تشريح عقل‌گرايي ايرانيان و شيعيان در گفت‌وگو با پاپ و واتيكان

حجت‌الاسلام دكتر علمي، عضو هيأت اعزامي ايران به واتيكان در گفت‌وگو با «تابناك» به تشريح جزييات رايزني‌هاي اين هيأت با شوراي پاپي گفت‌وگوي اديان واتيكان پرداخت.

معاون پژوهشي سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي در اين باره توضيح داد: يکي از وظايف اصلي سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي، حضور فعال در عرصه گفت‌وگوي اديان است تا از اين طريق، ديدگاه‌هاي اسلام درباره مسائل و موضوعاتي که در سرنوشت جهان به طور مستقيم مؤثر است، براي رهبران اديان توضيح داده شود. از آنجا که آموزه‌هاي دين اسلام بر پايه فطرت انساني است، به شرط آن‌که اين آموزه‌ها درست و معقول تبيين شود، قطعا مورد استقبال ديگران نيز قرار خواهد گرفت.
 
وي در اين باره توضيح داد: هرچند اسلام دين معنويت و عدالت و منادي عقلانيت است، اما به دليل غرض‌ورزي‌هاي دشمنان و نابخردي‌هاي برخي مؤمنان، اين ابعاد براي پيروان ديگران اديان، به خوبي معلوم نيست. براي همين، ضرورت دارد در اين عرصه به طور گسترده‌اي به فعاليت پرداخت، چراكه بنا بر وجوه مشترکي چون عدالت و عقلانيت و معنويت‌، مي‌توان جبهه متحدي را از پيروان اديان الهي و انسان‌هاي حق‌جو در برابر روند رو به گسترش ظلم در عرصه جهان تشکيل داد.

دكتر علمي در پاسخ به اين كه آيا راجع به سخنان پاپ كه مدعي چهره خشن از اسلام شده بود، صحبت شد يا خير، گفت: پيرو گفت‌وگوها در اين نشست، بيانيه‌اي هفت‌ ماده‌اي منتشر شد كه در بند ششم آن، تصريح شده است: «در قضاوت درباره اديان ديگر، همواره بايد از تعميم‌هاي ناروا پرهيز كرد»؛ اين جمله به خوبي بيان مي‌كند، اگر از يك مسلمان يا يك مسيحي، عملي ناشايست سر زد، نبايد آن را به همه مسلمانان يا مسيحيان تسري دهيم؛ اين عملي بود كه پاپ انجام داده بود و خوشبختانه واتيكان پذيرفت كه از تعميم‌هاي ناروا خودداري كند.

وي در ادامه افزود: بند هفتم اين بيانيه نيز اعلام مي‌كند: «هرگز نبايد با استناد به يك آيه يا يك حرف يا يك عبارت خاص از متون مقدس ديني، به قضاوت نشست. براي شناخت درست يك سنت ديني، بايد از نگاه جامع و كلي و شايسته و مناسب استفاده كرد» كه اين بند كاملا نشانگر عقب‌نشيني واتيكان از سخنان پاپ است. هرچند پاپ هم پس از روبه‌رو شدن با واكنش مسلمانان در همان زمان نيز از مواضع خود عقب‌نشيني كرد.

وي در بيان مواضع اين نشست به حملات نظامي كه دهه اخير توسط كشورهاي غربي به كشورهاي مسلمان انجام شده، به بند ديگري از بيانيه نهايي اشاره نمود كه اعلام كرده است: «ايمان و عقل ذاتا خشونت‌بردار نيستند، نه عقل و نه ايمان، نبايد براي اين مقاصد مورد بهره‌برداري قرار گيرند» که اين خود تأييدي بر اين مطلب است که نبايد دين را دستاويز تجاوز به حقوق ديگر کشورها قرار داد. البته بايد توجه كرد كه خشونت همه‌جا نكوهيده نيست. اگر كشوري به كشور شما حمله كرد، دفاع مشروع از كشور مورد حمله را نمي‌توان عملي ناشايست معرفي کرد؛ هرچند مستلزم به‌کارگيري خشونت باشد، بلکه به حکم عقل و دين، دفاع امري ضروري و مشروع است.
با اين تفاسير، هر دو طرف پذيرفتند كه نبايد از ايمان و عقل در توجيه رفتار ظالمانه استفاده كرد و اين وظيفه علماي ديني است كه اجازه بهره‌برداري از دين را به حاكمان براي ظلم و کشتار ديگر ملتها ندهند و به تدريج بتوانند جلوي اين سوءاستفاده‌ها را بگيرند.

وي گفت: خالي كردن عرصه ديپلماسي ديني به سود مسلمانان نيست و بايد در روشنگري اسلامي تلاش كرد. اگر مسلمانان در اين نشست‌ها شركت نكنند، اسلام‌شناسان مغرض صهيونيست و يا تبشيري‌ها و ملحدين به معرفي اسلام با اهداف نكوهيده خويش خواهند پرداخت؛ اضافه بر اين‌كه حدود يك و نيم ميليارد نفر از جمعيت جهان را مسيحيان تشكيل مي‌دهند؛ بنابراين، بيان تعاليم اسلام در واتيكان به حقيقت‌جويان و انسان‌هاي آزاديخواه اين امكان را مي‌دهد كه با چهره واقعي اسلام آشنا شوند.
متأسفانه در اين زمينه، فشارهايي نيز وارد مي‌شود تا اين ميدان از طرف مسلمانان خالي شود. بايد گفت كمترين اثر اين نشست‌ها، اين است كه ديگر فرد يا افراد، نمي‌توانند چهره‌اي واژگون از اسلام را به نمايش بگذارند.

وي در ادامه بر استمرار و گسترش اين ارتباطات به عنوان بخشي از وظايف اصلي سازمان فرهنگ و ارتباطات سازمان در عرصه ديپلماسي ديني تأکيد کرد و افزود: در آينده‌اي نزديک، نشست‌هاي مشابهي با کليساي ارتدوکس و نيز شوراي جهاني کليساها که نمايندگي بخش اصلي کليساهاي پروتستان را بر عهده دارد و نيز با ديگر اديان آسيايي و شرقي در دستور مرکز گفت‌وگوي اديان سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي قرار داشته، انجام خواهد شد.