پدیده مانوس کشورهای عربی و نامانوس ما

غبار هم جزو پدیده‌های طبیعی در جو زمین بوده و در دیدبانی هواشناسی به تبعیت از طبقه‌بندی سازمان جهانی هواشناسی (WMO) درخصوص پدیده‌های جوی چند کد به گزارش انواع غبار اختصاص یافته است و بسته به این‌که کاهش دید در امتداد افق باشد یا در امتداد عمودی و غبار با باد محلی شکل گیرد یا از منطقه‌ای دورتر به آن ناحیه وارد شده باشد، کدهای متفاوتی در گزارش به آن اختصاص می‌یابد. طبیعی است که فراوانی غبار در نواحی خشک و بیابانی بیشتر از نواحی جنگلی و مرطوب و سرسبز است اما در نیمکره شمالی کمربند، بیشترین فراوانی غبار، ناحیه گسترده‌ای از شمال آفریقا تا خاورمیانه را دربر می‌گیرد.

بنابراین هموطنان ما در بیشتر نواحی ایران با پدیده غبار آشنا هستند؛ پس در بروز توفان‌های گرد و خاک غرب و جنوب غرب کشور چه چیز فراتر از آن امر طبیعی که در سطور فوق به آن اشاره شد وجود دارد که چنان سخت، عرصه را بر زندگی طبیعی مردم ساکن در این نواحی تنگ می‌نماید؟

هوا ضروری‌ترین عامل حیات است. محدودیت در آب و غذا را می‌توان تا اندازه‌ای تحمل کرد، اما محدودیت در هوا را نمی‌توان تحمل کرد. غبار و گرد و خاک اگر از میزان معینی بیشتر شود در هوای مورد نیاز، محدودیت ایجاد می‌کند بنابراین باید فورا برای آن چاره‌ای اندیشید. توفان‌های گرد و خاک که در چند سال اخیر در غرب و جنوب غرب کشور اتفاق می‌افتند بیشتر، پدیده‌های جدیدی هستند که نباید آن را با بروز غبارهای سنتی موجود در منطقه اشتباه گرفت، این پدیده جدید به طور خلاصه حاصل تخریب زیست‌بوم بخش‌های وسیعی از کشور عراق است که امروز دود آن به چشم ما در غرب و جنوب غرب کشور می‌رود.

در اینجا مجال آن وجود ندارد تا با استناد به نقشه‌های وضع هوا و تصاویر ماهواره‌ای موضوع را تبیین نمود ولی به راهکارهای حل موضوع پرداخته می‌شود. معمولا رسم شده است که برای هر معضلی در همان گام اول میلیاردی اعتبار درخواست می‌شود که در بحث غبار هم این امر اتفاق افتاده است. اما اینجا میدانی است که این اعتبار ممکن است هزینه گردد ولی غبار پابرجا بماند بنابراین اهمیت موضوع ایجاب می‌نماید که بحث بیشتری در این خصوص انجام گیرد و به‌ویژه تصمیم‌سازان این عرصه لازم است با شناخت دقیق‌تر موضوع اولویت اقدامات عاجل را به درستی تعیین نمایند.

همه می‌دانیم غبار و گرد و خاک حاصل تعامل هوا و زمین بوده که در هم‌کنشی نسبتا شناخت شده تراکم غیرعادی گرد و خاک در لایه‌هایی از جو زمین شکل می‌گیرند. این حجم عظیم گرد و خاک بر بستر جریانات جوی از یک ناحیه به ناحیه دیگر منتقل می‌شوند. نقشه‌ها و محاسبات هواشناسی امروزه به دقت اعجاب‌آوری شناخت بهنگام شکل‌گیری این پدیده را از نظر زمانی و مکانی برای انسان فراهم آورده است. پس ابهام در کجاست؟

در گستره سرزمینی کشورهای واقع در غرب و جنوب غرب ما به ویژه عراق، اردن، عربستان و کویت کانون‌های متعددی برای ایجاد غبار از قدیم وجود داشته است که محل این کانون‌ها کم و بیش شناخته شده‌اند و گاهی دولت‌های این کشورها به اقداماتی موضعی جهت کاهش غبار اقدام کرده‌اند. مثلا می‌توان به مالچ‌پاشی دولت کویت در اطراف فرودگاه‌های آن کشور اشاره کرد اما در مجموع غبار و گرد و خاک پدیده آشنا و مأنوس این کشورها بوده و باید توجه کرد که بخش وسیعی از گستره جغرافیایی آنها خالی از سکنه هستند.