به بهانه برگزاري چهاردهمين اجلاس گروه 15درتهران

کنفرانس چهاردهم گروه ۱۵ (G15) متشکل از ۱9 کشور آسیایی، آفریقایی و آمریکای لاتین در شرایطی در تهران برگزار گرديد که گرایشات ملت‌های مختلف به سوی چند قطبی شدن جهان درحوزه‌های مختلف سیاسی، فرهنگی و اقتصادی در اوج خود است.در چنین شرایطی، فضا و فرصت‌های جدیدی برای تقویت ائتلاف‌های منطقه‌ای و افزایش نقش و چانه‌زنی قدرت‌های متوسط و نوظهور جهانی مانند ایران، ترکیه، برزیل، آرژانتین، هند، اندونزی، مصر و غیره که اعضای گروه ۱۵ نیز می‌باشند، فراهم شده تا به بیان دیدگاه‌های مستقل ملی و منطقه‌ای خود بپردازند.

اهداف تا سيس جي 15:

گروه ۱۵ با دو هدف اصلی در سال ۱۹۸۹ تاسیس شد: نخست، تقویت زمینه‌های تجارت و انتقال تکنولوژی و افزایش سرمایه‌گذاری در میان کشورهای در حال توسعه؛ این اصل با هدف افزایش چانه‌زنی این کشورها در نهادهای بین‌المللی همچون WTO، G8، و با کشورهای پیشرفته صنعتی از یکسو و افزایش همکاری‌های اقتصادی-سیاسی دوجانبه و منطقه‌ای از سوی دیگر صورت گرفت. مثلاً اعضای این گروه می‌توانند با کشورهای پیشرفته صنعتی در زمینه ایجاد یک سیستم چند جانبه و عادلانه تجاری با هدف دسترسی تمام کشورها به بازارهای جهانی، کالاها و خدمات در اجلاس تهران به چانه‌زنی بپردازند. در همین زمینه، قرارداد ۱۶ میلیارد دلاری ایران و مالزی در دسامبر ۲۰۰۷ برای توسعه منابع گازی و تولید گاز مایع در چارچوب همکاری‌های گروه ۱۵ انجام شد.

اما هدف دوم گروه ۱۵، به تقویت جنبه‌های ائتلاف‌های سیاسی و استراتژیک میان اعضای این گروه و به تبع آن، تقویت نقش چانه‌زنی این کشورها با رویکردهای مستقل ملی و فراتر از رویکردهای غالب غربی برمی‌گردد.

كارشناسان معتقدند؛ يکي از علل رکود جي 15 را بايد در21 سال گذشته مجموعه تحولات پس از پايان جنگ سرد دانست و اعتقاددارند جمهوري اسلامي ايران اقداماتي را براي فعال کردن اين گروه انجام داده است که برگزاري نشست اين گروه پس از بيش از هفت سال در پايتخت يکي از كشورهاي عضو يكي از اين اقدامات است. وجمهوري اسلامي ايران اکنون در پايان دوره رياست خود بر اين گروه، با برگزاري چهاردهمين اجلاس سران با حضور روساي دولت‌ها و کشورهاي توانست تا ضمن هم‌انديشي با ديگر کشورها در خصوص مسائل بين‌المللي، سازوکارهاي لازم را در جهت استفاده از ظرفيت‌هاي عظيم اقتصادي برخي از اعضاي گروه ارائه نمايد.

اساس كاراجلاس درتهران:

اساس کار این اجلاس یافتن راهکارهایی برای مقابله با بحران اقتصادی جهانی است. ناگفته پيداست کشورهایی که کمترین تأثیر را در ایجاد بحران اقتصادی جهانی داشته اند بیشترین آسیب را از آن دیده اند . و روابط ناعادلانه در مناسبات اقتصادی و سیاسی علت اصلی این بحران است.و ایده مسئولان کشورمان مبنی بر برقراری روابط عادلانه و شکستن انحصار دسترسی چند کشور خاص به موضوعات علمی و سازوکارهای اقتصادی جهان، علت توجه و استقبال کشورهای مختلف از اجلاس تهران است.

