تحریک ذائقه،‌ شرط رونق توریسم ورزشی

ارائه رشته‌های ورزشی به عنوان محصول گردشگری، مستلزم تحریک ذائقه و ارائه بسته‌های سفر متناسب با سلیقه هواداران است. در این میان،‌ هوادار داخلی باید بداند که چنین سفری ممکن است و گردشگر خارجی باید ایران را بشناسد. این امور تنها در سایه هماهنگی متولیان ورزشی و گردشگری محقق می‌شود.

تورهای ورزشی در دنیا یکی از شاخه‌های درآمدزا و پرطرفدار حوزه گردشگری هستند؛ اما در ایران چندان مطرح نیستند و یا حداقل سیستماتیک نشده‌اند. به همین دلیل، در حالی که بسیاری از مسابقات می‌تواند هواداران خارجی را به ایران بیاورد و یا رغبت سفر در هواداران ایرانی ایجاد کند اما توجه خاصی به موضوع نمی‌شود. به علاوه معدود افراد دست‌اندرکار در این حوزه نیز با مشکلاتی دست به گریبان هستند. "کمیل محمدی"، مدیر آژانسی است که به شکل تخصصی به تورهای ورزشی می‌پردازد. وی در گفت‌وگو با خبرگزاری میراث فرهنگی از چگونگی و کم و کیف کار خود گفت.
 
ابتدا از کار خود بگویید که به نظر می‌رسد با سختی‌های مختلفی مواجه باشد.
 
در حوزه تور،‌ بسته به آن که تورگردان روی بازار کدام کشور کار می‌کند،‌ مشکلات متفاوتی پیش رو دارد. ممکن است مقصد، کشوری باشد که ویزا لازم ندارد و یا برعکس کشوری باشد که به سختی ویزا می‌دهد. همچنین فعالیت یا جذب مسافر برای برخی از مقاصد که مشتری زیادی دارند،‌ کار را سبک خواهد کرد.
 
اما ما به چند منظور،‌ تخصصی روی تورهای ورزشی کار می‌کنیم. نخست آن که با وجود این تعداد آژانس،‌ تکرار همان کارها و برنامه‌های روتین منطقی نیست. در حالی که اگر بتوان خود را در زمینه‌ای خاص فعال کرد،‌ به نفع آژانس و صنعت گردشگری است. به همین دلیل تورهای ورزشی انتخاب شد که البته خود در چند دسته جای دارند. دسته اول،‌ مسافران در مقصد به فعالیت ورزشی مانند اسکی، قایق‌سواری یا غارنوردی می‌پردازند.
 
دسته دیگر،‌ تماشای مسابقه یا رویداد ورزشی است. با فرهنگ‌سازی و تحریک ذائقه،‌ می‌توان مخاطب خاص آن را جذب کرد زیرا تا به حال به شکل متمرکز و سیستماتیک این امر انجام نشده است.
 
یک شاخه که جدید در نظر گرفته‌ایم،‌ تورهای آموزشی ورزشی است. آموزش در رشته‌هایی مانند فوتبال و تنیس در کشورهای مطرح این رشته‌ها برای بازیکن یا داور، از این دست تورها هستند. دسته آخر نیز اردوهای تیم‌های مختلف است که در کشور دیگری برگزار می‌شود. اکنون دست‌اندرکاران براساس آشنایی‌ها و ارتباطات خود اقدام می‌کنند ولی اگر یک آژانس عهده‌دار شود،‌ خیلی از مشکلات نخواهد بود و در عین حال برنامه‌های مناسب‌تری چیده می‌شود.
 
