تورم ترافیک و قانون گران راهنمایی و رانندگی

استانبول یکی از خواهر خوانده‌های شهر تهران است؛ شهری با جمعیت بسیار زیاد که در مرز اروپا و آسیا قرار گرفته و با اینکه پایتخت کشورش نیست، بزرگ‌ترین شهر ترکیه محسوب می‌شود. شهری وسیع که با وجود سه آبراه بزرگ در میانه‌اش، بسیار به هم پیوسته‌تر از پایتخت کشور ماست و از ترافیک بسیار روان تری برخوردار است. چندین پل بزرگ، تراموا، مترو، اتوبوسهای بزرگ (متروباس) و کوچک و انواع تاکسی‌های ون و سواری و حتی کشتی‌های مسافربری، امکاناتی هستند که برای حمل و نقل عمومی مهیا شده‌اند. این در حالی است که ساختار قدیمی شهر و هجوم توریست‌های فراوان در همه فصول سال، موجب شده که در ساعاتی از روز ترافیک سنگین شده و حمل و نقل به کندی انجام شود. اما نکته اینجاست که خیلی به ندرت ترافیک گره می‌خورد. شاید به این دلیل که همه خودروها با رعایت فاصله طولی مناسب و در بین خطوط حرکت می‌کنند و به ندرت کسی پیدا می‌شود که قانون شکنی مشکل سازی انجام دهد. گویا در استانبول نه کسی عجله دارد و نه مدیری هست که روی روش خاص خود تعصب به خرج دهد!

در آنسوی آبهای خلیج فارس اما نه خبری از بافت‌های قدیمی هست و نه مشکل کمبود بودجه وجود دارد. در اغلب شهرهای بزرگ این کشور‌ها، خیابان‌ها و بزرگراههای عریض و طویل و مرغوب اولین چیزی است که توجه تازه واردان را به خود جلب می‌کند و این شاید بزرگ‌ترین زیر ساخت ترافیکی آنان محسوب می‌شود. زیرساختی که با کیفیت بسیار بالای خودروهای وارداتی تکمیل شده و ترافیک روان را به جمعیتی اهدا می‌کند که زیاد هم نیست. جمعیتی که بسیار قانونمند‌تر از ما به نظر می‌رسند و اگر تمایل به لایی کشیدن احساس کنند، کافی است که به بیابان‌های اطراف شهرشان مراجعه کرده و هر طور که مایلند برانند.


اما آنچه اهمیت دارد، نه قیاس با دیگر نقاط دنیاست و نه کوچک کردن زحماتی که برای حل معضل ترافیک در کشورمان انجام گرفته است، گو اینکه به نظر می‌رسد که در اغلب موارد سعی کرده‌ایم صورت مساله را پاک کنیم. برای فهمیدن عمق ماجرا، کافی است در ساعات اوج ترافیک سری به ایستگاههای اتوبوس بزنید یا اگر در تهران حضور دارید، از خطوط BRT و مترو بازدید کنید. اینجاست که با مفهوم «سیستم حمل و نقل عمومی» عمیقا آشنا خواهیم شد. سیستمی معیوب که تاکسیرانی هم از آن مجزا نیست.

اینجاست که شاید تعریض معابر -مخصوصا در نقاط مهم شهری- بیش از پیش اهمیت پیدا خواهد کرد. فاکتوری مهم که به جز در مواردی معدود، نه تنها توسعه به خود ندیده، بلکه گا‌ها با طرح‌هایی مثل دوربرگردان و مسیر ویژه اتوبوس، محدود‌تر هم شده است. تجویزی که در بهترین حالت، حکم مسکنی را دارد که به بیمار تصادفی می‌دهند تا نتیجه آزمایشاتش آمده و به اتاق عمل راهنمایی شود.

