بانكداري الكترونيك تنبيه يا تشويق مردم؟
از زماني كه بانكها به خدمات جديدي به نام "خودپرداز" كه از مقدمات بانكداري الكترونيك بود، مجهز شدند همواره مردم در انجام امور بانكي با اين دستگاهها با مشكلاتي مواجه بودهاند. اين مشكلات هر چند طي يكي دو سال گذشته با افزايش تعداد خودپردازها اندكي كاهش يافت اما همچنان مشاهده ميشود كه در برخي روزها مردم براي دريافت مبلغ اندكي از حساب خود بايد چندين خيابان و بانك را بگردند تا خودپردازي بيابند و كارشان را راه بياندازد.
به گزارش ايسنا در ادامه الكترونيكي كردن خدمات بانكي بانك مركزي در حالي كه به گفته مسئولان آن در پي كم كردن مشكلات مردم در استفاده از خودپردازها هستند، وظيفه جديدي را برعهده اين دستگاهها گذاشتهاند و آن پرداخت قبضهاي مختلف از طريق اين دستگاههاست.
بانك مركزي در اولين گام براي مجبور كردن مردم به پرداخت قبوض از اين راه جريمه 200 توماني براي پرداخت حضوري را مد نظر قرار داده است! هر چند اين امر فعلا براي قبض تلفن همراه است اما بزودي همه قبوض را شامل خواهد شد.
مردم در اين زمينه با مشكلات جديدي مواجه شدهاند به اين ترتيب كه فرد براي اينكه بتواند از طريق خودپرداز يك بانك خاص قبضهايش را پرداخت كند حتما بايد در آن بانك داراي حساب بوده و كارتبانك آن را نيز داشته باشد. البته برخي بانكها هم هنوز اين سيستم را در خودپردازهاي خود پياده نكردهاند و مشتري بايد داراي حساب جاري يا قرضالحسنه در آن بانك بوده و تنها از طريق تلفنبانك اقدام كند. برخي ديگر از بانكها هم يك گام جلوتر رفته و در حال راهاندازي سيستم پرداخت اينترنتي هستند.
به اعتقاد كارشناسان همه اين گامها كه در راستاي الكترونيكي كردن نظام بانكي برداشته ميشود، قدمهاي مناسبي هستند اما چرا در حالي كه همه بانكها زيرساختهاي لازم را فراهم نياوردهاند، بانك مركزي تصميمهاي جديد اتخاذ ميكند و به نوعي مردم را در مشكلات خود سهيم ميكند؟
چرا در حالي كه هر يك از بانكها در زمينه پرداخت غير حضوري قبضها رفتارهاي جداگانهاي از خود بروز ميدهند مردم بايد خود را با رفتارهاي آنها وفق دهند؟ آيا امكان اينكه همه بانكها از يك سيستم و نظام يكپارچه براي ارائه خدمات استفاده كنند وجود ندارد؟ آيا نميشد پيش از اعمال جريمه براي پرداختهاي حضوري همه موانع آن برداشته ميشد؟ آيا از قبل اين اطمينان به مردم داده شده است كه اين نوع پرداخت سالمتر، كمهزينهتر و مطمئنتر است؟
اين سوالها و پرسشهاي بسيار ديگري در زمينه بانكداري الكترونيكي وجود دارد كه خبرنگار ايسنا در گفتوگو با مدير اداره نظامهاي پرداخت بانك مركزي در پي پاسخ به برخي از آنهاست.
وعده براي حل شدن مشكلات شتاب
مهران شريفي در پاسخ به اين پرسشها از مشكلات طرح شتاب سخن گفت و خبر داد كه "خدمات طرح شتاب در مورد پرداخت قبوض از طريق خودپردازها تا پايان سال جاري برقرار خواهد شد."
وي اظهار كرد: ما هم ميپذيرم كه اصليترين مشكل طرح پرداخت قبض از طريق خودپردازها، برقرار نشدن طرح شتاب در اين باره است و مردم ناگزيرند براي پرداخت قبضهاي خود فقط به بانكي كه كارت آن دارند، مراجعه كنند كه اين مساله مشكلاتي را براي آنان به وجود آورده است.
او افزود: از اين رو با سرعت هر چه تمامتر در حال رايزني و اعمال فشار بر بانكها هستيم تا در كوتاهترين زمان ممكن، خدمات شتاب را در مورد اين مساله نيز ارائه دهيم تا مردم بتوانند مانند ساير عمليات بانكي، قبوض خود را در خودپردازهاي مختلف بپردازند و با اين وجود اميدواريم كه كار نهايتا تا پايان سال جاري انجام گيرد.
