نمرهدهي هنوز سنتي است
نگاهي گذرا به ارزشيابي در درس تربيتبدني در مدارس كشور حاكي از آن است كه ارزشيابي از عملكرد دانش آموزان به روش سنتي يعني نمره دادن به آمادگي جسماني، مهارتهاي ورزشي، حيطهشناختي و عاطفي همچنين حضور و غياب، لباس پوشيدن، عضويت در تيمهاي ورزشي و نظر معلم انجام ميشود. عدم يكنواختي در ارزشيابي احتمالا ناشي از عدم امكانات لازم براي انجام آنها در مدارس باشد.
به گزارش ايسنا، دكتر پروانه شفيع استاديار دانشگاه شهيد چمران اهواز در يك كار تحقيقي، ارزشيابي در درس تربيت بدني از ديدگاه دبيران مدارس راهنمايي دخترانه ايران بررسي كرده و به ارايه الگو پرداخته است.
در اين تحقيق آمده است: ارزشيابي به عنوان بخش مهمي از هر برنامه، داراي گسترهاي وسيع است و نخستين قدمها را در تهيه برنامه و مراحل اجرايي و بازدهي شامل ميشود. از نظر تايلر ارزشيابي در فرآيند برنامهريزي درسي يك گام بسيار مهم تلقي ميشود كه معلمان براي پي بردن به اينكه آيا فراگيران به تجربههاي يادگيري رسيدهاند يا خير بايد از شيوههاي مختلف ارزشيابي استفاده نمايند.
امروزه ارزشيابيهاي سنتي در تربيت بدني جاي خود را به ايدههاي جديدتر در ارزشيابي نوين داده است و به معلمان تربيت بدني براي درك اهميت ارزشيابي به عنوان بخشي حساس از فرآيند آموزش كمك كرده است. به طوري كه انجمن ملي ورزش و تربيت بدني آمريكا با ايجاد تحولي در ارزشيابي عملكرد دانش آموزان در مدارس، ارزشيابي نويني را پايهگذاري كرد كه اساس آن استانداردها و نشانگرها است.
روش تحقيق توصيفي و از نوع ميداني بود. جامعه آماري تحقيق را دبيران زن تربيت بدني مدارس راهنمايي دخترانه سراسر كشور تشكيل ميداد. براي انتخاب نمونههاي آماري از روش خوشهاي چند مرحلهاي استفاده شد. كشور برحسب شرايط جغرافيايي به پنج منطقه تقسيم گرديد آن گاه از هر منطقه دو استان به صورت تصادفي انتخاب شدند سپس ٧٠٠ دبير زن تربيت بدني به شيوه تصادفي از هر استان به نسبت جمعيت انتخاب شدند.
نتايج نشان داد ارزشيابي در درس تربيت بدني از نظر دبيران متوسط است. در ارزشيابي عملكرد دانش آموزان در سه پايه دوره راهنمايي بين دبيران كشور اتفاق نظر وجود ندارد. ٩٦ درصد دبيران بخشي از ٢٠ نمره را به نظر معلم، حضور و غياب، پوشيدن لباس و عضويت در تيمهاي ورزشي اختصاص ميدهند. همچنين دبيران با روشهاي نوين ارزشيابي آشنا نبودند. نتايج تحليل واريانس يك راهه نشان داد بين ديدگاه دبيران و تربيت بدني مناطق منتخب كشور در رابطه با ارزشيابي در درس تربيت بدني تفاوت معني داري وجود دارد.
ارزشيابي از اجزاء آمادگي جسماني كه توسط دبيران به عمل ميآيد، يكنواخت نيست بيشترين اجزاء مورد ارزشيابي انعطافپذيري و دراز و نشست در سال اول است و كمترين اجزاء مورد ارزشيابي توسط معلمان بارفيكس در كل دوره راهنمايي است. در رابطه با ارزشيابي از كل آمادگي جسماني ٣٥٨ نفر از معلمان (٣/٦٣ درصد) در سال اول، ٢٩٦ نفر از معلمان (١/٥٩ درصد) در سال دوم و ٣٠٢ نفر از معلمان (٣/٦٠ درصد) در سال سوم تمام اجزاء آمادگي را ارزشيابي ميكنند. عدم يكنواختي در ارزشيابي احتمالا ناشي از عدم امكانات لازم براي انجام آنها در مدارس باشد.