از نظر جمهوری اسلامی ایران، علی‌رغم مشاهده نسبی اوضاع اقتصادی بین‌المللی، وجود بحران‌های مختلف نظیر بحران انرژی، بحرن غذا، بحران‌های آب و هوایی و محیط زیستی در سطح جهانی و گذشته از آن کاهش قیمت مواد اولیه (یعنی اصلی‌ترین و حیاتی‌ترین کالای قابل عرضه توسط جنوب) تاثیرات منفی بر صادرات کشورهای درحال توسعه، حرکت منفی جریان سرمایه‌های خصوصی، بیکاری فزاینده و نهایتا کاهش اعتماد به سیستم اقتصادی بین‌المللی، عواملی است که در مجموع می‌تواند دستیابی به اهداف توسعه‌ای در کشورهای جهان سوم را در معرض خطر قرار دهد. در حالی که با توجه به وجود مزیت‌های رقابتی در میان کشورهای درحال توسعه در برابر کشورهای توسعه یافته، این امکان وجود دارد که فضای دسترسی به بازار کالا، خدمات و سرمایه میان کشورهای درحال توسعه از جمله گروه 15 گسترش یابد.

نگاهي برتاريخچه حضورايران درگروه 15:

از نقطه نظر جمهوری اسلامی ایران، شناخت توانایی‌ها در مسیر توسعه متوازن و عدالت محور، بهره‌گیری از توانایی‌های اقتصادی میان اعضا و شکل‌گیری روابط مطمئن و رو به رشد اقتصادی در چارچوب همکاری‌های جنوب - جنوب که نویدبخش توسعه فعالیت‌های اقتصادی و تامین‌کننده نیازهای متقابل این کشورها می‌باشد و توجه به معضلات جاری سیاسی، اقتصادی و اجتماعی در جهان امروز، بهترین گزینه برای کشورهای عضو گروه در جهت توسعه و تعمیق همکاری‌های جنوب - جنوب به عنوان یک هدف بنیادین گروه 15 باید مطرح باشد. ایران به عنوان یکی از کشورهای تاثیرگذار و مصمم به ایفای نقش متناسب با جایگاه و موقعیت منحصر به فرد خود در بین کشورهای درحال توسعه، جهت تاثیرگذاری بر جریانات بین‌المللی و منطقه‌ای در زمینه‌های سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و موضوعات جهانی، همواره در پی حضوری فعال و موثر در مجامع بین‌المللی و منطقه‌ای بوده است.

 از یک سو گروه 15 به عنوان محملی برای توسعه همکاری‌های اقتصادی میان کشورهای درحال توسعه و سپس به عنوان جایگاهی برای پیگیری اهدافی نظیر ایجاد فضای مناسب جهت گفت‌وگوی سیاسی و همکاری‌های اقتصادی بین کشورهای درحال توسعه و پیشبرد مسائل توسعه جهانی و از سوی دیگر به عنوان هماهنگ‌کننده روابط شمال - جنوب و نهایتا نیز به عنوان تشکلی قدرتمند برای هماهنگی و تنظیم سیاست‌ها و برنامه‌های کشورهای درحال توسعه می‌تواند پرچمدار پیشبرد مسائل توسعه‌ای در سطح جهانی باشد.

 از سوی دیگر جمهوری اسلامی ایران با داشتن جایگاهی استراتژیک در خاورمیانه و عضویت در جنبش عدم تعهد و ترتیبات منطقه‌ای و چندجانبه نظیر D8 ، اکو، اتحادیه همکاری‌های منطقه‌ای کشورهای حاشیه اقیانوس هند و نیز همجواری با آسیای مرکزی و قفقاز می‌تواند در کنار سایر اعضای گروه 15 نقشی اساسی در راستای تحقق اهداف مورد نظر گروه ایفا نماید. تلاش‌ها برای عضویت جمهوری اسلامی ایران در گروه 15، در آستانه برپایی اجلاس سران جنوب که در تاریخ 30 فروردین 1379 با حضور سران و مقامات عالیرتبه 133 کشور عضو گروه 77 در هاوانا برگزار گردید، آغاز شد و با توجه به حسن مناسبات دوجانبه با اکثر کشورهای عضو گروه و تلاش‌های منسجم دستگاه دیپلماسی کشور و وزیر امور خارجه نهایتا منجر به پذیرش ایران در دهمین اجلاس سران گروه 15 در 30 خرداد 1379 در قاهره شد.

