رسانه ها و علاقه ورزشي مردم

دنياي امروزي يعني دنياي ارتباطات و رسانه؛ دنيايي كه در آن فرماندهي مغزت در دست قدرتي به نام رسانه است. در جامعه مدرن و الكترونيكي، رسانه است كه براي تو تصميم مي‌گيرد چگونه فكر كني، چگونه رفتار كني، چگونه حرف بزني و حتي چگونه زندگي كني.

به نوشته جام جم؛ اين نفوذ را در هرجايي مي‌تواني ببيني و احساس كني. شايد ورزش يكي از ملموس‌ترين مثال‌هايي باشد كه بتوان در اين زمينه مطرح كرد. تا به حال با خود فكر نكرده‌ايد كه چرا ورزش غالب فوتبال است؟ يا اين‌كه چرا بايد از بين تيم‌هاي مختلف ورزشي فقط حرف از چند تيم باشد و مسابقات آنها مورد توجه بيشتري باشد؟ شده است فكر كنيد اگر رسانه‌هايي چون مطبوعات، راديو، تلويزيون و اينترنت نبودند، ذائقه ورزشي شما چگونه بود و به چه ورزشي بيشتر علاقه داشتيد؟


رسانه، يك عامل است نه ابزار
ورزش به عنوان بازتاب نظام اجتماعي هميشه پيوند عجيبي با رسانه خورده است. اصلا شايد بتوان گفت كه رسانه و ورزش 2 يار جدانشدني هستند. اما دكتر سيدمهدي آقاپور، استاديار دانشگاه تهران و رئيس انجمن جامعه‌شناسي ورزش ايران، رسانه امروزي را به عنوان يك عامل و نه يك ابزار تعريف مي‌كند. به عبارت دقيق‌تر، وي معتقد است رسانه امروزي بيشتر از اين‌كه در خدمت ورزش باشد به تعيين كننده شاخص‌هاي ورزشي و نوع ورزش مطرح جامعه تبديل شده است.

به گفته وي، براساس نظريه رايزمن انسان و جامعه امروزي يك انسان و جامعه «ديگر راهبر» است كه منظور از ديگري همان رسانه است به گونه‌اي‌كه حتي رسانه‌ها بر چگونگي رقابت‌ها و نوع اجراي مهارت‌هاي حركتي ورزشكاران هم تاثير مي‌گذارند و اين كار هم با تغيير ذائقه مربيان و ورزشكاران و تماشاگران انجام مي‌شود. وي درباره ارتباط رسانه و ورزش گفت ورزش در رسانه جايگاه مهمي دارد.

در جامعه ما تقريبا يك سوم برنامه‌هاي تلويزيوني، ورزشي است و حدود 25 روزنامه ورزشي وجود دارد، پس توسعه ورزشي بدون همكاري رسانه‌اي مقدور نيست. رسانه‌ به عنوان يك عامل مهم و همتراز با دستگاه‌هاي اصلي متولي ورزش و تربيت بدني در جامعه، موظف است به برنامه‌ها و راهبردهاي ورزشي مصوب در جمهوري اسلامي توجه كند و در انعكاس مسابقات و گزارش‌ها و اخبار و رويدادهاي ورزشي به اولويت‌ها كاملا توجه داشته باشد. مثلاً انعكاس دفاعيه و نتايج يك پايان‌نامه دكتراي ورزشي خيلي مهم‌تر از خبر يا گزارش يك مسابقه فوتبال است يا اين‌كه اولويت پرداختن به ورزش‌هاي مادر و پايه مثل شنا، دووميداني و ژيمناستيك از ورزش‌هاي تهاجمي و رقابتي مثل فوتبال، بسكتبال و ورزش‌هاي رزمي بسيار بيشتر است. علاوه‌ براين، نقد و ارزيابي‌ عملكردها، برنامه‌ها، مديريت‌ها و فرآيندهاي ورزشي با دعوت از استادان و كارشناسان خبره، به صورت نقادانه اما صميمانه و با رويكرد آسيب‌شناسي چالش‌ها براي ارتقاي جريانات و سيستم‌هاي ورزشي از طريق رسانه بايد منعكس شود.

دكتر بهمني، استاد مركز تربيت معلم شهيد چمران و مديركل تربيت بدني آموزش و پرورش نيز رسانه‌ها را به يك ماماي قابل تعبير مي‌كند كه خوب مي‌داند چه موجودي را مي‌خواهد خلق كند و رفتارها و واكنش‌هايش را رقم ‌زند. وي همچنين رسانه‌هاي امروزي را به نقشي كه در قديم پدرسالارها به‌عهده داشتند، تشبيه مي‌كند و مي‌گويد: رسانه شما را مجبور مي‌سازد آن‌ طور كه خودش دلش مي‌خواهد فكر كنيد.

