تاثیر واقعه کربلا بر تمدن اسلامی/توماس کارلایل درباره امام حسین (ع) چه گفت؟

به گزارش سرویس فرهنگی تابناک، نهضت امام حسین بن علی(ع) که در برابر بدعت و ستمگری دستگاه بنی امیه به انجام رسید و به رسوایی خاندان اموی منجر گردید، نقطه عطف مهمی در تاریخ تمدن اسلامی بلکه تمدن بشری محسوب می گردد و از رخدادهای بنیادین و تاثیرگذار جهان اسلام بوده که تاثیرگذاری آن تنها به کشورهای اسلامی محدود نمی گردد.

این قیام بزرگ، مردم عصر اموی را بیدار کرد و اثر عمیقی در آن دوران برجای نهاد و مردم را نسبت به انحراف های خلیفه بیدادگر "یزید بن معاویه" و رویکرد ضد دینی و اخلاقی اش آگاه نمود و پس از این واقعه می بینیم گروه های فراوانی به پیروی از سالار شهیدان(ع) در برابر کژی و پلشتی خاندان اموی ایستادگی کرده و قیام هایی همچون واقعه حَرّة، قیام توابین، نهضت مختار ثقفی، خیزش زید بن علی، یحیی بن زید و ... را در عصر اموی به راه انداختند که به تضعیف پایه های دولت امویان انجامید و در پایان نیز، خاندان عباسی با بهره گیری از عواطف ضد اموی، توانستند موجی به راه انداخته و خلافت بنی امیه را به سقوط کشانند که در این میان، نقش ابومسلم خراسانی سردار دلاور و وفادار به عباسیان، نقش مهمی ارزیابی می گردد.

می‌توان گفت بزرگترین دستاورد قیام حسینی(ع)، حفظ و پاسداشت از اسلام در برابر تحریف یزیدیان و نیز گسترش فرهنگ ظلم ستیزی و عدالت طلبی در جهان اسلام و تمدن اسلامی بوده و در طول زمان، الهام بخش بسیاری از مسلمانان و حتی غیر مسلمانان در تسلیم ناپذیری، جهاد با طغیان گران و تبه کاران، حق گویی و ایستادگی در برابر بیدادگران با وجود کمی تعداد بوده است. (زندگی امام حسین«ع»، ص71- 70).

لازم به یادآوری است آثار و نتائج این قیام بزرگ تنها به مرزهای جغرافیایی جهان اسلام منحصر نشده و بسیاری از غیر مسلمانان در خاور و باختر جهان از این واقعه تاریخی درس گرفته و آن را الهام بخش توصیف کرده که به بشریت درس فداکاری، شجاعت، ظلم ستیزی، پایداری در راه حق و آزادگی می دهد.

به طور نمونه،"مهاتما گاندی" اندیشمند و رهبر هند درباره جایگاه معنوی حسین بن علی(ع) و لزوم پیروی از هدایت آن امام همام چنین باور داشته است: من زندگی آن شهید بزرگ اسلام را به دقت خوانده‌ام و توجه كافی بدان مبذول داشته ام و بر من روشن شده اگر هندوستان بخواهد یك كشور پیروز گردد، بایستی از او (امام حسین) پیروی كند. 

"توماس کارلایل" نویسنده و دانشمند بریتانیایی نیز در تحلیلی نسبت به این واقعه تاریخ ساز چنین گفته است: بهترین درسی كه از تراژدی كربلا می‌گیریم، این است كه حسین و یارانش، ایمان استوار به خدا داشتند. پیروزی حسین با وجود اقلیتی كه داشت، باعث شگفتی من است. 

"ماربین" خاروشناس آلمانی شخصیت دیگری است که نسبت به آثار گسترده این رویداد سترگ در تاریخ بشر اظهار نظر کرده و چنین تصریح می کند: (امام سید الشهدا) با قربانی كردن عزیزترین کسان خود و با اثبات مظلومیت و حقانیت خود، به دنیا درس فداكاری و جانبازی آموخت و نام اسلام و اسلام باوران را در تاریخ ثبت کرد. وی به مردم دنیا نشان داد كه ستم پایدار نیست و بنای ستم هرچند به ظاهر استوار باشد، در برابر حق چون پرِ كاهی بر باد خواهد رفت.

"چارلز دیکنز" (نویسنده نامدار انگلیسی قرن نوزدهم) نیز چنین اظهار داشته است: اگر خواسته (امام) حسین،‌ رسیدن به خواسته های دنیایی بوده، درک نمی کنم چرا خواهران، زنان و فرزندانش به همراه او بودند؟ پس عقل چنین حُكم می ‌کند كه او فقط به خاطر اسلام، فداكاری خویش را انجام داد. (و تنها اهداف بلند آرمانی و الهی را در ذهن داشته است).

برخی از سخنان سالار شهیدان(ع) از شهرت به‌سزایی برخوردار شده و تا امروز نیز الهام بخش است؛ از جمله سخن جاودانه آن امام بزرگ که پس از بیان برخی ویژگی های ناپسند خلیفه بدسگال اموی یزید بن معاویه،چنین فرمود: "مِثل من با مِثل او بیعت نمی کند"؛ سخنی که امام شهید انقلاب با تاسی از جدش حسین بن علی(ع) از آن بهره برداری کرده و خطاب به سران کاخ سفید، همان جمله را گفته و بر تسلیم ناپذیری در برابر فشارها و تهدیدهای جبهه استکبار و ستم گری آنان تاکید فرمود.