در رابطه با ارزشيابي مهارتهاي ورزشي در مدارس راهنمايي دخترانه واليبال مهارتي است كه بيش از ٨٠ درصد معلمان در هر سه پايه آن را ارزشيابي ميكنند. بسكتبال مهارتي است كه بيش از ٦٠ درصد از معلمان در هر سه پايه آن را ارزشيابي ميكنند. در مهارت بدمينتون در سال اول ١/٥٨ درصد از معلمان و در سال دوم و سوم ٧/٦٤ درصد از معلمان بدمينتون را ارزشيابي ميكنند و تنيس روي ميز مهارتي كه كمتر از ٥٠ درصد معلمان آن را ارزشيابي ميكنند و در رشته هندبال كمتر از ٣٠ درصد از معلمان به ارزشيابي ميپردازند. اين تنوع در ارزشيابي حاكم از آن است كه تعدادي از معلمان بعضي از مهارتها را ارزشيابي نميكنند كه اين خود نشان دهنده عدم يكنواختي در تدريس مهارتهاي ورزشي در درس تربيت بدني است كه شايد يكي از دلايل آن نداشتن فضاي مناسب و وسايل آموزشي لازم باشد.
در رابطه با توزيع ٢٠ نمره در درس تربيت بدني ٩٦ درصد دبيران بخشي از ٢٠ نمره را به نظر معلم، حضور و غياب، پوشيدن لباس و عضويت در تيمهاي ورزشي اختصاص ميدهند. معلمان به تمام موارد موجود در جدول نمره ميدهند از جمله موارد مورد توجه نمره دادن به حضور و غياب و لباس مناسب ورزشي است. طبق مباني نظري بايد عواملي مانند حضور و غياب و لباس پوشيدن را كه با فلسفه تربيت بد ني مدرن در تضاد است از نمرهگذاري حذف كرد. هر چند اين امر شايد در درس تربيت بدني در مدارس ما همخواني نداشته باشد زيرا تربيت بدني در برنامه مدارس خيلي جدي تلقي نميشود تا ابزار انجام آن نيز توسط دانش آموزان جدي گرفته شود. همچنين چون تربيت بدني در مدارس به لحاظ شرايط محيطي و عدم امكانات و وسايل لازم از جذابيت موردنياز براي جلب توجه دانش آموزان برخوردار نيست، لذا معلمان ناچارند بوسيله حضور و غياب دانش آموزان را به كلاس بكشانند. همچنين نمرهگذاري براساس نظر معلم بايد به ارزشيابيهاي عيني تغيير يابد. در نهايت ارزشيابي بايد به سمت ارزشيابي نوين كه به فرآيند يادگيري توجه دارد، حركت كند.
توجه در ارزشيابي آمادگي جسماني و مهارتهاي ورزشي و حيطه شناختي است كه خود نشان دهنده سليقهاي عمل نمودن دبيران است كه دليلي براي روشن نبودن دستورالعملهاي شيوه نامه است. همچنين وجود يافتههاي تحقيق نشان داد كه ابزارهاي بكار گرفته شده براي ارزشيابي عملكرد دانش آموزان در مدارس راهنمايي دخترانه ايران با ابزارهاي ارزشيابي عملكرد دانش آموزان در برخي مدارس ايالت بريتيش كلمبيا در كانادا (١٩٩٦) و آمريكا مانند مدارس دولتي مونتگمري (١٩٩٧)، مدارس كاروليناي جنوبي (٢٠٠١)، مدارس دولتي فيرفا كس (٢٠٠٣) همخواني ندارد كه دليل آن ميتواند عدم آگاهي از وجود چنين ابزارهايي براي ارزشيابي باشد.
نتايج تحليل واريانس يك راهه نشان داد در مقايسه بين ديدگاههاي دبيران مدارس راهنمايي دخترانه ايران در مناطق پنجگانه منتخب درباره شيوه ارزشيابي درس تربيت بدني تفاوت معنيداري وجود دارد كه دليل اين تفاوت را بايد در فقدان ملاكهاي مشخص و تعريف شده براي ارزشيابي و همچنين نبود دستورالعملهاي نمرهگذاري معين در سه حيطه رفتاري، شرايط جغرافيايي حاكم بر مناطق منتخب، عدم همساني فضاهاي ورزشي موجود در مدارس كشور و توزيع عادلانه وسايل ورزشي براي آموزش و نهايتا ارزشيابي دانست.
به علاوه بر پايه يافتههاي تحقيق، در توزيع ٢٠ نمره ارزشيابي از نظر دبيران در هر سه پايه دوره راهنمايي، دبيران بخشي از نمره را به عوامل ديگر از جمله نظر معلم، حضور وغياب، لباس پوشيدن و شركت در تيمهاي ورزشي اختصاص ميدهند كه اين عمل با فلسفه تربيت بدني مدرن در تضاد است. به طوري كه كارادل بيان ميكند ارزشيابي بايد تصويري از موفقيت دانش آموزان را در درس ارايه كند. هم چنان كه تريچلر بيان ميكند ارزشيابي بايد براساس آمادگي، مهارتهاي ورزشي و همچنين انعكاس دانش كسب شده توسط دانش آموز باشد.