در تور مسابقات،‌ مشکل یا مسأله مهم،‌ تهیه بلیت رویداد است؛ چون این رویدادها تک زمانی و تک مکانی هستند. بدین معنی که در تورهای عادی می‌توان برنامه‌ها را جابه‌جا کرد ولی در این نوع خاص اگر مسافر به موقع نرسد،‌ تور منتفی می‌شود. بنابراین در مقاصد اروپایی که ویزا روند سختی دارد و نمی‌توان نتیجه را قطعی دانست،‌ کار مشکل می‌شود. به‌علاوه بلیت برخی مسابقات مشکل تهیه می‌شود. به عنوان مثال مسابقاتی که در کشورهای منطقه برگزار می‌شود،‌ مسأله خاصی ندارند ولی مسابقه‌ای مانند ال کلاسیکو  روند بسیار سختی دارد. زیرا بلیتی وجود ندارد بلکه کارت‌هایی است که شارژ می‌شود و ما ناچاریم مبلغ گزافی بگذاریم تا کارت را امانت بگیریم و پس بدهیم.
 
در یک نگاه کلی به کار ما باید گفت بلیت مسابقه و دعوتنامه‌ای که از باشگاه ورزشی داریم،‌ به یک بسته سفر معمولی ضمیمه می‌شود و امور تور ورزشی را پیش می‌برد. سختی‌های کار را می‌پذیریم و مخاطب خود را جذب می‌کنیم.
 
شاید دفاتر دیگر روی تهیه بلیت هواپیما و هتل سرمایه‌گذاری کنند ولی ما روی تهیه بلیت مسابقه سرمایه‌گذاری می‌کنیم. اگر بخواهیم تمام سرمایه‌گذاری‌ها را انجام دهیم،‌ هزینه بالایی به ما تحمیل می‌شود. برای ما منطقی است که از بابت بلیت اطمینان خاطر داشته باشیم زیرا هدف مسافر،‌ دیدن آن رویداد است.
 
در صحبت خود به تحریک ذائقه مخاطب اشاره کردید،‌ منظور چیست؟
 
تحریک ذائقه،‌ مهم‌ترین موضوعی است که ما با آن سروکار داریم. پیش از معرفی محصول یا تماشای یک مسابقه ورزشی لازم است ابتدا تورهای ورزشی را به مردم بشناسانیم. این کار به چند طریق صورت می‌گیرد،‌ یکی گزارش سفرهای صورت گرفته و دیگری خبر این سفرها که در مجلات یا سایت‌های ورزشی منتشر شده است. از همه مهم‌تر خود مسافران و تبلیغ دهان به دهان است چون هواداران یک ورزش یا یک تیم در باشگاه‌ها یا انجمن‌ها با هم ارتباط دارند.
 
در دوره‌های قبل جام جهانی، از یک سو برخی از مسافران بدون بلیت مسابقه در مقصد سردرگم ماندند و از سوی دیگر برخی مسافران که مترصد مهاجرت بودند از فرصت استفاده کردند. برای چنین وضعی چه تدبیری در نظر گرفته شده است؟
 
دو مشکل وجود دارد،‌ نخست، مسافر به مقصدی برود و بازنگردد که بی‌اعتباری برای دفتر به همراه دارد. به همین دلیل مدارکی از مسافر گرفته می‌شود که گاه مسافر تعجب می‌کند. ولی همین مدارک احتمال دریافت ویزا را نیز افزایش می‌دهد که برای ما مهم است؛ چون اگر ما 10 بلیت تماشای مسابقه گرفته باشیم و برای تعداد کمتری ویزا بگیریم،‌ بلیت سوخت شده و ضرر می‌کنیم. بلیت مسابقه مانند کنسلی هتل و بلیت هواپیما نیست که بتوان از مسافر خسارت گرفت.
 
در برخی مقاصد مانند المپیک لندن احتمال وجود چنین مسافرانی زیاد باشند. در رشته‌های خاص، گاهی فدراسیون‌ها هواداران خود را معرفی می‌کنند. اما در کل،‌ تعداد مسافران در هر سفر زیاد نیست و معمولاً 10 نفر هستند و از طرفی تهیه بلیت مسابقه نیز آسان نیست.
 
مشکل درباره مسابقه بازی‌های مقدماتی جام جهانی در لبنان است. زیرا اگر اکنون به دفاتر مراجعه کنید برای سفر به لبنان تا پایان مرداد قیمت می‌دهند ولی برای شهریور که بعد از ماه رمضان است و بازار کشش دارد، قیمت قطعی نمی‌دهند. در حالی که ما نمی‌توانیم چنین کنیم و مجبور هستیم هزینه را با توجه به تمام شرایط، پیش‌بینی کرده و قیمت قطعی بدهیم.
 
