شیوع دیابت در برخی شهرهای ایران: 20 درصد

رئیس هشتمین کنگره بین المللی غدد ایران گفت: با وجود کنترل بیماری گواتر در کشور هنوز شیوع این بیماری در ایران حدود 10 درصد است اما اکنون بیماری دیابت که شیوع آن در برخی شهرها در افراد بالای 20 سال به 20 درصد هم می رسد مهمترین بیماری غیر واگیر در کشور است.

دکتر فریدون عزیزی، رئیس پژوهشکده غدد درون ریزو متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، افزود: تا حدود 20 سال پیش مهمترین بیماری غدد در ایران گواتر بود، در آن زمان حدود 56 درصد دانش آموزان کشور دچار گواتر بودند اما بعد از آن با اجرای طرح ید دار کردن نمک خوراکی شیوع این بیماری کاهش یافت تا امروز که شیوع کشوری این بیماری به کمتر از 10 درصد در افراد بالغ رسیده است و شیوع در بین دانش آموزان کمتر از 5 درصد است.

وی ادامه داد: شیوع این بیماری هنوز در بین بزرگسالان بیش از دانش آموزان است و به خصوص در برخی مناطق کوهستانی کشور با شیوع بیشتر این بیماری مواجه هستیم اما مسئله مهم ادامه مراقبت و کنترل این بیماری با توزیع مناسب نمک یددار در کشور است و اگر در نظارت بر حسن اجرای این برنامه کوتاهی شود دوباره با گسترش و شیوع مجدد این بیماری مواجه می شویم چنانچه برخی کشورهای آسیای میانه و حتی استرالیا با غفلت از اجرای مناسب این برنامه دچار این آسیب شدند.

وی افزود: اکنون حدود 5درصد نسل جدید در کشور به بزرگی غده تیروئید و گواتر مبتلا هستند، یعنی از هر 20 نفر یک نفر، البته شیوع آن در خانم ها بیشتر و بین 4 تا 8 درصد است و در مردان کمتر و بین 2 تا 4 درصد است.

دکتر عزیزی گفت: اکنون با کنترل قابل قبول بیماری گواتر در کشور مهمترین بیماری غدد در کشور دیابت است و به علت کم تحرکی و رژیم غذایی نامناسب هرساله بر تعداد افراد دیابتی اضافه میشود. شیوع اختلال تحمل گلوکز و دیابت در بین افراد بالای 20 سال کشور حدود 20 درصد است و گر چه شیوع کشوری آن اندکی کمتر از این میزان است و در مناطق روستایی به علت تغذیه سالم و تحرک بیشتر شیوع آن به 4 تا 8 درصد کاهش می یابد اما روند رو به گسترش این بیماری در کشور بسیار نگران کننده است.

وی ادامه داد: دیابت یک بیماری است که هم عامل ژنتیک و هم عوامل محیطی مانند تغذیه نامناسب، چاقی و کم تحرکی در بروز آن نقش دارند، در واقع اگر بتوانیم عوامل محیطی را کنترل کنیم می توانیم حدود دو سوم موارد این بیماری را کاهش دهیم اما حدود یک سوم افرادی که ژن این بیماری را دارند در هر صورت به این بیماری دچار می شوند، بنابراین همه تلاش ما برای پیشگیری از این بیماری آموزش مردم برای تحرک بیشتر و مصرف غدای سالم است.

وی ادامه داد: از نظر ژنتیک هم اکنون تحقیقات زیادی برای پیدا کردن ژن این بیماری و درمان آن در حال انجام است اما چون این بیماری یک بیماری تک ژنی نیست و به قولی پلی ژنتیک است، دستیابی به چنین درمانی فعلاً امکانپذیر نشده و بسیار پیچیده به نظر می رسد.

دکتر عزیزی گفت: با کشف انسولین توسط محققان کانادایی در سال 1924 مرگ و میر دیابت به میزان قابل توجهی کاهش یافته است، به خصوص اینکه محصولات داروئی حاوی انسولین به مرور خالص تر و با کیفیت تر شده است. افراد مبتلا به دیابت نوع یک که از کودکی تحت درمان با انسولین هستند، فقط 10 تا 15 درصد دیابتیها را تشکیل میدهند اما دیابت نوع 2 بسیار شایعتر است چون با عوامل محیطی مثل چاقی نیز مرتبط است و در اغلب موارد دیر تشخیص داده می شود، باعوارض و میزان مرگ و میر بیشتری همراه است.مهمترین عوارض این بیماری نیز سکته های قلبی و مغزی، نارسایی کلیه، نابینایی و قطع عضو است.

استاد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی اضافه کرد: درمانهای جدیدی نیز برای درمان دیابت از طریق سلولهای بنیادی در حال بررسی است، که یک نمونه آن پیوند سلولهای انسولین ساز بتای پانکراس است که به رغم هیاهوی زیاد آن هنوز به نتیجه مطلوب نرسیده است.

