عراق‌‌ همان لبنان سال ۱۹۷۵ و در آستانه پانزده سال جنگ داخلی است؟

به گزارش «تابناک»، رابین رایت در تحلیلی برای نیویورک تایمز به مرور حوادث لبنان و شباهت‌ها و تفاوت‌های آن با عراق پرداخته است.

به نوشته وی، در این دوره حوادثی اتفاق افتاد که همه خاورمیانه را تکان داد و باعث تنش‌هایی در مناطق همجوار نیز شد. حمله اسرائیل در سال ۱۹۸۲ به این کشور، یکی از اثرات کوچک و بزرگ جنگ داخلی در لبنان بود. تهاجم اسرائیل به لبنان خود هجده سال ‌طول کشید.

رایت که خود پنج سال از حوادث لبنان را از نزدیک تجربه کرده است، روزهای پر هراس این دوره را ناشی از درگیری‌های بین هجده فرقه شناخته شده مسلمان، مسیحی و دروز می‌داند.

جنگ داخلی در سال ۱۹۹۰ به پایان رسید و لبنان به عنوان یک کشور به سختی از آن جان سالم به در برد و یک ربع قرن پس از پایان جنگ داخلی در لبنان، اثرات آن همچنان ‌مانده است. حزب‌الله گروه نظامی شیعه که در جریان جنگ داخلی تشکیل شد، بعد‌ها به قدرتی سیاسی نیز تبدیل شد و اکنون بدون توافق با حزب‌الله انتخاب رئیس جمهور جدید برای لبنان مشکل است. لبنان درس‌های زیادی برای منطقه دارد.

هرچند مسائل داخلی امروز عراق با تحولات آن سال‌های لبنان شباهت‌هایی دارد، نمی‌توان این ‌را نادیده گرفت که حوادث عراق از حیث فیزیکی، سیاسی، اقتصادی، نظامی و منطقه‌ای به مراتب بزرگ‌تر هستند. منطقه در اختیار گروه داعش نیز منطقه‌ای قابل توجه است.

به طور کلی، عراق منطقه‌ای با ارزش ژئواستراتژیک بسیار بیشتر است؛ حتی اگر به این موضوع اشاره نشود که این کشور دومین تولیدکننده بزرگ نفت در اوپک است. سلاح‌های در دست گروه‌های درگیر هم بزرگ‌تر و هم مرگبار‌تر است. تنفر و اختلافات بین گروه‌های درگیر عمیق‌تر است و آثار منطقه‌ای درگیری نیز وسیع‌تر است. درگیری در عراق می‌تواند نتایج و عواقب بین‌المللی هم داشته باشد.

عراقی‌ها اکنون مانند لبنانی‌های سال ۱۹۷۵ باید به دنبال یافتن راهی برای عبور از مسائل قومی و مذهبی برای رسیدن به یک کشور واحد و رفتارهای ملی باشند.

یافتن فرمولی سیاسی که عادلانه و منصفانه باشد به چالش این روزهای بعضی کشورهای خاورمیانه تبدیل شده و عراقی‌ها باید به دنبال شانسی برای وارونه کردن مسیر درگیری‌های اخیر و حل و فصل مسائل سیاسی میان خود باشند.

مسیر جایگزین برای عراقی‌ها تبدیل شدن به یک نمونه جدید از لبنان دوره جنگ داخلی است که در آن گروه‌های نظامی بر مسائل سیاسی تسلط یافته بودند، اقتصاد از چهارچوب‌های قانونی خود خارج شده بود و قوی‌تر‌ها شانس بیشتری برای زندگی داشتند.

در آن دوره در حالی که هر روز، منطقه جدیدی از لبنان شاهد درگیری بود، مرزهای دوستی و دشمنی نیز‌ پیوسته تغییر می‌یافت. در مواردی حتی شیعیان با شیعیان، سنی‌ها با سنی‌ها و مسیحیان با مسیحیان در حال جنگ بودند؛ شاید عراق نیز به چنین روزهایی برسد.

شاید‌‌ همان گونه که مورد لبنان نشان داده، ‌درگیری‌های داخلی در یک کشور تنها وقتی پایان می‌یابد که طرف‌های درگیر راه حل سیاسی را بپذیرند. در لبنان پس از استقلال از فرانسه در سال ۱۹۴۳ مسئولیت‌های سیاسی بر اساس قانون نانوشته‌ای مبتنی بر نظرسنجی سال ۱۹۲۳ تقسیم شده بود که بر اساس آن به ازای هر شش کرسی پارلمانی برای مسیحیان، پنج کرسی به مسلمانان داده می‌شد. در پایان جنگ داخلی در سال ۱۹۹۰ کرسی‌های پارلمان به صورت برابر تقسیم شد. ریاست جمهوری که قدرت آن کاهش یافت به مسیحیان داده شد، نخست وزیری به اهل سنت داده شد و ریاست پارلمان سهم شیعیان شد.

به نظر می‌رسد ‌همان گونه که نویسنده آمریکایی‌ غیرمستقیم اظهار داشته، درگیری‌های داخلی در عراق، ریشه در نپذیرفتن سهم متناسب هر گروهی از قدرت سیاسی در عراق دارد. آغاز درگیری‌های داخلی اخیر در عراق بلافاصه پس از پایان انتخابات در عراق و پیش از روی کار آمدن دولت جدید، نشان می‌دهد که نگرانی‌های بازیگران داخلی و خارجی از ادامه مسیر سیاسی عراق در سال‌های اخیر تا چه میزان در این درگیری‌ها مؤثر بوده است.