وي توسعه ورزشي درون‌زا را با توسعه ورزشي برون‌زا در جامعه ايران مقايسه كرد و ضمن برشمردن ويژگي‌هاي هريك از آنها، از رسانه‌هاي گروهي خواست كه توسعه درون‌زا را اصل قرار دهند و ورزش پايه و دانش‌آموزي را بيشتر مطرح سازند، زيرا علاوه بر تندرستي عمومي، ورزش قهرماني نيز در گرو رشد و توسعه ورزش دانش‌آموزي است.

دكتر حميد قاسمي نيز ورزش را به رسانه بسيار وابسته مي‌داند و مي‌گويد اين وابستگي باعث شده است امروزه هم رسانه‌هاي ورزشي داشته باشيم و هم ورزش‌هاي رسانه‌اي.

اين عضو هيات علمي دانشگاه آزاداسلامي و معاون فرهنگي سازمان تربيت بدني همچنين خاطرنشان مي‌كند كه بسياري از رشته‌هاي ورزشي به خاطر برخوردار نبودن از ظرفيت‌هاي اقتصادي و اجتماعي توانايي تبديل شدن به يك ورزش رسانه‌اي را ندارند و اين درحالي است كه برخي ديگر مثل اسكواش چنين توانايي را دارند و با جذاب‌تر كردن محيط ورزشي و بسياري عوامل بصري ديگر توانسته‌اند خود را به يك ورزش رسانه‌اي تبديل كنند.

وي همچنين معتقد است تمركز رسانه‌هاي امروزي بيشتر روي جنبه مسابقات سراسري و حرفه‌اي است؛ در حالي‌كه افراد علمي سعي دارند دامنه اين تمركز را به سطوح ديگر ورزش يعني تربيت بدني و بازي‌هاي غريزي و بازي‌هاي بومي و محلي كه بسيار مورد غفلت واقع شده‌اند، گسترش دهند.


محيط غيرواقعي، واكنش واقعي
دنياي امروز دنيايي است كه حضور در همه محيط‌ها را براي همه افراد ناممكن كرده است، اما رسانه‌ها توانستند اين نقش را براي انسان بازي كنند و وي را به هرجايي كه دوست داشته باشد، ببرند.

البته به گفته دكتر عليرضا دهقان، استاد علوم ارتباطات دانشگاه تهران، رسانه‌ها به‌صورت عمدي و غيرعمدي تحريف‌هايي را در اين محيط‌ها ايجاد و يكشبه محيط را به بيننده خود ارائه مي‌كنند و اين در حالي است كه بيننده واكنشي كاملا واقعي را نسبت به اين محيط غيرواقعي از خود بروز مي‌دهد. اين اتفاق مي‌تواند در نحوه گزارش كردن يك مسابقه و نوع داوري آن رخ دهد و باعث شود بيننده مسابقه، داوري را از زاويه ديد گزارشگر ببيند و عكس‌العمل‌هايي را در مورد آن از خود نشان دهد.

به گفته وي، تحقيقات حاكي است كه رسانه‌ها سوگيري دارند و هدف‌هاي اصيل، منطقي، مردمي و فرهنگي را در رسانه‌ها به اندازه كافي نمي‌بينيم. دكتر دهقان پرداختن بيش از اندازه به فوتبال يا ورزش مردان را دليلي بر اين مدعا برشمرده و يكي از بهترين راهكارهاي عملي در بهبود اين حالت را راه‌اندازي رشته ارتباطات ورزشي در دانشگاه‌ها مي‌داند.


هرم ورزشي معكوس
ورزش 4 مولفه اصلي دارد كه شامل ورزش تربيتي، ورزش همگاني و تفريحي، ورزش قهرماني و ورزش حرفه‌اي است. دكتر بهمني اين 4 مولفه را درون يك هرم با قاعده تربيتي كه متولي آن سازمان آموزش و پرورش است و بيشترين تعداد افراد را شامل مي‌شود، ترسيم مي‌كند و مي‌گويد: در مراحل بعدي به ترتيب ورزش همگاني تفريحي، ورزش قهرماني و در راس هرم ورزش حرفه‌اي كه هدف آن مدال‌آوري و درآمدزايي است، قرار گرفته‌اند.

وي مي‌افزايد: رسانه كه وظيفه پوشش دادن رويدادهاي اين 4 مولفه را دارد، تشكيل يك هرم ورزشي معكوس را در كنار اين هرم تشكيل داده؛ به ‌طوري‌ كه بيشترين توجه آن به راس هرم است كه كمترين تعداد افراد را شامل مي‌شود و كمترين توجه آن به بخش ورزش تربيتي است.

