اشتباهي كه 5 سال ساماندهي كودكان خياباني را عقب انداخت
ساماندهي كودكان خياباني سوژهاي است كه روزهاي اخيرا در هفته بهزيستي موجي خبري درباره آن در رسانهها بهوجود آمده است و حتي مسوولاني از شهرداري و بهزيستي دائما بخشهايي از آن را به گردن هم مياندازند، در حالي كه ظاهرا اين مسوولان فراموش كردهاند حدود 5 سال پيش هيات وزيران آئيننامه ساماندهي كودكان خياباني را تصويب كرد كه براساس آن، 11 سازمان و نهاد در ستاد ساماندهي اين كودكان مسووليت دارند، اما بيشتر آنها در انجام مسووليتهاي خود كوتاهي ميكنند.
ديدگاههاي ضد و نقيض
ماجراي موج خبري اخير، از اظهارنظر تقريبا همزمان دو مسوول در سازمان بهزيستي و شهرداري آغاز شد كه مديرعامل سازمان رفاه و خدمات اجتماعي شهرداري تهران اظهار كرد جمعآوري كودكان خياباني وظيفه شهرداري تهران نيست و سازمان بهزيستي بايد اين اقدام را انجام دهد و در مقابل، رئيس سازمان بهزيستي نيز اعلام كرد اين كار به عهده شهرداري است.
پس از اين اظهارنظرها سيروس برنابلداجي، عضو كميسيون اجتماعي مجلس شوراي اسلامي نيز در گفتگويي با فارس مدعي شد قانون، تكليف جمعآوري و نگهداري كودكان خياباني را مشخص كرده است و مسووليت اصلي آن متوجه بهزيستي و شهرداري است.
هر چند اين نماينده مجلس در گفتههاي خود اشارههايي به مسووليت برخي دستگاههاي ديگر نيز كرد اما همچنان بخش عمده اين مسووليت را به عهده بهزيستي و شهرداري ميدانست.
اما ابراز نظرهاي مجلس به گفتههاي برنابلداجي ختم نشد و علي ميرخليلي، ديگر عضو كميسيون اجتماعي مجلس شوراي اسلامي نيز از نبود متولي مشخص براي جمعآوري و ساماندهي اين كودكان گله كرد و هشدار داد: شهرداري و بهزيستي طبق قانون موظف هستند در اين زمينه فعاليت و همكاري كنند كه متاسفانه هركدام به نوعي كوتاهي ميكنند.
يك اشتباه عجيب
در ميان همه خبرهايي كه درباره ساماندهي كودكان خياباني نوشته شدند، كمتر مسوولي بروظايف دستگاههاي ديگر در اين حوزه تاكيد كرد يا به آئيننامه هيات وزيران مصوب سال 84 براي تشكيل ستاد ساماندهي كودكان خياباني اشارهاي داشت، در حالي كه اين آئيننامه با تاكيد برلزوم شكلگيري ستاد ساماندهي كودكان خياباني، وظايف 11 سازمان و نهاد را در قبال كودكان خياباني، با جزئيات مشخص كرده است و اگر كسي آن را به ياد ميآورد شايد امروز به جاي بحثهاي چالشي در اين حوزه، همه اين سازمانها و نهادها، مشغول عمل به وظايفشان در قبال اين كودكان بودند.
دكتر فرهاد اقطار، سرپرست دفتر مداخله و بازتواني بهزيستي در گفتگو با «جامجم» به اشتباهي عجيب اشاره ميكند كه سبب شد اين ستاد طي 5 سال گذشته، در سطح كلان تشكيل نشود. او توضيح ميدهد: براساس اين آئيننامه بهزيستي موظف است پيشنهاد تشكيل ستاد را مطرح كند و استانداري وظيفه دارد ستاد را شكل بدهد اما جالب اينجاست كه در اين چند سال، بهزيستي عضو كار گروه اجتماعي استان نبود و به همين دليل به جلسات آن دعوت نميشد تا پيشنهاد تشكيل ستاد را مطرح كند!
او ميگويد: در برنامه پنجم توسعه، بهزيستي عضو كارگروه استان شده است و ما در هفته آينده درخواستي را براي تشكيل ستاد ساماندهي كودكان خياباني در سطح كلان به وزارت كشور ميفرستيم تا بزودي دستگاههاي مختلف ملزم به انجام مسووليتهايشان در اين حوزه شوند.