همکاری با سایر دفاتر چگونه است و آیا دفاتر علاقه‌مند می‌توانند وارد این حوزه شوند و یا حوزه انحصاری است؟
 
در کار ما همکاران درگیر هستند. بسیاری از مخاطبان ما در شهرهای دیگر هستند که به نمایندگی‌ها مراجعه می‌کنند و مدارک را می‌دهند و فقط هنگام سفر به تهران می‌آیند. در رابطه با دفاتر تهران نیز تمام برنامه‌های سفر را برای همکاران می‌فرستیم و اگر دفتری در مقصدی تخصص دارد،‌ در بحث هتل یا بلیت هواپیما و گشت از نظرشان استفاده می‌کنیم. بدین معنی که آیتم‌های مورد نظر خود را به بسته‌ سفر دفتر همکار ضمیمه می‌کنیم.
 
همچنین اگر دفتری که در حوزه‌ای کار می‌کند بخواهد از رویدادی برای جذب مسافر استفاده کند،‌ ما در حوزه ورزش همکاری می‌کنیم. به عنوان مثال مسافری که شهریور به لبنان سفر می‌کند،‌ می‌تواند به تماشای مسابقه ایران هم برود.
 
بازار رقابتی به رونق و کیفیت بازار کمک می‌کند. چندی پیش که در همایش گردشگری ورزشی شرکت داشتیم مسئولان، دست‌اندرکاران گردشگری ورزشی را گرد هم جمع کرده بودند. گردهمایی مؤثری بود و متولیان دغدغه‌های خوبی در این حوزه دارند اما لازم است که سازمان میراث به عنوان مسئول برگزاری تور و فدراسیون‌ها به عنوان مسئول ورزشی ماجرا، همکاری داشته باشند و از پتانسیل‌های یکدیگر استفاده کنند. درست است که سفر به مناسبت ورزش انجام می‌شود اما سازمان میراث متولی تور است و بنابراین دفاتر خدمات مسافرتی باید تورها را برگزار کنند.
 
در مورد تور ورودی چطور،‌ آیا اقدامی شده است؟
 
یکی از دغدغه‌ها، تور ورودی ورزشی است. به عنوان مثال در مسابقات والیبال قهرمانی آسیا از کشورهای چین،‌ تایلند یا کره جنوبی در سالن بودند اما بیشتر آنها یا از سفارت بودند و یا هوادارانی بودند که فدراسیون فرستاده بود و مردم عادی آن کشور نبودند.
 
در این زمینه مشکل زیاد است چون پیش از پرداختن به رویداد لازم است یک قدم به عقب برویم و به معرفی ایران بپردازیم که این وظیفه متولیان است. اما می‌توان هنگامی که مسابقه‌ای برگزار می‌شود فدراسیون آن رشته با سازمان میراث و دفاتر علاقه‌مند که در این زمینه نیز فعالیت دارند، همکاری کند تا هواداران آن رشته را جذب کرد. اما برخی از مسئولان حتی از وجود دفاتری که در زمینه توریسم ورزشی فعالیت می‌کنند، اطلاع ندارند. در حالی که ارتباط مستمر لازم‌ و ضروری است زیرا مسافران کشورهای دیگر پیش ازا قدام، معمولاً‌ به دنبال تأیید آژانس مسافرتی مورد نظرشان از سوی سازمان هستند.
 
مسابقات رشته‌هایی مانند فوتبال، کشتی،‌ والیبال و اسکی هواداران زیادی دارند و تلاش شده با فدراسیون‌های این رشته همکاری داشته باشیم. در کنار رشته ورزشی سلیقه مخاطب را نیز باید مورد توجه قرار داد که در کنار تماشای مسابقه، کدام منطقه از ایران و چه نوع جاذبه‌هایی برایش جذابیت دارد. یعنی خاص مخاطبان آن کشور،‌ بسته سفر تعریف کرد. مسافران شرقی با مسافران اروپایی و مسافران کشورهای عرب تفاوت دارند.