دكتر قاسمي نيز معتقد است: مهم‌ترين وظيفه رسانه ايجاد آگاهي و شناخت در حوزه ورزش است و اين كار نيز با تربيت افراد متخصص براي كار در رسانه‌هاي ورزشي امكان‌پذير است.


ورزش دانش‌آموزي و غفلت رسانه‌اي
آيا مي‌دانستيد توجه رسانه‌اي در دنيا و بخصوص ايران به ورزش دانش‌آموزي با 14 ميليون عضو در حد صفر است؟ البته اگر روزنامه‌خوان ورزشي يا بيننده پروپاقرص برنامه‌هاي ورزشي تلويزيون باشيد، حتما شما هم به اين نتيجه رسيده‌ايد و ديگر نيازي به ارائه اعداد، ارقام و تحقيقات آماري در اين زمينه نيست!

نه تنها رسانه‌ها بلكه بودجه‌هاي دولتي نيز نتوانسته‌اند اين غفلت را از بين ببرند و در حالي‌كه بودجه ورزش كشور نزديك 3000 ميليارد تومان است، سهم ورزش براي هر دانش‌آموز تنها 20 ميليارد تومان و درنتيجه سرانه ورزش دانش‌آموزي 500 تومان است! سرانه ورزشي اين بخش نيز تنها 31 سانتي‌متر است.

دكتر آقاپور ضمن مطرح كردن سرانه بودجه و فضاي ورزش، با ارائه نتايج 12 مطالعه تحقيقاتي در زمينه ورزش و رسانه‌هاي گروهي، توجه عملي به نتايج اين تحقيقات را از سوي متوليان رسانه‌اي و مطبوعاتي جامعه و سردبيران و نويسندگان روزنامه‌هاي ورزشي براي ارتقا و تقويت ساختار ورزش كشور خواستار شد.

دكتر بهمني نيز از عملكرد رسانه‌ها در زمينه ورزش دانش‌آموزي گله‌مند و معتقد است در رسانه‌ها نيز بحث رضايتمندي و سودآوري مطرح است، اين وضعيت باعث شده است رسانه‌ها با ذائقه‌شناسي در مسير تغييرات رفتاري، ورزش دانش‌آموزي را در جهت ورزش قهرماني براي كسب درآمد و شهرت تعريف كنند و نه در حيطه تربيتي ورزش دانش‌آموزي و كسب تندرستي و يادگيري مهارت‌هاي ورزشي يا كسب روحيه شادابي و دوستيابي و پيشرفت تحصيلي.

وي محور اصلي در رسانه را جذب مخاطب بيشتر و درآمدزايي بيشتر بر مي‌شمرد و مي‌گويد: به همين دليل است كه توجه بيشتر رسانه‌ها به فوتبال و ورزش حرفه‌اي است.

وي رسانه‌ها را به تحليلگر مغز جامعه تعبير مي‌كند و مي‌افزايد: رسانه‌ها در مسير تغييرات رفتاري جوامع بشري به صورت فوري و آنلاين و تاثيرگذار در حال كار هستند و اكثراً ورزش مدرن و قهرماني و حاشيه‌اي شدن ورزش پايه و ورزش همگاني را دنبال مي‌كنند.

دكتر بهمني در ادامه به سياست‌هاي جديد وزارت آموزش و پرورش اشاره مي‌‌كند و مي‌گويد: براي سال جاري و نيز 4 سال آينده برنامه‌ريزي‌هايي شده است كه مسير ورزش دانش‌آموزي را عوض خواهد كرد. وي همچنين خبر مي‌دهد قرار است از اين پس، وزارت آموزش و پرورش تنها به عنوان مركز ثقل تدوين سياست‌هاي ورزش دانش‌آموزي عمل كند و نقش مجري به استان‌ها سپرده شود.

مديركل تربيت بدني آموزش و پرورش نيز مي‌افزايد: براي نخستين‌بار پس از 80 سال كه از تدوين درس تربيت بدني مي‌گذرد، سعي كرده‌ايم نگاهمان به مدارس باشد و قصد داريم به قاعده هرم توجه بيشتري داشته باشيم و ورزش و تربيت بدني را به صورت درون كلاسي، درون مدرسه‌اي و بين مدرسه‌اي گسترش دهيم و ورزش همگاني را با يك برنامه جذاب همراه با ورزش باستاني طراحي كنيم و در سراسر كشور به اجرا گذاريم.