حسین بن علی(ع) با همان منطق ظلم ستیزی و عدم تسلیم در برابر جباران و منحرفان (حتی اگر به مرگ منجر شود) چنین فرموده است: "مرگ همراه با عزت از زندگی توام با ذلت و خواری، برتر است". (بلاغة الحسین، ص140).

امام سوم(ع) در توصیه پرمعنای دیگری چنین فرموده است: "بر آنچه خوش نداری در مسیر حق، شکیبایی کن (و برای تحقق حق و دفاع از گفتمان حق، صبر نما) و بر آنچه خواسته درونی تو را بدان دعوت می کند و دوست داری نیز صبر کن (در برابر خواهش های درونی و شهوانی ات، صبر و مقاومت کن و کاری بر خلاف رضای الهی انجام مده)". (همان، ص146).

سید الشهدا(ع) در نکوهش رفتار بسیاری از مردم در بردگی دنیا و مواهب دنیوی چنین فرموده است: "مردم، برده دنیا بوده و دین تا هنگامی که زندگی شان برقرار باشد، بر زبانشان می چرخد (دین تنها در زبانشان جاری است و در عمل و رفتار بسیاری از مردم، جایی ندارد. به دیگر سخن، دین تنها لقلقه زبان ها بوده و به قلب و عمل جریان نیافته است). هنگامی که به آزمایشی مبتلا گردند، دین داران کم می شوند". (همان، ص151).

آن امام بزرگ که با عمل و قیام خود، حق طلبی را به جهانیان آموخت، در سخنی کوتاه چنین فرموده است: "عقل تنها با پیروی از حق کامل می شود". (همان، ص152).امام حسین بن علی(ع) که با روی کار آمدن یزید، اسلام را در خطری بزرگ می دید، در برابر لشکر انبوه خلیفه اموی ایستاد و با کمال دلاوری، شهامت و  فداکاری از دین خدا دفاع نمود و از بیعت و تسلیم شدن در برابر بیداد امویان خودداری نمود و مرگ همراه با عزت و رادمردی را بر زندگی همراه با خواری و کوچکی، ترجیح داد و بدون هیچ تزلزلی ایستادگی کرد و به همراه یاران اندک و فرزندانش شهید شد و خاندان او نیز به اسارت رفتند.

حسین بن علی(ع) راهی نوین به بشریت عرضه کرد و با قیام خود مسیر تمدن اسلامی را تغییر داد و بر بسیاری از رخدادهای آینده ای که در جهان اسلام روی داد، الهام بخش بود؛ از جمله قیام های عصر اموی، واقعه سربداران (ایستادگی گروهی اندک از مردم خراسان در برابر بیداد مغولان)، تشکیل صفویه در ایران، نهضت گاندی در هند، انقلاب اسلامی ایران (که خود بر بسیاری از رویدادهای غرب آسیا تاثیرگذار بوده و از رخدادهای مهم قرن بیستم در منطقه بوده است)، تشکیل حشد شعبی در برابر جریان انحرافی تکفیر و دفاع از آموزه های اسلامی و شیعی با تاسی از نهضت حسینی(ع) و ...

آخرین نمونه تاثیرگذاری این حادثه بی نظیر در جهان بشری بر دیگر ملت ها و نهضت ها، ایستادگی ملت ایران و جریان مقاومت منطقه (به ویژه حزب الله لبنان) در برابر زیاده خواهی ایالات متحده و رژیم اسرائیل و عدم تسلیم و سازش در برابر استکبار جهانی در جنگ ۱۲ روزه و نبرد رمضان است که به سهم خود نقش مهمی در افزایش محبوبیت ایرانیان در سطح جهان و گسترش نفرت جهانی از سیاست های مستبدانه، غیر انسانی و مداخله جویانه آمریکا و اسرائیل ایفا کرده است. درس گرفتن از واقعه کربلا و نهضت خونین حسینی(ع) و ایستادگی در برابر ظلم و بیداد جباران زمانه، ملت ایران را به الگویی برای بسیاری از کشورها (به ویژه مسلمانان) تبدیل کرده که برای دفاع از سرزمین خود در برابر هیچ قدرتی کرنش نمی کند.

چنانچه سالار شهیدان(ع) نیز در روز نهم محرم از سوی دشمنان محاصره شد، دشمنانش (ابن زیاد و ابن سعد) به دلیل فراوانی لشکر خوشحال بودند و یقین کردند یاوری برای امام حسین(ع) نیست و اهل عراق ایشان را یاری نمی کنند. (ليلة عاشوراء في الحديث والادب، ص۱۳). اما اینها باعث نشد از مسیر الهی خویش دست کشیده و دست ذلت به یزیدیان داده و حکومت نامشروع آن خلیفه تبه کار را تایید نماید. حسین(ع) در برابر بیداد آنان ایستاد و شهید شد و گفتمان مقاومت (با وجود سختی های این راه) را در تمدن اسلامی بنیان نهاد و این گفتمان اکنون ثمر می دهد و به درختی استوار و تنومند در جهان اسلام تبدیل شده و هواداران بسیاری دارد که آرزوی پیروزی این نهاد مقدس را در برابر تکبر و تمامیت خواهی مستبدان در ذهن می پرورانند. 

محمدجواد گودینی نویسنده و استاد تاریخ تمدن

منابع:

۱- حسن، عبدالله، ليلة عاشوراء في الحديث والادب، نشر مولف ۱۴۱۸ق

۲- گودینی، محمد جواد، زندگی امام حسین(ع)، تهران، نشر نظری ۱۳۹۹

۳- موسوی اعتماد، سید مصطفی، بلاغة ‌الحسین(ع)، دار الأسوة 1427ق