از تبريک سال نو تا تهديد هسته اي

مطلب زیر یادداشتی است به قلم دکتر محمد حسن خانی، استاد ایرانی روابط بین الملل که در هفته نامه معتبر و پرطرفدار مصری الاهرام منتشر شده و به تجزیه و تحلیل تحولات در رابطه میان ایران و ایالات متحده آمریکا، با نگاهی اجمالی به پیشینه این رابطه و به ویژه رویکرد دولت آمریکا از دوران روی کار آمدن اوباما می پردازد.

در سه دهه گذشته تهدید کردن ایران برای آمریکا به یک عادت قديمي و برای ایرانیان به یک الگوی رفتاری آشنا از سوي يک دشمن ديرينه  تبدیل شده است. واشنگتن این سیاست را از همان روزهای نخست پیروزی انقلاب اسلامی و پس از آن اتخاذ کرد که بهترین دوست و متحدش در قلب خاورمیانه را از دست داد. از آن پس ملت ایران به این نوع زبان خصمانه از سوي واشنگتن که در بسياري  از موارد با اقدامات عملي نيز همراه بود عادت کرد ه اند. طرح ریزی کودتای نظامی علیه دولت انقلابی  تازه تاسیس ایران در سال 1980 موسوم به کودتای نوژه، حمایت از صدام حسین در جنگ خونینش علیه ایران و هدف قرار دادن هواپیمای غیرنظامی ایران بر فراز خلیج فارس و کشته شدن 290 تن از سرنشینان آن را می توان تنها نمونه های اندکی از دشمنی آمریکا با ایران دانست.

اما مساله عمده برای آمریکا این است که اتخاذ چنین رویکردهایی در قبال ایران تا به حال کارآمد نبوده و در آینده نیز نخواهد بود. استفاده از زبان تهدید و اعمال تحریم ها ایرانیان را در عزم خود به مراتب راسخ تر ازقبل ساخته است و به آن ها کمک کرده است تا بیش از پیش قدرتمند و خودکفا شده  و کمتر آسیب پذیر نشان دهند.شايد  به همین دلیل است که مقامات ایرانی  به  کنایه از آمریکا به دلیل اتخاذ چنين سیاست هایي قدردانی می کنند.

  در چند سال اخیر " استفاده از همه گزینه های پیش رو"  عبارت دیگری بوده که تقریبا در هر سخنرانی و مصاحبه ای از مقامات آمریکایی شنیده می شود. اما هیچ یک از این جمله ها برای ایرانیان تازگی ندارد. تنها مساله ای که برای مردم ایران تازگی داشت ژست دوستانه باراک حسین اوباما، رییس جمهور ایالات متحده پس از پیروزیش در انتخابات ریاست جمهوری آمريکا بود که متعهد شد تا زبان و رفتار آمریکا را در قبال ایران تغییر می دهد. اوباما نخستین رییس جمهوری آمریکا بود که دولت ایران را با نام رسمی اش يعني " جمهوری اسلامی ایران"  مورد خطاب قرار داد. سال گذشته اوباما در پیام خود بمناسبت  سال نو ايراني  با استفاده از واژه هایی دلنشین در بسیاری از ایرانیان این تصور را بوجود آورد که واشنگتن واقعا در صدد تغییر سیاست هايش در قبال ايران است.

اما این ژست، هرچند نمادین، برای تغییر نظر و باور ایرانیان نسبت به آمریکا بسیار دیر و بسيار کم  بود و در گرد و خاک مواضع خصمانه و تند کاخ سفید در جریان رویدادهای پس از انتخابات ايران  محو شد. اين تحولات در واقع به مثابه یک امتحان تعيين کننده  برای دولت اوباما بود تا حسن نیت و صداقت خود را نسبت به رویکرد جدید کشورش در قبال ايران نشان دهد، آزمونی که اوباما به طور قطع ـ حداقل از دیدگاه ایرانیان ـ در آن مردود شد . حالا پس از گذشت یک سال پرفراز و نشیب ديگر  در روابط ایران و آمریکا به نظر می رسد مشکلات و موانع پيش روي روابط دو کشور در بدترين وضعيت قرار دارد.

اظهارات چند روز گذشته رییس جمهوری آمریکا در خصوص احتمال توسل جستن آمريکا  به سلاح هسته ای علیه ایران اندک بارقه های امید و شانس براي  هر گونه مصالحه میان دو کشور را از عملا از میان برده است.

در حالي که آمريکا شکار دانشمندان هسته ای و پرسنل  نیروهای نظامی ايران را در دستور کار خود قرار داده است، و در شرايطي که  سازمان سیا رسما اولویت اصلی خود را ربودن آنها و يا سعي در ترغيب آنها به پناهندگي به آمريکا اعلام کرده است  تصور اين که  تهران با نگاهی خوشبینانه به اهداف واقعی واشنگتن بنگرد بسيار  دشوار است.  به باور ایرانیان سياست  کاخ سفيد در قبال تهران يک  نمونه  کلاسيک  از تزویر و دورویی دولت اوباما است که از یک سو وانمود می کند دست دوستی به سوی ایرانیان دراز کرده است و از سویی دیگر نسبت به ایران چنین رفتارهای خصمانه ای را در پيش گرفته است.

مقامات ایران ديپلماسي  آمریکا در قبال ايران را به  رفتار گرگ و روباه  تشبیه می کنند. آیت الله  خميني بنيانگذار فقيد انقلاب ايران  آمریکا را شیطان بزرگ خواند و روابط میان دو کشور را به مثابه روابط گرگ و بره توصیف کرد و با اين توصيف منطق هرگونه اشتياق از سوي ايران براي  رابطه ميان دو طرف را زير سوال برد. در اظهارات مشابهي  رهبري  ايران اخيرا  نيز  دستی که اوباما به نشانه دوستی  به سوي ايران دراز کرده است را دستی چدنی توصیف کرد که در زیر دستکشي مخملین  پنهان شده است.

لازمه و شرط  حياتي براي ایجاد هر گونه تغییر واقعی در وضعیت کنونی در روابط ايران و امريکا  این است که ایرانیان دگرگونی به معنای حقیقی را  در طرز تفکر، گفتار و عملکرد آمریکا احساس کنند. اتخاذ هر سیاستي از سوي ايالات متحده آمريکا که  فاقد این سه تغيير اساسي باشد از ديدگاه  ایرانیان  به مثابه  یک سیاست فرصت طلبانه  تلقي خواهد شد  که با استفاده از ابزار دروغ و تهدید  سعي در  فریب و ارعاب ايران دارد.


* دکتر محمدحسن خانی، استاد روابط بین الملل دانشگاه امام صادق(ع)

منبع: هفته نامه الاهرام مصر

ترجمه: سارا خلیلی