پشت پرده دعوت عربستان سعودی از وزیر خارجه ایران

به گزارش «تابناک»، روزنامه آمریکایی «نیویورک تایمز» در مطلبی با اشاره به تلاش اخیر مقامات سعودی برای بهبود روابط با ایران، این امر را ناشی از موقعیت برتر ایران در حال حاضر در منطقه دانسته و در عین حال، از ادامه رقابت میان دو کشور سخن گفته است.

در این مطلب، خلاصه‌وار آمده است: سال‌هاست‌‌ رقابت پر تب و تاب میان عربستان سعودی و ایران بر سر تفوق منطقه‌ای، تقریباً بر همه درگیری‌ها در منطقه خاورمیانه سایه انداخته است.
به همین دلیل، برای بسیاری در غرب شگفت‌‌انگیز است، در شرایطی که منطقه همچنان در تنش است، این دو کشور در پی راه‌هایی برای کاستن از رقابت خود هستند.

با این حال، در شرایطی که ریاض و تهران، هر دو از تنش زدایی سخن می‌گویند، به باور کارشناسان، حقیقت آن است که چرخش این دو رقیب، با هدف منطبق کردن خود با پویش‌های در حال تغییر منطقه ای صورت می‌گیرد. هم‌اکنون ایران با حفظ موفقیت‌‌آمیز متحد خود، یعنی بشار اسد در قدرت و همچنین گشودن کانال مذاکرات با آمریکا، دست بالا را در منطقه پیدا کرده است.

یکی از مشاوران حکومت سعودی که نخواسته نامش فاش شود، ضمن تأیید این موضوع می‌گوید: «‌هم‌اکنون ایران در موضع قوی‌تری نسبت به عربستان است؛ آن‌ها کارت‌های بیشتری‌ دارند».

این موضع کنونی ایران، پیامدهای خود را در حوزه‌های کلیدی مورد منازعه با عربستان و همچنین آمریکا، نشان داده است. این امر سب تحکیم موضع ایران در عراق، تقویت متحدان این کشور که مخالف رژیم اسرائیل هستند و همچنین نیروهای مخالف نفوذ آمریکا در منطقه شده است.

این تغییر موازنه قوا در منطقه، همچنین سبب شده ایران بتواند پیوندهای اقتصادی قوی‌‌تری‌ با دیگر کشورهای منطقه خلیج فارس برقرار کند؛ کشورهایی که عربستان به شدت مایل است آن‌ها را در کمپ خود نگه دارد.

همین امر سبب شده سعودی‌ها ‌درباره این موضوع تأمل کنند که چگونه اوضاع به ضررشان تغییر کرده است. سعودی‌ها از اینکه متحدانشان در دولت اوباما در حال عقب کشیدن خود از منطقه خاورمیانه هستند و در عین حال، شورشیان سوری نیز در مقابل دولت این کشور ناکام مانده اند، احساس ناخرسندی می‌کنند.

البته در پی تغییر دولت در مصر و کمک‌های فراوان سعودی‌ها به دولت جدید قاهره، جای پای عربستان در این کشور تحکیم شد؛ اما اکنون نفوذ منطقه ای مصر اندک است، زیرا اولویتش تأمین ثبات و سامان بخشیدن به اوضاع داخلی است. در این شرایط و در حالی که نفوذ ایران در عراق، سوریه، لبنان، بحرین و یمن ادامه دارد، سعودی‌ها از وزیر خارجه ایران دعوت کردند تا به کشورشان سفر کند.

با این حال، تحلیلگران و همچنین سیاستمداران منطقه بر این باورند که علاقه به گفت و گو، لزوماً به معنای تمایل به بستن پرونده اختلافات میان دو طرف نیست. دلیل آن نیز در ماهیت رقابت‌ها و اختلاف‌های دو کشور نهفته است.

کریم سجادپور، دستیار ارشد پژوهشی در مؤسسه «کارنگی» در این زمینه می‌گوید: «وقتی شما به ماهیت منازعاتی که آن‌ها در آن درگیرند می‌نگرید، می‌فهمید که دلیل این منازعات، نبود گفت و گو میان دو طرف نیست، بلکه اختلافات جدی ژئوپلیتیک، قومی، فرقه ای و ایدئولوژیکی است که میان دو طرف وجود دارد».

از سوی دیگر، در برخی از جنبه‌های کلیدی، مشابهت‌های موجود میان ایران و عربستان سعودی، سبب تشدید اختلافات آن‌ها شده است. هر دو‌ این کشورها، قدرت‌های منطقه ای برخوردار از ثروت نفت هستند و از سوی دیگر، به سبب ماهیت اسلامی حکومت‌هایشان، بر جهان اسلام تأثیرگذارند. در این چهارچوب، پادشاهی سنی مذهب سعودی که متحد آمریکاست، خود را در مقابل ایران شیعه قرار داده که می‌خواهد منطقه را از شر نفوذ غرب خلاص کند.

به هر حال، در شرایط کنونی در حالی موضوع دعوت عربستان از وزیر خارجه ایران مطرح شده که دیپلمات‌های دو طرف، بر سر محتوا و دستور کار دیدار احتمالی با یکدیگر توافق ندارند. مصطفی علانی از تحلیلگران سعودی نزدیک به دولت این کشور، می‌گوید سعودی‌ها اصرار دارند که ایران خود را به دادن امتیازاتی به آن‌ها متعهد کند؛ امری که از سوی ‌ایران پذیرفته نیست.

وی می‌گوید: «دستور کار سعودی‌ها روشن است: طرح خود را روی میز بگذارید و به ما بگویید که می‌خواهید کدام بخش‌های آن را تغییر دهید؛ اما اگر ایران بدون هیچ گونه پیشنهادی بیاید، چیزی در کار نخواهد بود». اما از سوی دیگر، سعودی‌ها نگرانند که در یک «بازی با حاصل جمع صفر»، امتیازات بیشتری را از کف بدهند.

مقامات سعودی می‌گویند که احساس می‌کنند عراق را تا حد زیادی «باخته اند» و همین ‌سبب شده آن‌ها همه تلاش خود را به کار ببندند تا حمایتشان از شورشیان سوری را افزایش دهند. اما امید اصلی سعودی‌ها این است که ایران در روند حمایت خود از بشار اسد تجدیدنظر کرده و همین امر، اسد را به سمت نوعی توافق سوق دهد. امری که تحلیلگران بر این باورند با توجه به پیروزی‌های نیروهای اسد، نامحتمل است.

به هر حال، مجموعه این عوامل سبب شده که از یک سو، مقامات سعودی تلاش کنند تا حداقلی از تنش زدایی را در روابط با ایران به دست بیاورند و از سوی دیگر، ماهیت رقابت آمیز روابط دو کشور همچنان به قوت خود بماند.