کلیات
در سال ۱۲۸۰ ش. (۱۹۰۱ م) ویلیام دارسی، سرمایهدار انگلیسی، موفق به کسب امتیاز بهرهبرداری و لولهکشی نفت و قیر در سراسر ایران، به غیر از شمال و شرق کشور، به مدت شصت سال شد. صاحب امتیاز، در تمام مدت قرارداد، از پرداخت مالیات، عوارض و حقوق گمرکی برای کلیه اراضی، ماشین آلات و وسایل و مواد لازمی که وارد کشور میکرد معاف شده بود.
فعالیت های نفتی
فعالیتهای دارسی سرانجام پس از هفت سال منجر به دسترسی به چاه نفت عظیم مسجد سلیمان گردید و سود فراوانی نصیب صاحب امتیاز شد.
لغو قرارداد دارسی
پس از گذشت بیش از سی سال از انعقاد قرارداد، دولت ایران که مکرّراً این امتیاز هنگفت را به ضرر مصالح منافع ایران اعلام کرده بود، آن را لغو کرد و خشم شرکت دارسی را برانگیخت. پس از لغو قرارداد دارسی، انگلستان شکایتی علیه ایران به جامعه ملل ارسال کرد و پس از منازعات بسیار، سرانجام قرارداد ۱۹۳۳ به جای دارسی به امضا رسید. این قرارداد هرچند به وسعت دارسی نبود ولی به نظر اکثر کارشناسان، دارای معایبی به مراتب بیش از محاسن بود.
مقدمه سازی برای قرارداد گس – گلشائیان
معایب قرارداد ۱۹۳۳، اختلافاتی را بین ایران و شرکت نفت انگلیس به وجود آورد که در نهایت منجر به تنظیم قرارداد الحاقی گس - گلشائیان گردید. انگلستان تا سالها بعد نیز بر نفت ایران خیمه زده بود تا این که با تصویب ملی شدن صنعت نفت، در ۲۹ اسفند ۱۳۲۹، دست این استعمار پیر از این منبع خدادادی کوتاه شد.