مشكل اصلي خودپردازها تمامشدن سريع پول است
شريفي در پاسخ به اين سوال كه در شرايطي كه هنوز مردم با خودپردازها مشكل دارند و ارائه خدمات توسط اين دستگاهها با وقفهها و كاستيهاي فراواني روبهروست، اضافه كردن يك مورد ديگر به خدمات ارائه شده از سوي بانكها چه توجيهي دارد؟ گفت: بررسيهاي ما نشان ميدهد كه عمدهترين مشكل خودپردازها اين است كه پول آنها به سرعت تمام ميشود و به اين ترتيب از گردونه ارائه عمليات خارج ميشوند اما در مورد پرداخت قبوض مختلف كه پولي در قالب آن رد و بدل نميشود و مبلغ قبض به صورت الكترونيكي از حساب دارنده كارت كسر و رسيدي به وي داده ميشود، مشكل خاصي وجود نخواهد داشت.
تغيير تدريجي فرهنگ مردم
وي هدف اصلي بانك مركزي از وضع چنين ساز و كارهايي را كاهش مراجعات حضوري به شعب بانكها و كاستن از حجم دست به دست شدن پول نقد در جامعه عنوان كرد و گفت: اخذ كارمزد از پرداخت حضوري و سنتي قبوض هم در اين راستا صورت ميگيرد تا مردم به صورت برنامهريزي شده به سمت بانكداري الكترونيكي و استفاده از امكانات آن سوق يابند چرا كه گسترش اين رويه و فرهنگ هم به نفع جامعه است و هم به سود نظام بانكي كشور.
شريفي اضافه كرد: مردم از اين طريق ميتوانند در تمام طول 24 ساعت شبانهروز قبوض خود را پرداخت كنند و ملزم نيستند تنها در ساعات اداري اين كار را انجام دهند، بانكها هم ضمن فراغت، امكان ارائه خدمات باكيفيتتر به مشتريان را پيدا خواهند كرد.
وي در پاسخ به اين پرسش كه چرا براي اين فرهنگسازي به جاي سياستهاي تشويقي، سراغ روشهاي تنبيهي و اخذ كارمزد بابت پرداخت حضوري قبوض تلفن همراه در تهران رفتيد؟ تصريح كرد: اين تغيير فرهنگ مسالهاي است كه بايد به تدريج اتفاق ميافتاد و در سناريويي كه بانك مركزي تدوين كرده در نهايت به سمت اعمال سياستهاي تشويقي پيش خواهيم رفت.
اين بار تنبيه بعدا تشويق!
شريفي افزود: بانكها بايد به اين نتيجه برسند كه هر قدر مشتريان خود را به استفاده از خدمات بانكي الكترونيكي سوق دهند، از هزينههاي عملياتي آنها كاسته ميشود و به نفعشان خواهد بود و زماني كه اين واقعيتها به صورت ملموس و عيني براي بانكها محرز و قطعي شد و به صورت خودكار به سمت برقراري مكانيزمهاي تشويقي براي گسترش استفاده از خدمات الكترونيكي پيش ميروند.
مدير اداره نظامهاي پرداخت بانك مركزي تصريح كرد: واقعيت اين است كه دريافت يك قبض به صورت سنتي و حضوري براي يك شبعه بانك حدود 400 تومان هزينه دارد و در حالي كه پرداخت الكترونيكي آن تنها 10 الي 12 ريال هزينه خواهد داشت و از اين رو بانكها هر قدر در زمينه تشويق مشتريان خود به پرداخت الكترونيكي تلاش و هزينه كنند در نهايت به سود خود آنان خواهد بود.
ناچار بوديم كار را از نقطهاي آغاز كنيم
وي با تاييد اين نكته كه از ابتدا هم پيشبيني ميكرديم، دريافت كارمزد براي پرداخت حضوري قبضها با مخالفتهايي مواجه شود، گفت: با اين وجود ناچار بوديم كار را از يك نقطه آغاز كنيم و ترجيح داديم با اجراي چنين سياستهايي، مردم را به سمت استفاده بيشتر خدمات الكترونيكي سوق دهيم و خوشبختانه بازخوردي كه داشتيم به مراتب از پيشبينيهاي اوليه ما بهتر و مثبت تر بوده و اميدواريم با گذشت زمان بهتر نيز بشود.
اطلاعرساني ضعيف، واقعيتي كه بايد پذيرفت
مديركل نظامهاي پرداخت بانك مركزي در بخش ديگري از اين گفتوگو با پذيرش ضعفهايي كه اطلاعرسانيهاي لازم براي تشويق و راهنمايي مردم در استفاده از امكانات و خدمات بانكداري الكترونيكي، خصوصا پرداخت الكترونيكي قبوض وجود دارد، توضيح داد: با وجود اين ضعفها بايد انصاف بدهيم كه بانكها ارائه اين خدمات را از مدتها پيش آغاز كرده بودند و كاركنان بانكها نسبت به اين خدمات توجيه هستند، بنابراين اين بخشنامه يك شبه اتفاق نيفتاده است و زمينههاي قبلي دارد.
