأت‌‌های باستان شناسی به دوران ساسانی می‌رسد.
 
به گزارش واحد مرکزی خبر، این دیوار از آن رو به «مار سرخ» معروف شده که در ساخت هسته مرکزی و قسمت‌‌های میانی آن آجرهای سرخ رنگ به کار رفته است.

بدون شک معرفی تاریخ و اهمیت این دیوار به عنوان طولانی‌ترین دیوارآجری دنیا نیازمند برنامه ریزی است که در همین راستا پیمایش این دیوار دفاعی در هفته موزه ومیراث فرهنگی آغاز شده است و به گفته فریدون فعالی، مدیرکل میراث فرهنگی استان گلستان مراحل دیگر این پیمایش با توجه به درو مزارع گندمزار و دید بیشتر این دیوار، در تابستان انجام می‌شود.

مطالعات روی دیوار گرگان را هیأتی مرکب از باستان شناسان ایرانی و باستان شناسان دانشگاه‌‌های ادینبورگ و دورهام انجام می‌دهند.

بنابر تحقیقات، باستان شناسان توانسته‌اند این نکته را اثبات کنند که توان مهندسی ایرانیان برابر یا حتی پیشتر از توان مهندسی امپراتوری روم در ساختن سازه‌‌های دفاعی بوده است.

در طول خط سیر دیوار از ارتفاعات شرقی تا گومیشان و کرانه ساحلی بیش از30دژ دفاعی وجود دارد که محل استقرار سربازان بوده است. ابعاد دژها از120در120متر تا240 در300 متر متغییر است. جوی یا کانال انتقال آبی به عمق 5 متر که در سراسر دیوار امتداد داشته، آب را به نقاط مختف آن می‌رسانده است.

در سال1316، اریک اشمیت خلبانی آمریکایی که با هواپیمای خود از نقاط باستانی ایران عکاسی می‌کرد، در منطقه گرگان متوجه وجود دیوار قرمز رنگی شد که از سمت دریا به طرف کوه‌‌های پیش کمر می‌رود. عکس برداری‌‌های او اسناد مهمی را برای باستان شناسان بعدی برجای گذاشت. در سال1350، محمد یوسف کیانی باستان شناس ایرانی با انجام مطالعاتی طول دیوار را در حدود 175 کیلومتر برآورد کرد.

پیش از آغاز تحقیقات علمی، برخی ساخت این دیوار را به اسکندر مقدونی نسبت می‌دادند، برخی دیگر آن را متعلق به زمان کوروش هخامنشی یا دوران اشکانی می‌دانستند. از این دیوار در برخی متون به سد سکندر و سد نوشیروان نیز نام برده شده است.

به گزارش سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی؛ باستان شناسان می‌گویند در ساخت این دیوار عظیم ده‌‌ها میلیون قالب آجر به کار رفته است. آنان شواهدی از تعداد زیادی کوره و کارگاه ساخت آجر در طول دیوار و در فواصل نزدیک به آن یافته‌اند که نشان دهنده کارگاه صنعتی بسیار بزرگ برای احداث این دیوار است.

طبق برآوردها30هزار سرباز می‌توانستند در طول دیوار مستقر شوند. باستان شناسان با نمونه برداری و آزمایش خاکسترها و زغال‌‌های بر جای مانده در کوره‌‌های آجرپزی، نشان دادند که قدمت دیوار به قرن‌‌های پنج و ششم میلادی می‌رسد.

با تخمین قدمت دیوار، اکنون راحت تر می‌شود به دلیل اصلی ساخته شدن آن پی برد:

پادشاهان ساسانی که با امپراتوری روم شرقی جنگ‌‌های مداومی داشتند از سوی شمال نیز با تهدید قوم هون (Hun) و دیگر اقوام شمالی رو به رو بودند. بنابراین دیوار می‌توانست محل رخنه این اقوام را به داخل ایران در فواصل کوهستان‌‌های قفقاز و خط ساحلی دریای مازندران ببندد.

