درگذشت سیروس ابراهیم زاده؛ ناگفته‌ها از ستاره سال‌های دور

به گزارش خبرنگار فرهنگی تابناک، سیر‌وس ابراهیم زاده، متولد سال ۱۳۱۶ در اردبیل بود، بیش از شش دهه از عمر خود را در عرصه هنر گذراند؛ از تئاتر و دوبله و رادیو تا سینما و تلویزیون، مسیری که او را به یکی از چهره‌های شناخته‌شده هنرهای نمایشی ایران تبدیل کرد. سیروس ابراهیم‌زاده، از چهره‌های برجسته هنر ایران است که در زمینه ادبیات نیز سررشته دارد. با فعالیت‌های گسترده و تجربه‌های متنوع خود در عرصه‌های بازیگری، آموزش و نقد، نقش مهمی در شناخت و ترویج ارزش‌های فرهنگی و هنری داشته است. آثار و اظهارات او همواره بر پیوند عمیق میان انسان، هنر و ادبیات تأکید داشته و بر فهم بهتر مفاهیم بنیادی زندگی در دنیای معاصر اثرگذار بوده است. حضور فعال او در مباحث فرهنگی و رویکرد تحلیلی‌اش به مسائل اجتماعی، وی را به یکی از شخصیت‌های تأثیرگذار در ارتقای آگاهی فرهنگی تبدیل کرده است.

از تئاتر آناهیتا تا تحصیل در انگلستان

سیروس ابراهیم‌زاده در میان عوامل تئاتر «پیروزی در شیکاگو»  اولین تئاتر حرفه‌ای بعد از انقلاب (نفر اول از سمت چپ)

سیروس ابراهیم‌زاده فعالیت خود را در ۱۳۳۴ در زمینه تئاتر را با زنده‌یاد مصطفی اسکویی در تئاتر آناهیتا، که امروز سینما گلدیس شناخته می‌شود آغاز کرد. ابراهیم‌زاده می‌گوید این سالن که در یوسف‌آباد تهران واقع شده توسط شاگردان استاد اسکویی ساخته شده و شاگردانش از جمله ابراهیم زاده در بنایی و کارگری آن شرکت داشتند. ابراهیم زاده دو سال بعد یعنی در سال ۱۳۳۶ اولین تجربه کارگردانی تئاتر را شروع کرد.

او در کنار فعالیت هنری، تحصیلات دانشگاهی را نیز دنبال کرد و در رشته زبان و ادبیات انگلیسی از دانشگاه تهران فارغ‌التحصیل شد. سپس برای ادامه تحصیل در حوزه تئاتر و موسیقی به انگلستان رفت و در مدرسه هنرهای دراماتیک و موسیقی بیرمنگام و آکادمی هنرهای نمایشی و موسیقی لندن تحصیل کرد.

سیروس ابراهیم‌زاده سال ۱۳۷۱ در نمایش تئاتری با نام «پیروزی در شیکاگو» که به کارگردانی داوود رشیدی بود به سالن اصلی تئاتر شهر آمد. پیروزی در شیکاگو اولین تئاتر در ایران بود که با موسیقی زنده روی صحنه اجرا می‌شد. بابک بیات ساخت آن موسیقی را برعهده داشت و علیرضا عصار از نوازندگان آن بود. از دیگر بازیگران این تئاتر می‌توان به مهدی هاشمی، فریماه فرجامی، فرهاد محبت اشاره کرد.

از دوبله و رادیو تا سینما

سیروس ابراهیم‌زاده سال ۱۳۳۸ وارد عرصه دوبله شد و با پرویز بهرام همکاری کرد. «لورنس عربستان» و مجموعه «ارتش سری» از جمله آثاری هستند که نام او در میان گویندگان آنها دیده می‌شود.

سیروس ابراهیم‌زاده سابقه گویندگی در رادیو نیز دارد و این کار را در سال ۴۶ آغاز کرد و ده سال در رادیو فعالیت کرد. صدای ابراهیم زاده در نمایش‌های رادیویی و کتاب‌های صوتی شنیده شد که از میان آنها می‌توان به کتاب‌هایی همچون «با تو گفتن‌ها»، «از غم به شادمانی»، «پند پیر عقل»، «سفر به ماه» و «شازده کوچولو» اشاره کرد.