 بدین ترتیب ایران به عنوان هجدهمین عضو گروه 15 پذیرفته شد و براساس بند 31 بیانیه نهایی دهمین اجلاس سران گروه 15، از ایران جهت شرکت در یازدهمین اجلاس سران گروه در جاکارتا دعوت به عمل آمد و عضویت کشورمان به صورت کامل از اجلاس یازدهم در جاکارتا آغاز شد. ایران برای اولین‌بار در سطح معاون اول رییس‌جمهور در یازدهمین اجلاس سران گروه 15 جاکارتا (خرداد 1380) شرکت کرد. سیزدهمین و آخرین اجلاس سران گروه 15 که در هاوانا تشکیل شد همراه با حضور فعال جمهوری اسلامی ایران با پیشنهادات متعددی بود که از آن جمله می‌توان به بندهای پیشنهادی جمهوری اسلامی در بیانیه مشترک درخصوص لزوم استفاده صلح‌آمیز از تمامی اشکال انرژی به ویژه انرژی هسته‌ای اشاره نمود که نهایتا با حمایت برخی از اعضا از جمله ونزوئلا و مالزی به تصویب رسید. از دیگر پیشنهادات جمهوری اسلامی ایران اهمیت گروه 15 در راستای تبیین راهبرد همکاری‌های جدی در عرصه‌های گوناگون منطقه‌ای و بین‌المللی، افزایش همبستگی و گسترش روزافزون دوستی میان کشورها و ملت‌ها به ویژه اعضای گروه 15 با هدف ارتقای سطح رفاه و آسایش ملت‌ها بود.

هند، جمهوری اسلامی ایران، اندونزی، مالزی و سریلانکا از قاره آسیا، الجزایر، کنیا، مصر، نیجریه، زیمبابوه و سنگال از قاره آفریقا، ونزوئلا، مکزیک، کلمبیا، پرو و جامائیکا اعضای آمریکایی گروه 15 به شمار می آیند.

اهميت برگزاري اين اجلاس درتهران:

با توجه به اينكه گروه 15 به عنوان محملي براي توسعه همكاري‌هاي اقتصادي بين كشورهاي در حال توسعه و سپس به عنوان جايگاهي براي پيگيري اهدافي نظير ايجاد فضاي مناسب جهت گفت‌وگوي سياسي و همكاري‌هاي اقتصادي بين كشورهاي در حال توسعه و پيشبرد مسائل توسعه جهاني و از سوي ديگر به عنوان هماهنگ‌كننده روابط شمال - جنوب و نهايتاً نيز به عنوان تشكلي قدرتمند براي هماهنگي و تنظيم سياست‌ها و برنامه‌هاي كشورهاي در حال توسعه مي‌تواند پرچمدار پيشبرد مسائل توسعه‌اي در سطح جهان باشد، لذا اهميت اين اجلاس در سطح بين‌المللي غيرقابل انكار است.

17 كشور عضو گروه 15 كه به لحاظ اهميت در سطح بين‌المللي همگي از اعضاي با اهميت جنبش عدم تعهد هستند، با حضور خود در اين اجلاس در واقع پاسخي منفي به سياست‌هاي به انزوا كشيدن جمهوري اسلامي كه از سوي غرب و آمريكا با سرمايه‌گذاري‌هاي سنگين در حال پيگيري است مي‌دهند.عليرغم اينكه سياست‌هاي راهبردي اين گروه و اعضاي آن اهداف اقتصادي ترسيم شده است اما در عين حال نگاهي به مسائل سياسي در سطح بين‌المللي نيز داشته و دارند.

اما برگزاري اين اجلاس در تهران كه به نوعي چهاردهمين اجلاس دوره‌اي اين گروه است به منظور تحويل پست رياست اين گروه كه در حال حاضر در اختيار جمهوري اسلامي است به سريلانكا برگزار شد. و نمي‌توان نقش و تاثيرگذاري جمهوري اسلامي ايران را در بيانيه‌ها و پيگيري سياست‌هاي اين گروه انكار كرد؛ جمهوري اسلامي كه از سال 1380 به عضويت اين گروه درآمده است از زمان برگزاري اولين اجلاس همواره مباحثي را مطرح كرده است كه مورد استقبال ساير كشورها قرار گرفته است.نفس برگزاري اجلاس گروه 15 در تهران، شكست سياست انزواي جمهوري اسلامي و نيز نقش ايران در تحقق اهداف گروه 15 است . وقتي سران كشورهاي مختلف حاضر به حضور در پايتخت ايران مي‌شوند اين موضوع اثرات مختلفي را بر روابط بين‌الملل مي‌گذارد كه اولين موضوع اين است كه ايران روابط گسترده‌اي با همه كشورهاي جهان دارد و قابل انزوا نيست.