جالب اینجاست که مشابه این نسخه، به سرعت در سراسر کشور هم تجویز شده و با کار بسته می‌شود. مثل نسخه‌ای که برای یک رنگ کردن کرکره دکان‌های تهران پیچیده شد و به سرعت چند ماه در سراسر کشور بازنویسی و اجرا شد.

حالا کمتر شهری هست که هرساله به تعداد خیابان‌های یک طرفه‌اش افزوده نشود. این در حالی است که طی چند سال اخیر، آلودگی هوا هم به جناح دشمن پیوسته و گره به کور ترافیک به حدی اهمیت پیدا کرده که منفعت بزرگ طرح‌هایی مثل دولت الکترونیک، دورکاری، خدمات الکترونیک شهر و غیره را مقابله با معضل ترافیک می‌خوانند. منفعت‌های درجه دومی که شاید در ترافیک هم موثر باشند اما در حل مساله نقش اساسی ندارند.

گویا همگی پذیرفته‌ایم که ترافیک متولی ندارد؛ نه در تهران و نه در دیگر شهرهای کشور. از شرکت‌های بزرگ خودروسازی، واردکنندگان خودرو، مجریان طرح خروج خودروهای فرسوده گرفته تا مسئولان شهرداری، راهنمایی و رانندگی و سایر نهاد‌ها و ارگان‌های مرتبط، همه در این مقوله نقش دارند اما یا حاضر نیستند سهم واقعیشان را ادا کنند و یا مشغول کارشکنی در کار یکدیگر هستند. برخوردی مشابه آنچه در مقابل فرزند خلف ترافیک -آلودگی هوا- رخ می‌دهد و یا همه خاموش هستند و یا در یک بحث تلویزیونی همدیگر را مقصر می‌خوانند جایی که یک نفر برای حلش آب پاشی می‌کند و سفارش فن برای تهویه هوا (!) می‌دهد و دیگران هم به کمکش آمده و مانع معاینه فنی را از سر راه بر می‌دارند!

شاید اصلا باید فاکتور مهندسی ترافیک را بی‌خیال شده و به سراغ دیگر عوامل برویم.

راهکاری برای اصلاح خشت‌های انسانی!

برخلاف آنچه در آلودگی هوا مطرح است، این بار صحبت از موتورهای مکانیکی نیست که نیاز به تنظیم و سرویس دارند. ترافیک از خشت‌های انسانی‌ای ساخته می‌شود که برخی از آن‌ها نه می‌خواهند نظم را رعایت کنند و نه حاضرند تاوان اشتباهاتشان را بدهند. آن دسته از رانندگانی که اگر دستگاه فرضی ثبت تخلف روی خودروشان نصب شود، می‌بایست هر روز به دنبال خودرو توقیف شده‌شان بدوند و وقتی از افزایش جریمه‌های رانندگی برایشان می‌گویی، یا به زمین و زمان فحش می‌دهند و یا آسمان و ریسمان می‌کنند که درآمد چقدر است و تورم چقدر و ...
انگار رانندگی بدون تخلف مقدور نیست و با اجرای قانون، از حقشان محروم خواهند شد!

شاید خیابان به دلیل کوتاهی برخی افراد با پنجاه سال پیش فرقی نکرده باشد و قانون جدید راهنمایی و رانندگی متناسب نباشد، شاید بعضی از افسران پلیس خودشان به قوانین پایبند نباشند و اصلا شاید همه چیز ایراد داشته باشد؛ اما حالا که قرار است قوانین سختگیرانه تری اعمال شود، بهترین فرصت است که خودمان را اصلاح کنیم. قانونی که از امروز (اول دی ماه) اجرا شده و جریمه‌های گرانش تنها شامل حال متخلفین خواهد شد و بس.

باشد که با اصلاح رفتار ترافیکی ما، متولیانی که مهندسی ترافیک را به حال خود‌‌ رها کرده‌اند، به خود آمده و لااقل برای چند سال آینده شهرستان‌هایی بیاندیشید که کم مانده به سرطان تهران دچار شوند!