اما ورود او به سینما با یکی از نام‌های مهم سینمای ایران رقم خورد؛ «حسن کچل» به کارگردانی علی حاتمی در سال ۱۳۴۹، نخستین تجربه سینمایی ابراهیم‌زاده بود. پس از آن در فیلم‌هایی مانند «صمد و قالیچه حضرت سلیمان»، «ستارخان» و «کمال‌الملک» بازی کرد.

در سال‌های بعد نیز در آثاری چون «تحفه‌ها»، «همسر»، «چهره»، «هتل کارتن»، «مومیایی ۳»، «مسافر ری»، «شمعی در باد»، «مکس» و «عروس فراری» حضور داشت.

مروری تصویری شماری از فیلم‌های ابراهیم زاده

کمال الملک 

فیلم سینمایی «کمال الملک» به کارگردانی علی حاتمی محصول سال 1362 است. این فیلم گوشه هایی از زندگی نقاش برجسته ایرانی را روایت می‌کند. نقش اصلی فیلم را جمشید مشایخی بازی کرده‌است و عزت‌الله انتظامی نقش ناصرالدین شاه را برعهده دارد و مظفر الدین شاه با بازی علی نصیریان نقش‌آفرینی شده‌است. همچنین محمد علی کشاورز نقش اتابک را برعهده دارد. پرویز پورحسینی، جهانگیر فروهر، لیلا حاتمی، سروش خلیلی، منوچهر حامدی و سیروس ابراهیم زاده دیگر بازیگران این فیلم سینمایی بودند که مقابل دوربین مهرداد فخیمی بازی کردند. فرهاد فخرالدینی موسیقی متن این فیلم را ساخت و موسی افشار این اثر را تدوین کرد.

فیلم ساغر 

فیلم ساغر به کارگردانی سیروس الوند و به نویسندگی محمدهادی کریمی محصول سال 1376 است. دکتر پرتو تابان، قصه‌نویس و استاد ادبیات دانشگاه که تومور بدخیمی در سر دارد، به اصرار همسرش رضا توسط دکتر مشتاق تحت یک عمل جراحی نادر و پیچیده قرار می‌گیرد. در عمل جراحی مغز زنی به نام ساغر که بر اثر تصادف با اتومبیل کشته شده، به سرعت به مغز پرتو پیوند زده می‌شود. بعد از عمل همه چیز در مورد وضعیت جسمانی او به خوبی پیش می‌رود، اما پرتو خود را ساغر می‌نامد و در حالی که دچار بحرانی روحی و روانی شده است، سراغ شوهر و دخترش را می‌گیرد. دکتر مشتاق که از نتیجه عمل متحیر شده، چند روزی به بیمارستان نمی‌آید و طی این مدت، پرتو به یک آسایشگاه روانی منتقل می‌شود و تحت مراقبت روانپزشکی که دوست رضا نیز هست، قرار می‌گیرد. پرتو با کمک یکی از بیماران از آسایشگاه می‌گریزد و به سراغ خانواده ساغر می‌رود که در غم از دست دادن او عزادارند و چهلم مرگ او را به سوگ نشسته‌اند. فریماه فرجامی، امین تارخ، جهانگیر الماسی، گوهر خیراندیش، سیروس ابراهیم زاده، زهرا خلیلی، زهره صفوی، افسانه چهره آزاد، مجید مشیری، عبدالرضا اکبری، حیدرعلی عمرانی، شهرزاد پیردوست، لیلا بصراوی، سیما فریدونی، افشین خالقی و رزیتا غفاری در این فیلم مقابل دوربین تورج منصوری بازی کردند. شهرام گلپریان موسیقی متن این فیلم را ساخت و بهرام دهقان این اثر را تدوین کرد. 

