مروری بر فعاليتهاي کليساي ارتدوکس در روسيه
در اثر انقلاب بلشويکي در سال1917، مذهب در روسيه، نه تنها از شمار دغدغههاي دولت خارج که حتي مبارزه جدي عليه آن آغاز شد، به گونهاي که همراه براندازي تزار، مبارزه سرسختانهاي با کليسا و اسلام و ديگراديان آغاز شد.
از هنگامي که کمونيستها، مذهب را «افيون» تودهها معرفي کردند و به همين بهانه توانستند آموزشهاي مذهبي را ممنوع اعلام کنند تا آن هنگام که به دستور لنين و تروتسکي، همه اموال کليسا و مساجد و معابد مصادره شد و بسياري ازکشيشان و روحانيون مسلمان اعدام شدند و برنامههاي پنج ساله براي زدودن دين از صحنه زندگي مردم به رهبري ياروسلافسکي آغاز شد، روزهاي سختي براي متدينان به اديان الهي گذشت ولي هرگز سياست دين زدايي نتوانست به نتيجه برسد و از همين روي با فروپاشي اتحاد جماهير شوروي، تمام مظاهر ديني از حافظه تاريخي مردم به صحنه زندگي بازگردانده شدند و بازيابي و احياي دوباره تشکيلات از بين رفته مذهبي، به همت متدينان و از همان آغازين روزهاي پس از فروپاشي شوروي آغاز شد. مسيحيان در احياي کليسا کوشيدند و مسلمانان در پي احياي مساجد برآمدند.
تشکيلاتي که کليساي ارتدوکس به احياي آن همت گماشت، در اثر حمايتهاي دولت به سرعت فراگير شد و توانست برنامههاي آموزشي خود را آغاز و نسبت به گسترش کليساها و آموزههاي ديني اقدام کند و حتي امروز توانسته است در تعاملش با دولت، آموزشهاي کليسا را به عنوان دروس اختياري در سطح مدارس روسيه راهاندازي کند.
کليساي ارتدوکس روسيه، يکي از همين کليساهاي مستقل محلي به شمار ميرود که از اعتقادات و جامعه مذهبي يکسان و متحد با ديگر کليساهاي محلي ارتدوکس برخوردار است. هدف کليسا، گسترش اعتقادات ارتدوکس در ميان افرادي است که در منطقه تحت قوانين کليساي ارتدوکس روسيه زندگي ميکنند.
امروزه تعداد روحانيون مذهب ارتدوکس روسيه به 30544 نفر رسيده و تعداد مدارس تعليمات مذهبي بالغ بر 11051 مدرسه و مراکز جوانان نيز بالغ بر 463 مرکز است.
در مسکو حدود 1266 کشيش و 504 روحاني در حال خدمت هستند (در واحدهاي زيرين نظام کليسا، 802 کشيش و 287 روحاني هستند و در معابد 405 کشيش و 181 روحاني). چهارده کشيش در مأموريتهاي خارج از کشورند. 39 کشيش و 25 خادم نيز به عنوان خادمان کليسا به شمار ميروند. بيست کشيش و يازده خادم کليسا نيز از مبادرت به انجام امور روحانيت ممنوع هستند.
اسقف اعظم مسکو و تمام روسيه، در ميان مقامات روحاني کليساي ارتدوکس روسيه ارجحيت دارد. وي وظيفه مراقبت از امور مربوط به کليساي ارتدوکس روسيه را چه در داخل کليسا و چه در خارج به عهده دارد و با همکاري سينود مقدس اين امور را اداره ميکند.
بخشي از بودجه کليساهاي همگاني از طريق کمکهاي داوطلبانه به اداره اسقفها، معابد مسکو، صومعهها، مهمانسراهاي کليسايي و همچنين کمکهاي افراد حقوقي و حقيقي تامين ميشود. سهم اسقفها در حدود 10% کل بودجه است. در سال 2007 تنها 55 اداره مربوط به اسقفها حق عضويت خود را به اسقفي مسکو براي احتياجات کليساهاي همگاني پرداخت کردند و مقدار آن آنقدر کم بود که با حق عضويت معابد کوچک مسکو در مناطق مرکزي ـ جايي که مردم بسيار کمي زندگي ميکنند ـ تقريبا برابري ميکرد.
مجلس روسيه در سال 1977 قانوني را به تصويب رساند که بر پايه آنها، فعاليت ادياني در روسيه مجاز شد که دست کم پانزده سال در اين کشور سابقه داشته باشند. پس از آن، فضاي مناسبي براي همکاري ميان دولت و مذهب در روسيه فدرال به وجود آمد. از همين روي، مسيحيان ارتدوکس، مسلمانان، بوداييان و يهوديان اجازه فعاليت يافتند.
روسها در قرن دهم به مذهب ارتدوکس گرويدند و کليساي ارتدوکس با تکيه بر اين قدمت تاريخي در برابر دولت موضع همگرايي را اتخاذ کرد و از بازگردانده شدن بخشي از موقوفات کليسا استقبال کرد و به سرعت به بازيابي قدرت از دست رفته خود در زمان پيش از فروپاشي پرداخت. اگر چه اکنون مدعي است که دولت هنوز در بازگرداندن بخش اعظمي از موقوفات کليسا تعلل کرده، ولي هرگز همگرايي خود را در برابر دولتهاي گوناگون از دست نداده و اکنون با تلاشهاي گسترده توانسته است کليساهاي فراموش شده را به ياد شهروندان روس بياورد و مشارکت آنان را در مراسم عبادي خود جلب کند. در روسيه کليسا و دولت خدمات متقابلي به يکديگر ارايه کرده اند.
دولت روسيه همواره (به جز زماني که دين زدايي در روسييه بر پايه آموزههاي لنين در دستور کار قرار گرفت)، وامدار کليسا بوده و در توسعه آن کوشيده است. اکنون کليسا ميکوشد با تقبيح دوران کمونيستي، آخرين تزار روس را شهيد بنامد و از اين رهگذر همگرايي خود را با دولت تحکيم بخشد. بحث همچنان درباره جايگاه و نقش مذهب در زندگي کشور و همکاري سازمانهاي مذهبي با دولت ادامه پيدا کرد.
متن کامل را در ستون گزارش بخوانید.
