رسانه ملی و نقاط قوت و ضعف آن

همواره نقدی که بر جامعه ما می رود برخورد صفر و یکی آن با مسائل است و یا به عبارتی همان استراتژی معروف "یا هیچ یا همه" است که در زندگی بسیاری از ایرانیان نقش پررنگی دارد. ما یا "سیاه" می بینیم و یا "سفید".

 یا معتقدیم اقدامی خوب است یا بد، اما کمتر پیش می آید به مسائلمان به شکل "فازی" یا به عبارت دیگر "طیفی" نگاه کنیم، منظور از "فازی" یا "طیفی" نگریستن، این است که میان خوب، بد، کمتر خوب و یا بیشتر بد بودن موضوعی تفکیک قائل شویم. به همین سبب وقتی امروز در اذهان عمومی و به ویژه طیف منتقد جامعه سخن از صداوسیما و عملکردش می شود گروهی تام و تمام از آن دفاع می کنند و گروهی دیگر هم تام و تمام آن را تحریم.

این دفاع و تحریم ها در واقع بازتابی است از همان نگاه استراتژیک بیشتر ما ایرانی ها در برخورد با مسائل متن و پیرامون زندگی مان.

اما از منظر دیگر و با نگرشی فازی و طیفی می توان نتایج بهتری گرفت. آری در این نوع نگاه هم می توان تحریمی ها را تحلیل و نقد کرد هم مدافعین را.
 
اکنون هرچند که بر کارکرد و عملکرد فرهنگی و سیاسی رسانه ملی انتقاداتی وجود دارد و اصحاب فرهنگ و هنر و فعالان سیاسی گله مندی هایی دارند که باید مورد توجه مدیران سازمان صدا و سیما قرار گرفته و صدای منتقدین و معترضین به این اوضاع به خوبی شنیده شود اما نگاهی منصفانه به ما می گوید که همین رسانه ای که بر کارکرد و عملکرد سیاسیش نقد فراوان است، در حوزه هایی از وضعیت قابل قبول و قابل دفاعی برخوردار است.

1 ـ دفاع مقدس
2 ـ مسائل اجتماعی و درد و رنج مردم

این دو حوزه در صدا و سیما از حوزه های قابل دفاعی است که بیشتر از سایر حوزه ها مورد توجه قرار گرفته است.

دفاع مقدس اکنون در صداوسیما محدود به هفته دفاع مقدس و یا مناسبت هایی چون آزادسازی خرمشهر نمی شود بلکه در طول سال با پخش مستندهایی از بخش هایی از جبهه که کمتر دیده شده و یا گفتگو های روایی درباره دفاع مقدس، توانسته است یاد و خاطره دفاع مقدس و هشت سال جنگ تحمیلی و مقاومت ملت را زنده نگه دارد.

هرچند هنوز جای کار بسیاری در حوزه دفاع مقدس وجود دارد و با بهره گیری از خلاقیت و جسارت بیشتر می توان کارهای بزرگی در این حوزه کرد، اما در مجموع عملکرد رسانه ملی در حوزه دفاع مقدس قابل دفاع و در مواردی ـ همانند مستندهای مربوط به عملیات ها و تصویرگری شرح حال رزمندگان در جبهه ـ قابل تقدیر و تحسین است.

مقوله اجتماعی و توجه بیشتر به مشکلات مردمی نیز از جمله حوزه های قابل دفاع و در مواردی قابل تقدیر صداوسیماست.

نگاه گسترده تر صداوسیما به مقوله اجتماع و مسائل اجتماعی با دوری از برنامه های کلیشه ای و نصیحت گونه و سوق پیدا کردن به راهبرد هدف قرار دادن ریشه و علت ها و همچنین انتقال پیام با استفاده از تکنیک هم ذات پنداری در مخاطبین هدف با محتوای برنامه ها، به خوبی توانسته است برنامه ها و سیاست های حوزه اجتماعی را در صداوسیما تکان داده و مخاطبین بسیار بیشتری را نسبت به گذشته به خود جلب کند.

توجه به مسائل و پدیده های جدید اجتماعی همانند جرائم رایانه ای و یا اشکال جدید مواد مخدر و همچنین جریان های اجتماعی و فکری انحرافی در قالب های مختلف و متنوع به خوبی توانسته است دایره مخاطبان برنامه های اجتماعی را در صدا و سیما افزایش دهد.

موضوع دیگر توجه بیشتر و رو به فزونی صداوسیما نسبت به مشکلات و گلایه های مردمی است. این رسیدگی در قالب گزارش های خبری و برنامه های انتقادی نمود بیشتری داشته و مورد توجه ویزه مردم نیز قرار گرفته است.

البته باید گفت که دو موضوع؛
 
3- تاریخ انقلاب
4- منافع ملی

نیز از حوزه های قابل دفاع در عملکرد صدا و سیما محسوب می شود.

هرچند نقدهایی نسبت به روایت صداوسیما از تارخ انقلاب وجود دارد اما در مجموع حجم پرداختن به این موضوع مهم قابل توجه است. تولید برنامه های متنوع و متعدد البته اگر با گستردگی و وسعت نظر بیشتری همراه باشد عملکرد صداوسیما را در این حوزه قابل دفاع تر می سازد اما به همین میزان نیز قابل تقدیر است.

بحث منافع ملی و حمایت از سیاست های نظام در عرصه های ملی و بین المللی نیز از حوزه هایی است که می توان به صدا و سیما نمره قابل قبولی داد.

اما باید توجه داشت که دو حوزه فرهنگ و سیاست حوزه هایی است که صدا و سیما آنچنان که باید نتوانسته از مخاطبان نمره قبولی بگیرد. صدا و سیما هرچند تلاش دارد اما متاسفانه بد سلیقگی برخی برنامه سازان و در مواردی اعمال سلیقه های خاص سبب شده در حوزه سیاسی، صدا و سیما رسانه ای نباشد که صدای همه اقشار و تفکرات فعال و اصلی را منعکس کند و اکنون نوعی تک صدایی را در این خصوص شاهدیم.

در حوزه فرهنگ به نظر می رسد موضوع فراتر از این باشد زیرا اصولا هنوز راهبرد فرهنگی صدا و سیما در این حوزه مشخص نیست. تعارض ها و تناقض های بسیاری که مثلا در تلاش برای تبلیغ ساده زیستی و ازدواج آسان با تبلیغ مصرف گرایی و ده ها مورد دیگر قابل مشاهده است.

البته نکته دیگر این است که هرچند صدا و سیما روند روبه رشدی در بعد افزایش آگاهی ها داشته اما در مقوله انتقال از اطلاع رسانی به فرهنگ سازی در جامعه موفق نبوده. به عبارتی، بسیاری از اطلاع رسانی ها و آگاهی بخشی ها در جامعه ما وقتی مفید و موثر واقع خواهد شد که بتواند فرهنگ سازی نماید و این خلائی جدی است که باید توجه ویژه ای نسبت به آن مبذول داشت.