به گفته وي با اين وجود بانكها بايد تلاش بيشتري براي توجيه و آشنايي مشتريان خود با اين گونه خدمات داشته باشند.
شريفي در تشريح بيشتر ضرورت فرهنگسازي در اين زمينه توضيح داد: حقوق بسياري از كارمندان در حال حاضر به حساب آنان واريز ميشود كه روش بسيار خوبي براي كاهش جا به جايي پول نقد است ولي متاسفانه به دليل فراهم نبودن زيرساختهاي لازم و ضعف فرهنگي، خيلي از افراد حقوق خود را از خودپردازها ميگيرند و به صورت نقد خرج ميكنند، در حالي كه ميتوانند با استفاده از پايانههاي خريد فروشگاهي هزينه، نيازهاي خود را به صورت الكترونيكي پرداخت كنند و يكي از مواردي كه از اين پس ميتوان در مورد آن به صورت الكترونيكي اقدام كنند، همين پرداخت قبوض است، يعني كارمندان ميتوانند بدون اينكه تمام حقوق خود را از حساب خارج كنند، قبضهاي خود را پرداخت كنند از اين رو نيازي به واريز پول به حساب نيست، فقط كافي است كارمندان مقداري از حقوق خودشان را براي پرداخت قبوض در حسابشان باقي بگذارند.
بانكها بابت خرابي خودپردازها جريمه ميشوند
مديركل نظامهاي پرداخت بانك مركزي همچنين در مورد وضعيت خودپردازها اظهار كرد: از سال 85 هر 15 روز يكبار عملكرد بانكها در حوزه موفقيت و يا عدم موفقيت تراكنشهاي خودپردازها مورد بررسي قرار ميگيرد و گزارش آن براي مديران عامل بانكها ارسال ميشود و از نيمه مهرماه سال جاري نيز مقرر شد به ازاي تعداد تراكنشهاي ناموفق خودپردازها از آنها جريمه دريافت شود.
وي تصريح كرد: مديران عامل بانكها معمولا اين گزارشها را جدي نميگيرند ولي از اين به بعد با جديتر شدن بحث دريافت جريمه بابت تراكنشهاي ناموفق، بايد توجه بيشتري به اين مساله مبذول شود.
شريفي همچنين افزود: بانكها تاكنون درباره قرار دادن ايران چكهاي جديد در خودپردازها حركت خاصي انجام ندادهاند چرا كه در مورد تنظيم تركيب پرداختهاي خودپردازهاي خود دچار مشكل هستند ولي سعي و اصرار ما بر اين است كه خصوصا در ماههاي پاياني سال ترتيبي اتخاذ كنيم كه با قرار گرفتن ايران چكها در خودپردازها، مشكلات مرسوم شب عيد كاهش يابد.
با سلامبه نظرم بهتر بود در ابتدا این کار به صورت تشویقی انجام میشد به این معنی که پرداخت قبوض به روشهای الکترونیک شامل تخفیف کارمزد میشد ولی به هر حال در مجموع نتایج این کار قطعا مثبت است و به نفع مردم شما در نظر بگیرید که مردم برای پرداخت قبوض به بانک نیایند (حتی اگر مجبور باشند که نیایند)، کم شدن حجم مراجعات به بانک هم به نفع کارمندان بانک هست هم به نفع مردمی که ساعتها در صفوف بانک میایستند.
باید مردم خود پرداخت الکترونیکی را انتخاب کنند نه اینکه مردم را به زور به سمت پرداخت الکترونیکی بکشانند گرفتن جریمه پرداخت در بانک کم لطفی به مردم است...شاید ما و شما به اینترنت دسترسی داشته باشیم و کار با آن برایمان راحت باشد....برای من که هم در منزل و هم در محل کار به شبکه دسترسی دارم شاید پرداخت اینترنتی راحتتر باشد گرچه من خود هم پرداخت در بانک را ترجیح میدهم.... بهتر است مرتبا در صدا و سيما به مردم آموزش داده شود ولي قبل از آن بانكها بايد مشكلات موجود در شبكه الكترونيكي را حل كنند و بطور مثال از كارتي به كارت ديگر 500 تومان كارمزد ميگيرند و براي پرداخت قبض داخل بانك هم 200 تومان كارمزد ميگيرند!صبح تا شب پس بايد كلي كارمزد بديم هيچي به هيچي!
خود پرداز ها واقعا کار رو راحت کردند. اما از آنجا که درست در مواقع بسیار ضروری و در روز تعطیل 3 بانک کنار هم خود پردازشان کار نمی کند ودر محدوده 2 یا 3 خیابان دیگر هم به همین صورت است، اسباب ناراحتی می شوند!روش جریمه بانک ها بر اساس تعداد تراکنش های ناموفق می تواند در کاهش خرابی یا مشکل خود پرداز ها موثر باشد.