البته براساس گفتههاي اين مسوول، ستاد ساماندهي كودكان خياباني در برخي استانها تشكيل شده است اما اين شكلگيري در سطح كلان نبوده و از سويي ديگر مشاركت 11 سازمان و نهاد ذكر شده در آئيننامه، در اين زمينه به شكل ميانگين 48 درصد بوده است كه از ديدگاه اقطار، آمار قابل قبولي محسوب نميشود و نكته نگرانكنندهتر اين است كه سطح اين همكاريها در استانهاي بزرگتر و پرجمعيتتر پايينتر از سطح ميانگين بوده است.
سازمانهاي فراموش شده
نيروي انتظامي جمهوري اسلامي ايران، وزارت دادگستري، شهرداري، وزارت كار و اموراجتماعي، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي، سازمان بيمه خدمات درماني، سازمان تامين اجتماعي، سازمان صداوسيماي جمهوري اسلامي ايران، جمعيت هلالاحمر جمهوري اسلامي ايران، وزارت آموزش و پرورش و كميته امداد امام (ره)، 11 سازمان و نهادي هستند كه مسووليت كمكرساني به بهزيستي در ساماندهي كودكان خياباني به آنها واگذار شده است.
براساس اين آئيننامه، نيروي انتظامي وظيفه تامين امنيت مراكز نگهداري كودكان خياباني و گروههاي مددكاري را به عهده دارد و وزارت دادگستري مشاورههاي حقوقي براي تسهيل ساماندهي اين كودكان، و صدور مجوزها و احكام قضايي از قبيل حكم ورود به منزل، نگه داشتن كودك در مراكز نگهداري، برخورد قاطع با والدين كودكان خياباني و حمايت قانوني از مددكاران در مراحل اجراي طرح را ارائه ميكند.
شهرداري در اين آئيننامه مسووليت تخصيص و تجهيز فضاي فيزيكي براي نگهداري كودكان خياباني و تامين امكانات مورد نياز ساماندهي را دارد و وزارت كار موظف است تسهيلات اعتباري اشتغالزا به خانوادههاي جوياي كار و كودكان بالاتر از 15 سال ارائه كند و به شكل رايگان آنها را تحت آموزش مهارتهاي شغلي قرار دهد.
همچنين وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي مسووليت تامين بهداشت اين كودكان و خانوادههاي آنان، سازمان بيمه خدمات درماني وظيفه صدور بيمهنامه خدمات درماني اين كودكان و خانواده درجه اول آنها و سازمان تامين اجتماعي مسووليت پوشش درماني اين كودكان و خانوادههايشان را عهدهدار هستند.
در اين آئيننامه قيد شده است كه جمعيت هلالاحمر بايد خدمات حمايتي و انساندوستانه كودكان خياباني را تامين كند، وزارت آموزش و پرورش موظف است دانشآموزان در معرض اين آسيب را شناسايي كند، سازمان صداوسيما، مسووليت فرهنگسازي براي برخورد با اين كودكان را در سطح جامعه به عهده دارد و كميته امداد امام(ره) موظف است از خانوادههاي آنها حمايت كند.
آنها تبعيت نميكنند!
سرپرست دفتر مقابله و بازتواني سازمان بهزيستي با ابرازتاسف از اين كه برخي سازمانها و نهادهاي ياد شده مسووليت خود را از ياد بردهاند، مثال ميزند: هفته گذشته وزارت كار اعلام كرد هيچ مسووليتي در قبال اين كودكان ندارد.
او ميافزايد: البته اين وزارتخانه، در حوزه آموزشهاي رايگان مهارتهاي شغلي به اين كودكان و خانوادههايشان خدماتي ارائه كرده است اما در حوزه ارائه تسهيلات اشتغالزا به آنها، شرايطي مثل معرفي ضامن وام و ... دارد كه اين خانوادهها از پس آنها برنميآيند.
اقطار اظهار ميكند: مسوولان اين سازمانها معتقدند نميتوانند خانوادههاي اين كودكان را تحت پوشش بيمه قرار دهند چون هزينههاي اين سازمانها از حق بيمه پرداختي افراد حقيقي تامين ميشود و خانوادههاي كودكان خياباني، حق بيمه نپرداختهاند!
گفتههاي سرپرست دفتر مداخله و بازتواني سازمان بهزيستي كشور حكايت از آن دارد تا زماني كه هر 11 سازمان و نهاد ستاد ساماندهي كودكان خياباني به تعهدات خود عمل نكنند و دست از پاسكاري مسووليت به يكديگر برندارند، دور باطل جمعآوري و بازگشت اين كودكان به خيابان ادامه دارد و در آيندهاي نزديك بايد چشم انتظار افزايش تصاعدي برخي آسيبهاي اجتماعي در اين حوزه و نيز بروز آسيبهاي جديد باشيم.