و به لحاظ موقعيت استراتژيك ايران در خاورميانه بايد تاكيد كرد كه ايران موقعيت ممتازي دارد و كشورها نمي‌توانند ايران را ناديده بگيرند و در حقيقت بايد تصريح كرد كه ايران يك كشور بسيار فعال در عرصه بين‌المللي است. حضور اين كشورها در اجلاس گروه 15 پيام‌هايي براي غرب و آمريكا دارد اما ايران با توجه به ديپلماسي فعال و جايگاه جمهوري اسلامي در عرصه بين‌المللي قابل انزوا و به حاشيه رفتن نيست. ايران با توجه به ورود به اين گروه و همسويي ديدگاه‌هاي ايران با ديگر كشورهاي عضو اين گروه به دنبال نظم عادلانه در جهان بوده و بقيه كشورها نيز اين هدف را دنبال كرده‌اند و اعتقاد دارند كه بايد نظم كنوني به هم بخورد و توزيع قدرت بازتعريف شود. ايران هجمه‌هاي آمريكا را در اين اجلاس باز‌گرداند. و در يك كلام بايد گفت كه گروه 15 در حقيقت عكس العملي به گروه G8 است .

نكته هاي پاياني :

1- امضای توافق نامه تبادل سوخت هسته ای بین ایران، ترکیه و برزیل با توجه به جریان برگزاری اجلاس چهاردهم گروه 15، یکی از موفقیت های بزرگ جمهوری اسلامی ایران محسوب می شود.
 2- جمهوری اسلامی ایران با امضای این توافقنامه و قبول آن، توپ را در زمین آمریکا و برخی کشورهای اروپایی انداخت و این کشورها که زمانی تلاش می کردند تا ما را در انزوا قراردهند، به دلیل این اقدام ناگهانی و غافلگیرانه ایران در قبول این توافقنامه، در انزوای سیاسی قرار گرفته اند.
 3- این توافقنامه به دلیل حضورتعدادی از روسای کشورهای تاثیر گذار جهان در تهران از یک پشتوانه بین المللی نیز برخوردار است.
 4- مطابق اين بيانيه ، غرب متعهد مي شود 120 كيلوسوخت 20درصدرا به ايران تحويل دهد. درصورت هرگونه تخلف غرب ازاين توافق نامه ، تركيه موظف است تما مي مواد هسته اي راسريع وبدون قيدوشرط به كشورمان بازگرداند.
 5- با بيا نيه مذكورديگر تحريم ايران معنايي ندارد. امضاي اين سند گامي درمسير صحيح است وراه جديدي راپيش روي جهانيان قرارداد؛ واين يك پيروزي بزرگ ديپلماتيك است.
 6- تشكيل كميته مشورتي با حضوروزراي خارجه ا عضا وتشكيل كميته هاي تخصصي درزمينه هاي صنعتي، كشاورزي ، بانكي ، انر‍ژي وفن آوري ، پشنهادات ايران دراين اجلاس مهم بوده است.
7- اطمينان دارم كه برگزاري اجلاس سران كشورهاي عضو گروه و اهتمام آن در ساماندهي همكاريهاي جديد در عرصه‌هاي گوناگون منطقه‌اي و بين‌المللي مي‌تواند نقطه عطفي در افزايش همبستگي وگسترش روزافزون دوستي ميان كشورها و دولتها و ملتها، به ويژه اعضاي گروه G15 با هدف ارتقاي سطح رفاه و آسايش ملتهايمان باشد.

 بدون ترديد رشد و شكوفايي کشورهاي عضو گروه در سايه همدلي، همبستگي و به كارگيري متقابل تواناييهاي اعضا در زمينه‌هاي مختلف مي تواند آهنگي سريعتر و شكل بالنده‌تري به خود بگيرد.