داستان گراني شير و التهابي كه روي دست بازار ماند؛
راهکار مسوولان بازرگانی کشور برای بالا بردن مصرف سرانه شیر اگرچه میتواند بر میزان شیر خریداری شده خانوار تاثیر داشته باشد اما بدون بررسی همه جانبه و با یکسویه دیدن موضوع شاید عواقب جبران ناپذیری گریبانگیر تولید شود.
داستانی که التهاب گرانی شیر در بازار را به وجود آورد از این قرار است که وزارت بازرگانی درصدد برآمد تا طی اقدامی بدون آنکه پول بیشتری نسبت به سالهای قبل بابت شیر یارانهای دریافت کند؛ میزان این کالای یارانهدار را افزایش دهد.
به این ترتیب با 598 میلیارد تومان یارانهای که امسال مانند سال قبل در اختیار این نهاد قرار گرفت؛ مقرر شد به جای خرید دو میلیون تن شیر، سه میلیون تن از این محصول خریداری و بین شهروندان توزیع کند و ما به التفاوت را نیز که 100 تومان در هر لیتر میشود، مصرف کننده بپردازد. اما در عوض با زیاد شدن میزان شیر یارانهای در سطح شهر و مغازهها، هم مردم از ایستادن در صفهای طولانی خلاص شوند و هم به تعداد بیشتری از افراد شیر ارزان قیمت برسد.
همچنین پیشبینی میشود با بیشتر شدن میزان شیر یارانهای، حجم زیادتری از شیر دامداران خریداری شده و کمتر شیر روی دست آنها بماند.
تا اینجای کار، داستان خالی از اشکال است. اما از آنجا که برای رسیدن به حلقه مصرف، یک زنجیره کامل از مراحل پیش از تولید تا زمان توزیع کالا باید دیده شود در این طرح نیز به سایر حلقه ها باید توجه بیشتری شود.
یکی از این حلقهها قیمت خرید شیر خام است که از بحث انگیزترین مسائل در چرخه تولید بوده و هست.
دعوای دامدار با کارخانهدار هم بر سر این مساله است که قیمت شیر خام منصفانه و کمی بالاتر از قیمت تمام شده باشد. حال آنکه کارخانهدار هم با تاکید بر نداشتن صرفه اقتصادی و نبود مشتری حاضر به بالا بردن قیمت نیست.
دولت که مدتی با دخالت در این مجادله سعی داشت مشکلات را به خوبی و خوشی حل کند به کارخانه دار وعده داد در صورتی که شیر دامدار را با قیمت مناسب بخرد و بدون افزایش قیمت به مصرف کننده بفروشد مابه التفاوت را دولت پرداخت کند. اما با بدقولی دولت این دعوا خاتمه پیدا نکرد و دولت که از دخالت خود پشیمان شده بود؛ سال گذشته اعلام کرد قیمت شیر خام باید تابع عرضه و تقاضا باشد.
این تصمیم باعث شد بخش زیادی از شیر دامدارن روی دستشان بماند و کارخانهدار به دلیل نداشتن مشتری از خرید طفره برود.
در نهایت با توجه به فسادپذیری بالای شیر، دامدار یا مجبور است شیر را با هر قیمتی که کارخانهدار تعیین میکند بفروشد یا اینکه بعد از چند ساعت شیرش که فاسد شده است را دور بریزد.
در این شرایط وزارت بازرگانی برای بالا بردن مصرف سرانه شیر به دنبال راهکار میگردد و تنها کارخانهدار را میبیند و پولی که در دست دارد غافل از آنکه اگر آن سوتر یعنی دامدار را در نیابد دیری نمیپايد که شیری دیگر برای خرید وجود نخواهد داشت.
همانطور که یکی از دست اندرکاران پرورش دام سنگین میگوید: عدم اصلاح ساختار قیمتی شیر خام، صرفه اقتصادی دامداری را روز به روز کم کرده و باعث میشود تولیدکنندگان از چرخه تولید خارج شوند.
او خاطرنشان میکند: وقتی دامدار هزینهای که کرده هم به دستش نرسد دیگر انگیزهای برای تولید نخواهد داشت و نبود تولید هم کشور را هرچه بیشتر به واردات وابسته میکند.
محمدجواد وکیل گیلانی مدیرعامل مرکز همکاریهای امور دام نیز اشاره میکند: در حالی که دولت میزان شیر یارانهای را یک میلیون تن افزایش داده و 100 تومان به قیمت خرید آن اضافه کرده است؛ قیمت شیر خام همچنان روند نزولی دارد.
او قیمت خریداری شده شیر خام از دامداران را 350 تومان اعلام کرده و گفت: این در حالی است که قیمت شیر در اسفند سال 1387، 410 تومان بوده است.
وکیل گیلانی توضیح میدهد: دامداران از ابتدای اسفند 1387 تا ابتدای سال 1389 در پروسهای 14 ماهه مورد بی مهری صنایع لبنی، وزارت جهاد کشاورزی و بازرگانی قرار داشته و تدبیر لازم برای جلوگیری از خسارت به دامداران کشور اندیشیده نشده است.
او میافزاید: در زمان حاضر، دامداران شیر 3،2 چربی را به قیمت 445 تومان و از دامداران صنعتی به قیمت 410 تومان خریداری میکنند، اما مطالبه دامداران با تاخیر چندین ماهه و در اوج بیمهری صنایع پرداخت میشود.
وکیل گیلانی با تاکید بر اینکه واردات شیر خشک ضربه خود را به بدنه دامداری کشور زده است، اظهار میکند: همچنان صنایع لبنی از موجودی انبارهای خود استفاده میکنند و مصرف شیر خشک وارداتی در محصولات لبنی ادامه دارد.
او ادامه میدهد: حجم شیر خشک وارد شده به قدری بالاست که با وجود ممنوعیت واردات از نیمه دوم سال گذشته، موجودی انبارها کفایت نیاز صنایع را میکند.
فاتحی مدیرعامل اتحادیه تعاونی تولیدکنندگان گاو شیری فدک نیز معتقد است: افزایش قیمت برای مصرفکننده تاثیری بر قیمت تولیدکننده ندارد.
وی میگوید: به رغم آنکه قرار بود قیمت جدید شیر خام تعیین شود، ولی همچنان قیمت براساس خواست صنایع تعیین میشود.
فاتحی قیمت شیر خام را بین 300 تا 460 در نوسان میداند و اذعان میکند: در حال حاضر بازار شیر به نفع تولیدکننده نیست و صنایع به سختی زیر بار خرید میروند.
او اظهار امیدواری کرد: با افزایش میزان شیر یارانهای از دو به سه میلیون تن حجم خرید صنایع از دامداران نیز افزایش یابد.
در این بین علیرضا شجاعی، سخنگوی وزارت بازرگانی میگوید: قیمت شیر خام باید براساس نظام عرضه و تقاضا تعیین شده و طی توافقی که بین صنایع و دامدار صورت میگیرد، نرخ محصول، چگونگی و حجم آن مشخص شود.
او تاکید میکند: قیمتها باید به گونهای باشد که برای هر دو طرف با سود منطقی همراه بوده و زیانی متوجه کسی نشود.
به اعتقاد او برای حصول رضایت مصرفکننده و تولیدکننده باید تمام حلقههای تولید از ابتداییترین مراحل به صورت مرتبط بررسی و دامنه تغییرات در هر حلقه یکسان باشد.