کاوش زیر آب‌‌های خلیج گرگان:

پیروز، پادشاه ساسانی در سال های459 تا484میلادی زمانی که با هون‌‌های سفید نبرد می‌کرد مدتی را به طور متناوب در منطقه گرگان گذرانده است بنابراین احتمالا او یا پادشاه ساسانی دیگری (قبل یا بعد از او) برای محفاظت از دشت حاصل خیز گرگان در برابر هون ها، این دیوار را ساخته است.

تحقیقات روی یکی از دژها یا سربازخانه‌‌های این دیوار دفاعی نشان می‌دهد که حداقل تا یک قرن پس از ساخته شدن فعال بوده است و نشانه‌‌هایی از حضور سربازان در آن دیده می‌شود اما بعد از آن به عللی متروک شده است.

از جمله دلایل متروک شدن این تاسیسات دفاعی می‌تواند نیاز به حضور سربازان بیشتر در نبرد با امپراتوری بیزانس یا مقاومت در برابر حمله اعراب بوده باشد.

در زمان احداث "مار سرخ" سطح آب دریای مازندران پایین تر از سطح کنونی آن بوده بنابراین محتمل است برخی از قسمت‌‌های این دیوار دفاعی اکنون زیر آب فرو رفته باشد. کاوش‌‌های سال 2007 زیر آب‌‌های خلیج گرگان بخش‌‌هایی از دیواری به نام دیوار "تمیشه" را آشکار کرد که گمان می‌رود در نقطه‌ای به دیوار گرگان متصل می‌شده است. حدسیاتی نیز در این مورد وجود دارد که بخش‌‌های زیر آب دریا، قسمت‌‌هایی از پادگانی بزرگ یا حتی بندری ساسانی باشد. گرچه در این زمینه باید تحقیقات بیشتری صورت پذیرد.

دیوار بزرگ گرگان در دوره ساسانی و نزدیک به1700سال پیش به طول200کیلومتر با نام‌‌های قزل ائلان، سد اسکندر، سد انوشیروان، سد پیروز و دیوار دفاعی گرگان که طولانی ترین اثر معماری ایران باستان است در مدت90 سال ساخته شد.

امپراتوری ساسانی، زمانی که امپراتوری بیزانس با فشارهای خارجی رو به رو بود و امپراتوری روم غربی نیز رو به زوال می‌رفت، توانست با گردآوری نیروی انسانی فراوان و به کارگیری توان مهندسی، سازه‌ای دفاعی را همراه با دژهای متعددی برپا کند که در باختر زمین نیز مشابه آن وجود ندارد.

دیوار بزرگ گرگان بعد از دیوار چین به طول شش هزار کیلومتر و سمیز آلمان به طول 548 کیلومتر بزرگ ترین دیوار جهان است.

این اثر، از نظر موقعیت جغرافیایی طبیعی در امتداد ضلع شمالی گرگان رود کشیده شده است و اکنون بقایای آن از دامنه بیلی لوه در غرب پارک ملی گلستان (شرق شهرستان کلاله) آغاز می‌شود و تا نزدیکی روستای صفاایشان و سواحل قدیمی دریای خزر در بخش گمیشان شهرستان (ترکمن) امتداد دارد.

در سال 1378 دیوار گرگان به ثبت ملی رسید و تاکنون کاوش‌‌های متعددی را هیئت مشترک باستان شناسی ایرانی و انگلیسی در دیوار انجام داده‌اند.

وجود معماری منظم در طول مسیر 200 کیلومتری از جمله ویژگی‌‌های مهم دیوار بزرگ گرگان بوده و این دیوار به طور کامل از مصالح آجر و خشت ساخته شده است.

شاخص ترین ویژگی دیوار، نظام مهندسی، شیوه معماری و مدیریت آب در نظام دفاعی آن است که به وسیله کانال‌‌های باستانی آب را از طریق رودخانه «گرگان رود» به سمت خندق و کوره‌‌های آجرپزی و زمین‌‌های پایین دست هدایت می‌کرده است.