اسارت مردم کوهدشت و رومشکان در بحران آبی که منشأ طبیعی ندارد!

اکنون دیگر مدیریت آشفته و پر اشکال منابع آب در کشور ایران، منحصر به مناطق کم بارش نیست و بسیاری از مناطق کوهستانی و پر بارش کشور را نیز دچار بحران کرده است؛ مناطقی مثل شهرستان‌های کوهدشت و رومشکان در استان لرستان که به رغم قرارگیری در رشته کوه‌های زاگرس، اکنون با چالش‌های جدی در حوزه منابع آب رو به رو هستند.

به گزارش «تابناک»؛ بر خلاف تصور عمومی مبنی بر اینکه بحران پیش آمده در حوزه منابع آب کشور در بخش های غربی و شمالی کشور چندان موضوعیت ندارد، بررسی ها نشان می دهد، این شرایط نگران کننده، تنها منحصر به فلات مرکزی و مناطق کم بارش کشور نیست و بسیاری از شهرستان های کوهستانی نیز اکنون دچار بحران آب هستند.

یکی از استان های کشور که در سال های اخیر بر خلاف موقعیت جغرافیایی مناسب و بارش های سالانه قابل تأمل، اسیر بحران آب و خشکسالی شده، استان لرستان است؛ استانی که به واسطه قرارگیری در ارتفاعات رشته کوه های زاگرس، همواره به عنوان یکی از ذخیره‌گاه‌های منابع آب و پوشش گیاهی کشور معرفی می شد، ولی اکنون شرایط مطلوبی در این حوزه ها ندارد.

هرچند در بیشتر شهرستان ها و روستاهای این استان، جای پای بحران آب و خشکسالی را می ‌توان دید و خسارات برآمده از آن را به تصویر کشید، این شرایط برای دو شهرستان کوهدشت و رومشکان ـ که در غرب خرم آباد و در نزدیکی استان ایلام قرار گرفته اند ـ به مراتب نگران کننده تر توصیف می شود.

در شهرستان های کوه دشت و رومشکان که در مجموع جمعیتی کمتر از 170 هزار تن را در خود جای داده اند، امروزه بحران آب به کاهش شدید منابع آب کشاورزی، آشامیدنی و نیز تعارضات محلی دامن زده و همچنین پدیده‌های طبیعی و خسارت باری مثل آتش سوزی در جنگل ها و مراتع و نیز بروز پدیده ریزگردها را به وجود آورده است.

در رابطه با این مشکلات، به تازگی محمدی فر، یکی از مسئولان استان لرستان با بی سابقه توصیف کردن بحران آب در شهرستان های کوهدشت و رومشکان تأکید کرد: در سال های اخیر، نزدیک به هفتاد چاه عمیق و نیمه عمیق در این دو شهرستان خشک و غیر قابل استفاده شده است.

محمدی فر با اشاره به اینکه بیش از ۹۰ درصد آب‌های سطحی و زیرزمینی این شهرستان در بخش کشاورزی مورد استفاده قرار می گیرد، از هدر رفت نزدیک به ۷۰ درصد منابع آب در حوزه کشاورزی خبر داد و تصریح کرد: لازم است هر چه زودتر تبدیل شود و اصلاح الگوی آبیاری در حوزه کشاورزی در دستور کار مسئولان قرار بگیرد.

این مقام مسئول همچنین با اشاره به برخی آمارهای رسمی ضمن تأکید بر اینکه استان لرستان به عنوان دومین استان مهاجرفرست به شهر تهران معرفی شده است، افزود: اگر در این شهرستان ها بهره برداری مناسب از منابع آب و توانمندی های طبیعی شکل بگیرد، قطعاً مشکلاتی مثل مهاجرت در این منطقه نخواهد بود.

بررسی‌های بیشتر در مورد وضعیت منابع آب در منطقه‌ای که از آن سخن به میان است، حکایت از آن دارد که این وضعیت تنها محدود به بخش کشاورزی نیست و اکنون مردم شهر رومشکان و روستاهای مجاور با چالش های جدی در حوزه تامین منابع آب شرب رو به رو هستند.

این بحران به قدری نگران کننده است که برخی مسئولان محلی، از ضرورت انتقال آب از سد سیمره به شهر و روستاهای رومشگان به عنوان یک راهکار برای حل مشکل یاد می‌کنند.

