کلیات
تاپ طرحی است تحت عنوان توانمندسازی و توسعه اشتغال پایدار که از سوی وزارت صنعت، معدن و تجارت برای اشتغال فراگیر دانش آموختگان دانشگاهی مطرح می شود.
فلسفه طرح
موضوع بیکاری امروز ابرچالشی فراروی نظام اقتصادی، اجتماعی و سیاسی کشور است و پیش بینی میشود در دوره اجرای برنامه ششم توسعه (۱۴۰۰-۱۳۹۶) متوسط افزایش سالانه عرضه نیروی کار جدید در کشور حدود یک میلیون نفر باشد که حدود ۷۰۰ هزار نفر از این تعداد (بیش از ۶۴ درصد) دارای تحصیلات دانشگاهی خواهند بود.
در حالی که گفته میشود ایجاد اشتغال برای سطوح بالای دانش آموختگی پرهزینه و دشوار است، آمارها بیانگر آن است که در سال جاری حدود ۹۰ هزار نفر دانشجوی دوره دکتری، ۸۰۰ هزار دانشجوی دوره کارشناسی ارشد و ۴ میلیون دانشجوی دورههای کارشناسی و کاردانی در دانشگاههای کشور به تحصیل اشتغال دارند.
در فراخوان جذب هیات علمی سال ۱۳۹۵، در حالی که ظرفیت جذب تنها ۴ هزار نفر بود، تعداد متقاضیان به ۳۰ هزار نفر رسید که بیانگر تراکم شدید و پر فشار در عرضه کار است، چالش و تهدیدی جدی که حالا معاون آموزش، پژوهش و فناوری وزارت صنعت، معدن و تجارت با تهیه یک طرح تحت عنوان 'تاپ' قصد دارد آن را تبدیل به فرصت کند.
ضرورت اجرای طرح
در حال حاضر سرعت تغییر در فناوریهای تولید در برخی صنایع از خط سالانه نیز پایینتر آمده و حجم عظیمی از دانش فنی به صورت ماهانه دچار دگرگونی میشود. بنگاههای صنعتی در این خصوص درگیر ریسکها و خطر پذیریهای گوناگونی از جمله تحولات پرشتاب نوآورانه در فناوریها هستند.
به طور حتم امروز وجود نیروی انسانی دانش آموخته توانمند برای به روز کردن فناوری در بخشهای مختلف از جمله صنعت بسیار اثرگذار و راهگشا است.
معضلات مهم اقتصاد ایران در حوزه بازار کار
وجود رکود اقتصادی، ساختاری شدن نرخ بیکاری کل دو رقمی، بالا بودن نرخ بیکاری جوانان (دو برابر نرخ بیکاری کل)، افزایش سریع نرخ بیکاری دانش آموختگان دانشگاهها و مراکز آموزش عالی، سطح پایین سرمایه گذاری، فضای نامساعد بازار کسب و کار، محدود بودن نیاز بازار کار به افراد دارای تحصیلات عالی در ساختار سنتی فعلی و بالا بودن هزینه ایجاد فرصتهای شغلی برای دانش آموختگان دانشگاهها را از جمله معضلات اقتصاد ایران در حوزه بازار کار است.
لذا ضرورت طراحی و اجرای پروژههای گوناگون برای غلبه بر ابرچالش اقتصادی و اجتماعی کشور، از میان گزارشهای میدانی و از خلال انبوه قوانین و مقررات موجود در این خصوص به خوبی پیداست.
جزئیات طرح
دولت دوازدهم برای رفع معضل بیکاری و ایجاد اشتغال فراگیر در کشور این بار به دنبال طرحی نو، تحت عنوان توانمندسازی و توسعۀ اشتغال پایدار 'تاپ'، از وزارت صنعت، معدن و تجارت خیز برداشته است.
این طرح جدا از طرح 'تکاپو' است که دولت به منظور کمک به توسعه اشتغال پایدار، رونق اقتصادی در جامعه هدف (روستاییان، خانواده، معلولین، زنان سرپرست خانوار و زندانیان)، ارتقای درآمد و معیشت واحدها در کوتاهترین مدت به حداکثر سود (معیشت مردم) تدوین کرده است که در وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی دنبال میشود.
این طرح در واقع راهبرد اساسی در طرح توانمندسازی و توسعۀ اشتغال پایدار در بنگاههای صنعتی، معدنی و تجاری کشور، توسعه دانش بنیان بنگاهها و ظرفیت سازی اشتغال از طریق خلق ارزش افزودۀ جدید و بنابر این تأمین اشتغال پایدار است.
طرح تاپ در گام نخست و در کوتاه مدت، ایجاد یا فعال سازی و توسعۀ واحدهای تحقیق و توسعه در بنگاههای متقاضی تأکید دارد و بنا به آمار موجود، در شرایط کنونی کمتر از یک درصد از بنگاههای صنعتی دارای واحد تحقیق و توسعه هستند.
تاپ در گام دوم و در میان مدت، دانش بنیان سازی محصولات و عملکرد بنگاهها در اهداف برنامه قرار میگیرد. در گام سوم و بلندمدت، دانش بنیان کردن ساختار، تشکیلات، عملکرد و محصول بنگاههای اقتصادی به عنوان هدف نهایی این طرح مورد توجه است.