چرا بهبود وضعیت آلودگی هوای تهران خوشحال کننده و مسرت بخش نیست؟!

به گزارش «تابناک»؛ اگر تعطیلات فراوان و پی در پی ادارات و مدارس تهران در سال‌های ۹۰ و ۹۱ را به یاد آورید، به سادگی می‌توانید درباره کاهش آلودی هوای تهران اظهار نظر کنید؛ اظهارنظری دقیق که بی نیاز از هرگونه آمار و عدد رقمی به نظر می‌رسد.

وضعیتی که البته آمار و ارقام هم بر آن مهر صحه می‌زنند. آمار و ارقامی که نشان می‌دهند طی سال‌های گذشته از تعداد روز‌هایی که هوا در آن‌ها «ناسالم» و «بسیار ناسالم» بوده کاسته و بر تعداد روز‌هایی که بررسی شاخص‌های آلودگی هوا در آن‌ها وضعیت «سالم» و «پاک» را نشان داده، افزوده شده است.

تغییری بسیار محسوس که اگر مبنای قیاسمان بازه‌ای بزرگ باشد، بسیار جالب توجه و حتی شگفت آور به نظر می‌رسد. امثال این نکته که شهروندان تهرانی در سال ۱۳۹۰ تنها سه روز هوای پاک داشتند و سال بعد از آن (۱۳۹۱)، یک روز هوای پاک را نفس کشیدند، اما در سال جاری و تا همینجای سال، یازده روز را در هوای پاک به شب رسانده‌اند.

چشمگیر نیست؟ اینکه با دقت در آمار‌ها دریابیم که تعداد روز‌های ناسالم به شدت کاهش یافته و از ۲۱۵ روز در سال ۹۰ به ۹۵ روز در سال ۹۶ رسیده، چطور؟ اعداد و ارقامی که وقتی بدانیم در این سال‌ها هر ساله بر شمار خودرو‌های در حال تردد در معابر تهران افزوده شده، قابل تأمل‌تر به نظر می‌رسند.

اما چگونه از آن وضعیت دردناک به وضعیت امروز رسیدیم؟ این پرسشی است که پیشتر هم درباره آن بحث و جدل‌های زیادی شده و بخش عمده آن‌ها به بنزین‌های تولید شده در پتروشیمی‌های کشورمان و آلاینده بودنشان و بعد، جایگزین کردن این بنزین‌ها با واردات این فرآورده از دیگر کشور‌های جهان برمی‌گردد.

تصمیمی که با تغییر دولت، یعنی اتمام کار دولت دهم و بر سر کار آمدن دولت یازدهم اجرایی شد و البته مخالفان و موافقان پرشماری هم داشت؛ مخالفانی که می‌گفتند این کار بر خلاف مصالح ملی کشورمان است و ما را از کشوری مستقل در تولید بنزین به وارد کننده این محصول تبدیل کرده است و موافقانی که می‌گفتند بهای سلامتی، ورای رقم‌هایی است که برای واردات بنزین پرداخت می‌شود.

جدالی که می‌شد با تکیه بر آمار‌ها و افزایش معنادار روز‌های پاک‌تر و کاسته شدن روز‌های آلوده تر، دریافت که حق با کدام طرف از حاضران در آن است، اما مخالفان واردات بنزین اصرار می‌کردند که همه بهبود‌های حاصل آمده در وضعیت آلودگی هوا، ناشی از افزایش بارندگی‌ها و تغییرات جوی است؛ ادعایی که حالا راحت‌تر می‌شود مردود بودنش را نشان داد.

به فاصله چند سال از تصمیم دولتمردان برای توقف تولید بنزین در پتروشیمی ها، واردات این فرآورده از دیگر کشور‌ها و بعد، طراحی فرمولی ویژه برای توزیع سوخت‌های با کیفیت بالاتر در شهر‌های پرجمعیت و آلوده کشورمان، همگان دریافته اند که این تصمیم سهم بسیار بزرگ و انکارناشدنی در بهبود کیفیت هوا در تهران و شهر‌های بزرگ دیگر کشورمان داشته است.

اما آیا وضعیت کنونی، وضعیتی قابل قبول است؟ برای رسیدن آلودگی هوا به صفر چه؟ آیا صرف بالا بردن کیفیت سوخت، برای شکست دائمی غول آلودگی هوا در شهر‌هایی مانند تهران کفایت می‌کند یا لازم است تدابیر دیگری هم به کار بسته و اجرایی شوند؟ آیا اساسا تدبیری در این خصوص اندیشیده شده و در دستور کار قرار دارد؟

بیایید پیش از پاسخ دادن به این پرسش ها به جدول قیاس وضعیت آلودگی هوای امسال تهران (تا پنجم آبان ماه) با همین بازه در سال گذشته، نگاهی بیندازیم تا دریابیم اگر یک روز بر شمار روز‌های هوای پاک افزوده شده، به جایش دو روز بر تعداد روز‌های ناسالم افزوده شده است؛ نکته‌ای کلیدی که البته تأثیر افزایش خودرو‌ها و همچنین اجرای طرح ترافیک جدید در آن دیده نشده است.

آن چه جدول فوق نشان می‌دهد، تقریبا تأیید ادعای آن دسته از کارشناسانی است که می‌گویند دوره تاثیرگذاری بهبود سوخت به سر آمده و بار دیگر مسائلی مانند افزایش جمعیت و افزایش خودرو موجب خواهد شد، آلودگی هوا افزون شود؛ آلودگی که البته برخی منتقدان بر این باورند، معیار‌های جهانی برای ارزیابی آن تغییر کرده و اگر این معیار‌ها در کشورمان هم لحاظ شوند، وضعیتی وخیم‌تر از آنچه مسئولان توصیف می‌کنند، نشان خواهد داد.

همه این‌ها در حالی است که می‌دانیم هرگز سهم دقیق خودرو‌ها در آلودگی هوا در کشورمان مشخص نشده و از آن فراتر، شاهد تشتت بزرگی در حوزه تصمیم گیری‌ها و نظارت در آلودگی هوا هستیم؛ آنقدر که برخی ایستگاه‌های سنجش آلودگی هوا متعلق به شهرداری هستند و برخی دیگر به سازمان حفاظت محیط زیست و ناظر بر این ایستگاه‌ها و صحت داده هایشان، خود این نهاد‌ها هستند، وزارت نفت مشخص می‌کند که سوخت هایش چه کیفیتی دارند و خودروساز و سازمان استاندارد طی تفاهم با هم، استاندارد آلایندگی خودرو‌ها را مشخص و اعلام می‌کنند.

وضعیت نابسامانی که به آن، تصمیم گیری در خصوص معاینه فنی در مجلس شورای اسلامی بدون در نظر گرفتن اصول زیست محیطی، سکوت وزارت بهداشت در خصوص آمار بیماری‌های ناشی از آلودگی هوا، بی توجهی همه نهاد‌های مسئول به منابع آلاینده غیرمتحرک هوا و... را می‌توان افزود تا مشخص شود چرا بهبود وضعیت هوای تهران از نظر آلودگی، چندان خوشحال کننده به نظر نمی‌رسد!