سود كلان صادرات تنباكوي ايراني به لبنان به جيب چه كسي مي‌رود؟

شاید در ذهن بسیاری از فعالان اقتصادی و یا حتی مردم عادی این پرسش پیش آمده كه پرسودترین كالای ایرانی در لبنان و بسیاری دیگر از كشورهای عربی چیست؟ فرش و صنایع دستی، پسته و خشكبار، شكلات و مواد غذایی و نهایتا كاشی و وسایل ساختمانی از جمله كالاهای پرمشتری است كه معمولا به لبنان هم صادرمی‌شود اما ویژگی منحصر به فرد این كشور ساحلی مدیترانه‌ای، باعث شده كه تنباکوی زرد طلایی ایران یا به قول عرب‌ها «تنباك عجمی» ‌پرسودترین كالای ایرانی در لبنان لقب بگیرد.

نخستین پرسشی كه شهروندان لبنانی از گردشگران و یا ایرانی‌های مقیم لبنان می‌پرسند ـ پس از مسائل سیاسی كه جدی‌‌‌ترین دغدغه روز لبنانی‌هاست ـ این است كه آیا تنباكوی ایرانی همراه خود دارند یا می‌توانند برای آنها تهیه كنند یا خیر؟

البته لبنانی‌ها هر تنباكویی را كه از ایران آمده باشد، «تنباك عجمی» نمی نامند، بلكه صرفا به تنباكوی زرد طلایی اصفهان كه در قالب برگ‌های كامل و ورق شده در بسته‌های نیم، یك و دو كیلویی توسط سازمان دخانیات ایران عرضه می‌شود، علاقه نشان می‌دهند و مثلا تنباكوی پودر شده یا تنباكوی خوانسار برای آنان جذابیت و مطلوبیت چندانی ندارد.

جالب آن كه در آمار رسمی گمرک ایران، صادرات تنباکو از ایران به لبنان در سال گذشته رقم یک میلیون و دویست هزار دلار ذکر شده، در حالی‌ که در گمرک لبنان، واردات این محصول صفر است.

این تنباكو صرفا برای صادرات بوده و خرید و فروش آن در ‌كشور ایران ممنوع است اما شما در صورت داشتن واسطه در بازار، می‌توانید كیلویی بیست تا سی ‌هزار تومان آن را در‌ بازار تهران یا حتی مشهد یا قم تهیه كنید. البته برخی از انواع موجود در بازار تقلبی بوده و كیفیت نسخه اصلی را ـ كه توسط دخانیات ایران عرضه می‌شوند ـ ندارند. قیمت همین تنباكوی اصفهان در بیروت، كیلویی صد دلار (نزدیک 350 هزار تومان، یعنی‌‌ دوازده برابر ـ است. به همین دلیل تنها قشر ثروتمند و مرفه لبنان همواره از این تنباكو بهره می‌گیرند. در این باره باید گفت که بهای ‌یك قلیان با تنباكوی میوه‌ای در لبنان ـ به طور متوسط ـ پنج دلار است، ولی قلیان با تنباكوی ایران، نزدیک ده دلار برای لبنانی‌ها آب می‌خورد.

اما هم‌اکنون پرسش ‌اینجاست كه لبنانی‌ها چگونه و با چه مبلغی به تنباكوی ایرانی دسترسی پیدا می‌كنند؟

پیش از سال 90، معمولا بخش زیادی از این تنباكو توسط مسافران عادی جابجا می‌شد؛ مثلا دانشجویان ایرانی برای تأمین هزینه سفر خود، نزدیک ده كیلو تنباكو از ایران خریداری می‌کردند و با خود به لبنان می‌بردند، یا شهروندان لبنانی كه معمولا برای زیارت به ایران می‌آمدند، حجم بالایی از تنباكو را با خود به كشورشان می‌بردند، ولی از اواخر سال 90، هم گمرك ایران و هم گمرك لبنان، حمل تنباكو بیش از یك كیلو برای هر مسافر، به ویژه شهروندان ایرانی را ممنوع اعلام كردند؛ بنابراین، یكی از راه‌های اصلی انتقال تنباكو به لبنان بسته شد.

هم‌اکنون تجار بسیاری از دو كشور خواستار گرفتن نمایندگی و آغاز تجارت تنباكو از ایران به لبنان شده‌اند، ولی سخت‌گیری مقامات دو كشور، باعث شده تا این صادرات همچنان در قالب قاچاق انجام گرفته و جنبه رسمی و قانونی نیابد.

از طرفی شركت دخانیات لبنان ـ كه ریاست‌ آن را رییس مجلس لبنان كه فردی شیعه است، تعیین می‌كند ـ تعرفه 60 درصدی برای ورود تنباكوی ایرانی به كشورش وضع‌ و اعلام نموده كه دخانیات ایران برای از‌سرگیری رسمی فعالیت‌هایش در بیروت، باید بدهی‌های پیش از انقلاب خود را تسویه‌ كند.

