کلیات
«چهارپایه خوانی» از آداب تهران قدیم در روزهای محرم است که این روزها تنها در بازار تهران و محله شمیران میتوان سراغش را گرفت. چهارپایهخوانی در بازار سالهاست که به یکی از خاصترین آداب عزاداری در تهران تبدیل شده و پای بسیاری از اهالی پایتخت را برای شرکت در این عزاداری به بازار میکشد.
سالهاست چهارپایهخوانی با نام بازار گره خورده است و طرفداران این سبک از عزاداری روزهای خاصی از ایام عزاداری محرم و ماه رمضان خود را به کوچهپسکوچههای بازار میرسانند تا اجرای این رسم قدیمی را تماشا کنند. هرچند هنوز در تکیهها و محلههای قدیمی تهران از جمله تجریش، درکه و اوین هم همچنان انواع مراسم چهارپایهخوانی برپا میشود. چهارپایهخوانی شکلی از عزاداری است که در آن مداح یا روضهخوان روی چهارپایه میرود و با تکیه بر مهارت خود، مداحی و نوحهخوانی میکند. در این سبک از عزاداری، چهارپایهخوان در میان جمعیت و نه در مقابل آنان قرار میگیرد و جمعیت، دورتادور چهارپایهخوان حلقه میزند.
مراسم چهارپایهخوانی در نقاط مختلف تهران به اشکال متفاوت برگزار میشود. مثلاً در برخی از تکیههای محله شمیران که هنوز این رسم برجاست همیشه چهارپایه جایی ثابت دارد و درست در میان تکیه قرار میگیرد. در حالی که در بازار تهران، هیئتهای عزاداری در تیمچهها و کوچهها به حرکت درمیآیند و ابتدای بازارچهها و سراهای خاصی مثل چارسوق بزرگ و تیمچه حاجبالدوله توقف میکنند و مداح روی چهارپایه میرود و عزاداری میکنند و بعد دوباره راه خود را در پیش میگیرند تا دسته عزاداری بعدی از راه برسد.
چهارپایهخوانان پیشکسوت
چهارپایهخوان آخرین درجهای است که هر مداح و روضهخوانی به آن میرسد. به همین دلیل هیئتهای بازار اهمیت زیادی برای آن قائل هستند. در میان چهارپایهخوانان نامدار تهران اسم افرادی مثل حاج اکبر خلج و شاه حسین بهاری و احمد دلجو به چشم میخورد. چهارپایهخوانی علاوه بر برخورداری از مهارت مداحی و نیاز به داشتن صدایی خوش، نیازمند این است که فرد بتواند روضه خود را در عرض 10 تا 15 دقیقه بخواند و در این مدت کم عزاداران را به شور بیندازد. چهارسو بزرگ، بازارچه نایبالسلطنه، تیمچه حاجبالدوله، ابتدای بازار کفاشها از جمله نقاطی در بازار تهران است که دستههای عزاداری با رسیدن به آن توقف میکنند و مداح، چهارپایهخوانی را سر میدهد.