رئیس هشتمین کنگره بین المللی غدد ایران و دومین کنگره آندوکرینولوژی دیابت عرب و ایران که همزمان از پنجم تا هشتم آبان در تهران برگزار می شود، ادامه داد: البته استفاده از سلولهای بنیادی یا سلولهای بتای انسولین ساز ممکن است، یک تا 3 سال فرد را از تزریق انسولین راحت کند اما به مرور اثربخشی آن کم می شود و هنوز نمی توان آن را به عنوان یک درمان دائمی معرفی کرد.

دکترعزیزی اضافه کرد: بعد از گواتر و دیابت، بیماریهای غیر واگیر مهم دیگری نیز در کشور ما وجود دارد که 3 بیماری مهم آنها به غده تروئید مربوط است که شامل گره های غده تیروئید، کم کاری تیروئید و پرکاری تیروئید است.

وی گفت: گره های غده تروئید در 95 درصد موارد خوش خیم است که با روشها و ابزارهای مختلف مانند بی اکسید سوزنی، سونوگرافی، اسکن و تستهای تیروئید تشخیص داده می شوند، بیشتر افرادی که گواتر منتشر دارند، گواتر آنها از نوع ساده است، معمولاً همراه با کم کاری ای پرکاری تیروئید نیست و قابل کنترل هستند.

وی اضافه کرد: کم کاری و پرکاری تیروئید البته بیماریهای مهمی هستند که قابل درمان هستند اما درمان آنها نیازمند مراقبت مناسب است به خصوص در مورد پرکاری تروئید که برای آن هم درمان دارویی، هم جراحی و هم درمان با ید رادیواکتیو وجود دارد.

رئیس پژوهشکده غدد درون ریزو متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی اضافه کرد: کم کاری تیروئید شایع تر از پرکاری آن است، به طوری که از هر هزار نفر یک یا 2 نفر به پرکاری تیروئید مبتلا می شوند اما شیوع کم کاری تیروئید بین یک تا 2 درصد است و البته شیوع آن در افراد بالای 60 سال به بیشتر از 6 درصد می رسد.

وی اضافه کرد: هورمون تیروئید گر چه در حالت طبیعی به میزان بسیار اندکی در حدود 80 تا 100 میکروگرم در روز ترشح می شود اما همین میزان کم بعد از آنکه وارد خون می شود به تمام سلولهای بدن می رسد و سوخت و ساز تمام بدن را تنظیم می کند، اگر کم باشد متابولیسم بدن کاهش می یابد و فرد دچار خواب آلودگی و مشکلات قلبی می شود و اگر زن باردار باشد به سلولهای مغزی جنین آسیب می رسد و رشد ذهنی و جسمی نوزاد را دچار مشکل می کند و ممکن است کودک با ضریب هوشی پایین و قدرت یادگیری کم رشد کند.

وی گفت: البته با اجرای طرح غربالگری تیروئید نوزادان در بدو تولد که از چند سال پیش در کشور شروع شده می توان با دادن قرص لووتیروکسین از عقب ماندگی ذهنی کودک پیشگیری می شود، این نیز طرح بسیار مهمی است که باید نقاط ضعف آن برطرف و کامل شود.

دکتر عزیزی افزود: از طرف دیگر اگر تیروئید زیاد ترشح شود، سوخت و ساز و متابولیسم سلولی افزایش می یابد و فرد لاغر می شود، دچار لرزش دست می شود و ضربان قلب بالا می رود، فعالیت سلولهای مغزی نیز بیشتر از حد طبیعی می شود، بی خوابی و بی قراری نیز از جمله عوارض این بیماری است.

وی اضافه کرد: مسئله دیگر کوتاه قدی است که در اکثر موارد به علت تغذیه نامناسب و مسائل ژنتیکی است اما مواردی معدودی که ممکن است از هر 40 هزار تا 100 هزار نفر یک مورد باشد، به علت کمبود هورمون رشد است که درمان آن نیز ساده اما گران قیمت است و فرد باید از زمان تولد تا بلوغ هر شب یا یک شب درمیان آمپول هورمون رشد تزریق کند.

رئیس هشتمین کنگره بین المللی غدد ایران گفت: مسئله مهم دیگر در کشور ما کمبود ویتامین «دی» است، یک سوم ویتامین دی مورد نیاز بدن ممکن است از طرق غذا به دست آید اما مهمترین منبع تأمین این ویتامین نورخورشید است اما نه تنها کشورهایی که آفتاب کم دارند بلکه مردم کشورهای مانند کشورهای عربی و ایران خودمان نیز با کمبود شدید این ویتامین مواجه هستند.

