کلیات
بهلیمو گونهای از گیاهان گلدار از خانواده شاهپسندیان، بومی آمریکای جنوبی بوده و بهطور طبیعی رویش آن در آرژانتین، شیلی و پرو گزارش شدهاست و از آنجا به سایر نقاط جهان از جمله ایران رفتهاست و در باغها کشت میشود. برگهای بهلیمو در موقع لمس کردن، زبر هستند و اگر مالش داده شوند بویی مانند بوی لیمو از آن میآید.
بهلیمو در قرن هفدهم، توسط دانشمند ایتالیایی Augustin Lippi به اروپا برده شد و این گیاه به افتخار او نامگذاری گردید.
ویژگیها
این گیاه، درختچهای و چندساله است و تا ارتفاع ۲ تا ۳ متر رشد میکند. دارای برگهای ساده سرنیزهای به طول ۷ تا ۱۰ سانتیمتر با قاعدهٔ گرهای و عموماً بهصورت دستههای سهتایی در هر گره است. گلآذین انتهایی و بهصورت خوشههای باریک، جام گل کوچک و بهطور مشخص واجد دو لب، ارغوانی کمرنگ، میوهٔ هستکی و دارای ۲۱ عدد بذر است.
بهلیمو درختچهای پایا است که در مناطق گرمسیر همیشهسبز است ولی در مناطق سرد در زمستان برگهای خود را از دست میدهد. بیضی شکل و نوک تیز بوده و ۳ تا ۴ برگ از یک نقطه ساقه منشعب میشود. رنگ داخل جام آن آبی مایل به بنفش و خارج آن سفید است و به صورت سنبلههای متعدد در قسمت انتهای ساقه ظاهر میشود.
کاربردها
از برگهای لیمو برای افزودن طعم لیمو به غذاهای دریایی و مرغ، سس سالاد، مربا، پودینگ، ماست یونانی و نوشیدنیها استفاده میشود. از بهلیمو برای تهیهٔ دمنوشهای گیاهی و بهعنوان طعمدهندهٔ لیکور استفاده میشود. از این گیاه در طب سنتی استفاده میشود. در گذشته، از اسانس برگهای این گیاه در صنعت عطرسازی استفاده میشد، اما دارای ویژگی حساسیتزایی پوست و سمیت نوری است. در کشورهای اتحادیه اروپا، استفاده از اسانس نوع سرخابی بهلیمو (Lippia citriodora Kunth) و مشتقات آن، در تهیهٔ عطر، ممنوع است.
در بیماران دچار نارسایی کلیوی و همچنین در دوران آبستنی و شیردهی باید از مصرف زیاد بهلیمو اجتناب کرد. استفاده موضعی بهلیمو ممکن است باعث حساسیت پوستی شود. برگ و اسانس بهلیمو را باید دور از نور، در جای خنک و سربسته نگهداری کرد. از فراوردههای موجود در بازار آن میتوان به چای ورون اشاره کرد.
ترکیبات شیمیایی گیاهی
روغن و اسانس بهلیمو، حاوی سیترال، نرول، ورباسکوزید و ژرانیول هستند. این گیاه دارای چندین فیتوکمیکال است که ممکن است بهعنوان سوبسترا برای آنزیمهای متابولیزهکنندهٔ داروها عمل کرده و باعث تداخل دارویی شوند. با اینحال، اسانس بهلیمو بهطور کلی توسط سازمان غذا و داروی آمریکا بهعنوان یک طعمدهنده و افزودنی مجاز ایمن شناخته میشود.