جناب اقای شریفی با سلام پیرو فرمایش حضرتعالی در مورد اخذ جریمه از بانکها بابت تراکنشهای نا موفق باید به عرضتان برسانم بیشترین دلیل عدم تراکنش موفق بعد از نبود موجودی نقدی در دستگاه ATMجمله مشهور پاسخی از بانک مورد نظر دریافت نشد می باشد که ناشی از ضعف سیستم شتاب شما در برقراری ارتباط بین دستگاهای خود پرداز و سرورهای بانکهای مر بوطه می باشد که در ساعتهای 8صبح تا 2عصر و5عصر تا 7شب افرادی که با کارت بانک خود می خواهند از خودپرداز ی غیر بانک خودشان سرویس دریافت کنند با ان مواجه می شوند وجالبتر اینکه در بسیاری از موارد پس از دریافت صورت حساب متوجه می شوند که شتاب از حساب انها مبلغ درخواستی را برداشت نموده ولی به ATMمورد استفاده پاسخی نداده و پول انها فعلا در زمین وهوا معلق می باشد تا اینکه اگر شانس بیاورند 24ساعت بعد واگر نیاورند 1هفته بعد به حسابشان برگشت داده می شود واگر مسافر باشند و در جای غریب وبی پول خدا بدادشان برسد حال برای این گونه تراکنشها چقدر بانک مرکزی جریمه می دهد؟ با سلام یکی دیگراز مشکلاتی که بنده با آن مواجه شدم این بود که برای شارژتلفن همراه اعتباری از طریق خود پرداز به یکی از شعب بانک مراجعه نمودم و پس از دریافت رسید متوجه شدم به علت کمرنگ بودن قادر به خواندن شماره کارت شارژنیستم و کسی هم پاسخگو نیست بنابراین ده هزار تومان ناقابل از دست رفت.!!!!!!!!!!!!!!!!!! 
معمولا در جوامع دیگر از تحولات جدید استقبال می شود و استفاده از ابزارهای جدید نشان برتری افراد است، در حالیکه در جامعه ما معمولا با نوآوری مخالفت شده و برعلیه آن تبلیغ می شود مثلا در کشورهای دیگر (منظورم کشورهای اروپایی و آمریکا و کانادا نیست بلکه کشورهایی که از نظر زیرساختها مثل خود ما هستند) وقتیکه بحث پرداختهای الکترونیک مطرح می شود هم مردم و هم فروشگاهها از طرح مزبور به عنوان پدیده ای جدید استقبال می کنند حتی مشاهده می کنید که صفهای طویل در مقابل صندوق فروشگاهها ایجاد می شود ولی تحمل می کنند، در جامعه ما اکثر فروشگاهها علاقه ای به نصب دستگاه کارت خوان ندارند و طبیعتا مشتری هم که می بیند کارت الکترونیک در بسیاری از فروشگاهها کاربرد ندارد کماکان کارش را با پول نقد راه می اندازد.یا مثلا در مورد هیمن 200 تومانی که ما از آن به عنوان جریمه یاد میکنیم، دیگران در سیستم خودشان اینطور مشتری را تشویق می کنند که اگر از دستگاه خودپرداز برای پرداخت فیش تلفن همراه استفاده کند از پرداخت کارمزد 200 تومانی معاف خواهد بود.
لذا مشکل، مشکل فرهنگی است و تا نتوانیم دیدگاه خودمان را در برخورد با عوامل و ابزارهای نوین بهبود بخشیم این مسائل ادامه خواهد داشت. هیچوقت نمی شود توقع داشت که به یکباره چنین پروژه های بزرگی بطور کامل انجام شوند، هر طرحی باید به تدریج شکل گرفته و تکمیل شود.
با سلامدر تمام دنیا مردم تشویق میشن تا به سوی پرداخت های الکترونیک و غیر حضوری روی بیاورند اما در ایران نه تنها این تشویق صورت نمیگیرد بلکه موانعی نیز سر راه مردم قرار میدهند . به عنوان مثال کسی که بخواهد اینترنتی قبضش را پرداخت کند باید 100 تومان بابت هر قبض بعنوان کارمزد بدهد . هرچند که 100 تومان مبلغ قابل توجهی نیست اما چه بهتر بود که به جای 100 تومان کارمزد ، 100 تومان تخفیف به هر مشتری داده میشد تا بجای حضور دربانک و اتلاف وقت باجه دار ، مصرف سوخت و ایجاد استهلاک در اسکناس ها ، مردم تشویق به پرداخت غیر حضوری میشدند .
با اینکه نفس عمل اشتباه است ولی به دلیل جا انداختن فرهنگ استفاده از خدمات الکترونیکی بهتر از این طرح استقبال و با دید مثبت بهش نگاه کنیم. 