وی ادامه داد: در کشور ما 60 تا 70 درصد زنان و 40 تا 50 درصد مردان با کمبود ویتامین دی مواجه هستند، برنامه های مختلفی برای جبران این کمبود بررسی شده است،یکی از پیشنهادها غنی سازی شیر با ویتامین دی است میزان ویتامین دی در این شیرها زیاد نیست و یک لیوان شیر در روز ویتامین دی مورد نیاز را تأمین نمی کند، به علاوه همه افراد هم ممکن است روزانه شیر مصرف نکنند، بنابراین پیشنهاد ما این است در بین کودکان، نوجوانان و جوانان کشور قرص مکمل ویتامین دی توزیع شود تا هر ماه یک قرص آن را مصرف کنند.

دکتر عزیزی ادامه داد: بیماری مهم دیگر غدد، بیماریهای غدد تولید مثل است، به طور طبیعی بدن هر پسر باید به میزان کافی هورمون تستوسترون ترشح کند و بدن یک دختر باید به میزان کافی هورمون استروژن داشته باشد، اگر برعکس باشد فرد به سمت خصوصیات جنس مخالف یا دوجنسی گرایش پیدا می کند، اگر این عارضه هر چه زودتر و ترجیحاً قبل از دوسالگی تشخیص داده شود، درمان آن تا حد زیادی موفقیت آمیز خواهد بود اما هر چه سن بالاتر رود هم به علت مسائل جسمی و فیزیکی و هم عوارض روا نی درمان دشوار می شود به طوری که اگر یک فرد را بخواهیم در سن مثلا 12 سالگی یا بالاتر تغییر جنسیت بدهیم ممکن است حتی به خودکشی وی منجر شود یا حداقل دچار افسردگی شدید شود.

دکتر عزیزی با شرح مختصری از مهمترین بیماریهای غدد در کشور گفت: در هشتمین کنگره بین المللی بیماری های غدد درون ریز ومتابولیسم که همزمان با دومین کنگره آندوکرینولوژی(غدد درون ریز) و دیابت عرب و ایران از پنجم تا هشتم آبان در سالن همایشهای رازی برگزار می شود، جدیدترین دستاوردهای علمی برای درمان این بیماریها با حضور بیش از 200 نفر از استادان و دانشمندان اندوکرینولوژی ایران و جهان و با شرکت بیش از 1000 نفر از صاحبان علوم پزشکی ایران و خاورمیانه بررسی میشود.

رئیس هشتمین کنگره بین المللی غدد ایران و دومین کنگره آندوکرینولوژی دیابت عرب و ایران ادامه داد: در این کنگره دانشمندانی از کشورهای آمریکا، انگلیس، ایتالیا، ترکیه، یونان، مالزی وسوریه نتایج دستاورهای جدید و تجربیات خود را طی 7 سخنرانی جامع و 12 سمپوزیوم علمی ارائه می کنند.

وی افزود: از جمله این مهمانان پروفسور حسین قریب، فرزند دکترقریب است که به عنوان رئیس انجمن آندوکرینولوژی آمریکا سخنرانی خواهد کرد، همچنین پروفسور کریم نیر نیا که برای اولین بار در جهان موفق به تولید اسپرم از سلولهای بنیادی شده است نیز از انگلستان می آید و نتیجه این دستاورد بزرگ علمی را که شاید در سالهای آینده کاندید جایزه نوبل شود، ارائه می کند. همکاران دیگری نیز از جمله پروفسور گروسمن از انگلستان سخنران مهمان هشتمین کنگره بین المللی بیماریهای غدد درون ریز در تهران هستند.

وی ادامه داد: حدود 200 مقاله علمی به دبیرخانه این کنگره رسیده است که از میان آنها 60 مقاله برای ارائه به صورت شفاهی و 100 مقاله برای ارائه به صورت پوستر پذیرفته شده اند و همان طور که گفته شد مهمترین محورهای این همایش بیماریهای غده تیروئید، دیابت قندی، سندروم متابولیک و چاقی، اختلالات چربی های خون، بیماریهای غده هیپوفیز، بیماریهای غدد آدرنال، آندوکرینولوژی سیستم تولید مثل و بیماریهای متابولیک استخوان است که طی 3 روز اول این کنگره به زبان انگلیسی ارائه می شود.

وی گفت: همزمان با هشتمین کنگره بین المللی غدد درون ریز و متابولیسم، دومین کنگره آندوکرینولوژی و دیابت عرب و ایران نیز در همین محل برگزار می شود که تقریباً مباحث هر دو کنگره یکسان است، اولین دوره این کنگره نیز سال گذشته به میزانی سوریه برگزار شد.

هشتمین کنگره بین المللی غدد درون ریز و متابولیسم و دومین کنگره آندوکرینولوژی و دیابت عرب و ایران از سوی پژوهشکده غدد درون ریز و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی و با همکاری انجمن متخصصان غدد درون ریز ایران، آمریکا، مالزی، سوریه و دانشگاههای علوم پزشکی کشورمان برگزار می شود