از سوی دیگر، بازرگانان لبنانی مدعی‌اند كه شركت دخانیات ایران نیز تاكنون حاضر نشده نمایندگی انحصاری خود در لبنان برای مدت دست‌کم یك سال را به یك بازرگان لبنانی واگذارد.

به هر حال، آنچه مسلم است، این ‌كه عده‌ای سودجو از وضعیت كنونی بهره برده و در این میان، از‌ جیب مردم ایران، سود كلانی می‌برند.

در این باره، چند روز پیش، همزمان با برگزاری نمایشگاه تخصصی ایران در لبنان، شرکت دخانیات ایران اعلام كرد كه سال جاری و در راستای توسعه صادرات محصولات دخانی، دفتر نمایندگی فروش محصولات دخانی در بیروت افتتاح خواهد شد كه در صورت تحقق این امر، کاری مثبتی خواهد بود.

بر پایه این گزارش، سیاست‌های کلی شرکت دخانیات ایران توسعه صادرات و دستیابی محصولات دخانی ایران به بازارهای منطقه‌ای و جهانی است که در این میان، تنباکوی زرد طلایی به عنوان یکی از محصولات برتر تنباکوی جهان، نقش بسیار تعیین کننده‌ای دارد، زیرا در کشورهای عربی حوزه خلیج فارس و خاورمیانه طرفداران بسیاری دارد.

احد خیری، عضو هیأت مدیره و معاونت بازرگانی و اقتصادی شرکت دخانیات از توافقات بسیار مثبت و سازنده با طرف لبنانی برای صادرات محصولات دخانی شرکت دخانیات خبر داد و افزود: دخانیات در لبنان، خرید تنباکوی زرد طلایی را با پیشنهاد معقول ارائه کرد که در فاز اول، طرف لبنانی مشتاق به خرید صد تن از این نوع تنباکوست؛ توافق بر سر همکاری و مبلغ پیشنهادی به مذاکرات بعدی موکول شده است.
 
** چرا تنباكو در لبنان پر مشتری است؟

کسانی که برای نخستین بار به لبنان سفر می‌کنند، در کنار دیدنی‌های بسیار لبنان، موضوع دیگری را نیز به محض ورود ‌می‌‌بینند که احتمالا از آن شگفت‌زده می‌شوند و آن چیزی نیست، جز استعمال غیرعادی سیگار و قلیان در همه نقاط این کشور!     

قهوه و قلیان هم جزو لاینفک نشست‌های (گعده‌های) شبانه لبنانی‌ها در کافه‌ها و رستوران‌های این کشور است، به گونه‌ای که گاه از شدت دود، چشم، چشم را نمی‌بیند و خلاصه آن که صاحبان رستوران‌ها و رانندگان تاکسی‌ها یا صاحبان هر خدمت دیگری، اگر خود هم سیگاری نباشند، چاره‌ای جز تحمل سیگاری‌ها یا حتی فراهم کردن مقدمات قلیان کشیدن ‌ندارند، چراکه در غیر این صورت به سرعت، مشتریان خود را از دست می‌دهند.  

در شب‌های بلند لبنان در کنار سواحل مدیترانه، دسته دسته شهروندان لبنانی را می‌توان دید که دور قلیانی جمع شده ‌و به گپ و گعده مشغولند. در این گعده‌ها تفاوتی میان زن و مرد، پیر و جوان و فقیر و غنی نیست و همه یا سیگاری در دست دارند و یا ‌‌سرگرم کشیدن قلیان هستند.

همچنین در کشور لبنان در جشن‌ها، کنسرت‌ها، مجالس عزاداری و ختم‌ها سیگار ‌رایگان ‌روی میزها قرار می‌گیرد و در هر مکانی که جوانان هستند، شرکت‌های دخانیت نیز حضور دارند و بوی سیگار حس می‌شود.   

* آمار تکان دهنده  

بر پایه آمارهای رسمی منتشره سازمان‌های بین‌المللی، هم‌اکنون لبنان ‌در میان سه کشور برتر آلوده به دود تنباکو قرار دارد و به همین دلیل، به تازگی در ‌کنفرانسی در دانشگاه آمریکایی بیروت، از مسئولان لبنانی خواسته شد تا جان 500000 لبنانی را از خطر مرگ اعتیاد نجات دهند.  

تحقیقات انجام گرفته توسط سازمان جهانی بهداشت در میان کشورهای منطقه، نشان می‌دهد که لبنان بالاترین میانگین استعمال دخانیات را در خاورمیانه و شمال آفریقا دارد.   

به دلیل انتشار اطلاعات نادرست مبنی بر اینکه قلیان کم‌زیان‌تر از سیگار است، مصرف آن در میان جوانان با سرعت چشمگیری در حال رواج است و این در حالی است که تحقیقات خلاف این امر را ثابت کرده ‌و مصرف آن را موجب ابتلا به سرطان دهان، گلو‌ و معده می‌داند.