فیلم اسب 

«اسب» فیلمی به کارگردانی بابک محمدی و محصول سال 1384 است. اين فيلم برگرفته شده از جمله رسول اكرم است که فرمود: «شما را به نگهداري اسب توصيه مي كنم زيرا بركت و خير در پيشاني آنها نهفته است.» فيلم اسب ماجراي آشنايي جوان بيمار افسرده اي با اسب پير رانده شده اي در شمال ايران است كه به بازيافتن سلامتي و اميد به زندگي جوان ختم مي شود. رضا کیانیان، بابک حمیدیان، افسر اسدی، مریم سعادت، سیروس ابراهیم زاده و هژیر آزاد در این فیلم مقابل دوربین محمد ناصری بازی کردند. آرمان موسی پور موسیقی متن این فیلم را ساخت و علی هشامی این اثر را تدوین کرد. 

فیلم تله 

فیلم سینمایی «تله» به کارگردانی سیروس الوند محصول سال 1384 است. شب اول ازدواج یک زوج جوان است که با تلفن یک ناشناس به هم می‌ریزد، بنفشه بیمار قبلی دکتر از قصد خودکشی خود به او می‌گوید… . محمدرضا گلزار، مهناز افشار، ماه چهره خلیلی، سحر زکریا، سیروس ابراهیم زاده، مهوش وقاری، پرستو مقدم، علی اصغر طبسی، ملیکا زارعی و امین حیایی در این فیلم مقابل دوربین حسین ملکی بازی کردند. ناصر چشم‌آذر موسیقی متن این فیلم را ساخت و محمدعلی سجادی این اثر را تدوین کرد. 

چهره‌ای آشنا برای مخاطبان تلویزیون

تلویزیون نیز بخش مهمی از کارنامه ابراهیم‌زاده بود. او در مجموعه‌هایی مانند «اختاپوس»، «آرایشگاه زیبا»، «تنهاترین سردار»، «ولایت عشق»، «کاکتوس»، «خانه ما»، «حس سوم»، «آشپزباشی» و «ساختمان پزشکان» ایفای نقش کرد.

حضور او در «ساختمان پزشکان» و برخی آثار تلویزیونی سال‌های پایانی فعالیتش باعث شد نسل‌های جدیدتر نیز با بازی او آشنا شوند.

بازیگر، نویسنده و علاقه‌مند به ادبیات

ابراهیم‌زاده فقط بازیگر نبود. او در زمینه نویسندگی و ترجمه نیز فعالیت داشت و آثاری مانند «تیارت فرنگی»، «یک خواهش کوچک»، «پشت چراغ قرمز» و «رستوران» را در کارنامه خود داشت.

ادبیات برای او جایگاه ویژه‌ای داشت. ابراهیم‌زاده بارها بر اهمیت شناخت ادبیات کلاسیک فارسی تأکید کرده بود و معتقد بود شاعر و هنرمند معاصر برای خلق اثری ماندگار، نمی‌تواند از ریشه‌های زبان و ادبیات فارسی جدا شود.

او همچنین درباره آموزش هنر معتقد بود دانشگاه به تنهایی هنرمند نمی‌سازد و نقش استاد بیش از انتقال صرف دانش، باید کشف استعداد و تقویت خلاقیت هنرجو باشد.

تجلیل از یک عمر فعالیت هنری

در شهریور ۱۳۹۶، در مراسم نکوداشت‌های نوزدهمین جشن سینمای ایران از سیروس ابراهیم‌زاده تجلیل شد. او همچنین نشان درجه یک هنری را از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دریافت کرده بود.

سیروس ابراهیم‌زاده امروز پس از سال‌ها فعالیت در صحنه تئاتر، پشت میکروفن رادیو و دوبله و مقابل دوربین سینما و تلویزیون، از دنیا رفت؛ هنرمندی از نسلی که مرز میان تئاتر، ادبیات، رادیو، سینما و تلویزیون برایش چندان پررنگ نبود و بخش مهمی از زندگی خود را در همه این عرصه‌ها گذراند.

نام او برای مخاطبان، با نقش‌ها و صداهایی از «حسن کچل» و «کمال‌الملک» تا «کاکتوس» و «ساختمان پزشکان» به یاد خواهد ماند.