نکته قابل تأمل در مورد بحران آب در استان لرستان و شهرستان هایی مثل کوه دشت و رومشگان آن است که این مناطق به لحاظ بارش های آسمانی، شرایط چندان بد نیست و این مناطق رتبه مناسبی به نسبت سایر مناطق کشور در رابطه با بارش های جوی دارند.

برای نمونه، در سال آبی جاری و بر پایه آمار رسمی در این مناطق 365 میلیمتر بارندگی رخ داده که به نسبت میانگین بلند مدت پانزده ساله تنها 10 درصد کاهش را نشان می دهد؛ اما آن گونه که متولیان منابع آبی استان به آن اشاره می‌کنند، حجم قابل توجهی از منابع آب لرستان یا در بخش کشاورزی هدر می شود و یا سالانه (12 میلیارد مترمکعب) بدون هیچ ارزش افزوده ای از مرزهای استان خارج می شود.

این وضعیت آرام آرام در میان مردم شهرستان های استان لرستان این رویکرد را ایجاد کرده است که مدیران استانی باید با ساخت سد و سازه های آبی، اجازه خروج منابع آب را از این استان ندهند، چون اقتصاد و معیشت مردم استان به کشاورزی و دامداری وابسته است و خروج منابع آب قطعاً خسارات سنگینی به وضعیت اقتصادی آنها وارد خواهد کرد.

ابراهیمی، یکی از کارشناسان مطالعات پایه آب منطقه ای استان لرستان در همین رابطه به رسانه های محلی گفت: اکنون مشکل تأمین آب شرب در بسیاری از مناطق استان و به ویژه شهرستان های کوهدشت و رومشکان پدید آمده که با شرایط موجود در آینده، وضعیت نگران کننده تر نیز خواهد شد.

کارشناسان محلی منابع آب در استان لرستان در رابطه با دلایل وقوع بحران آب و مشکلات این استان در تأمین آب مورد نیاز برای شرب و کشاورزی معتقد هستند به رغم قرارگیری بسیاری از مناطق این استان در سرشاخه های رود کرخه و دز، با این حال به دلیل توپوگرافی نامناسب استان و نبود دشت‌های وسیع و حاصلخیز، بسیاری از منابع آب استان به صورت سالانه از دسترس مردم خارج و وارد استان های مجاور می شود.

مسئولان محلی بر این باورند، ایجاد سدهای تنظیمی و احداث صنایع بومی می ‌تواند راهکار اساسی برای حل بحران آب و مشکلات اقتصادی و معیشتی مردم به ویژه در شهرستان های کوهدشت و رومشکان باشد.

بر اساس بررسی ها در استان لرستان در سال آبی جاری، کاهش محسوسی در زمینه بارندگی وجود نداشت و این استان در مقایسه با بسیاری از شهرستان‌ها و مناطق دیگر کشور از نظر بارش های آسمانی موقعیت مناسبی دارد؛ اما اینکه شنیده می شود در بسیاری از مناطق این استان مشکل آب حتی در بخش شرب وجود دارد، این مهم تنها و تنها به یک مسأله اشاره دارد و آن این که در استان لرستان و شهرستان هایی چون کوهدشت و رومشکان، مدیریت منابع آب به شکل بسیار تأسف باری سنتی و غیر قابل قبول است.

وضعیتی نه چندان رضایت بخش که سبب شده است، چیزی حدود ۷۰ درصد از منابع آب زیرزمینی و سطحی سالانه در بخش کشاورزی تلف شود و از سویی نیز حجم چشمگیری از منابع آب به شکل روان آب از دسترس مردم استان بدون هیچ گونه بهره برداری مناسب خارج شود.

با این شرایط پرسش جدی و اساسی آن است که اگر مسئولان و متولیان منابع آب کشور قادر نیستند در استانی مثل استان لرستان با بارش های قابل قبول و منابع آب پایدار به حل مشکل آب و توسعه منطقه با تکیه بر منابع آب موجود کمک کنند، پس از آنها چگونه انتظار حل بحران آب در مناطقی را داشته باشیم که بارش هایش بسیار اندک و ناچیز است؟