چه كسي معماي دوپينگ را حل ميكند؟
با توجه به سير صعودي ورزشكاران دوپينگي در ايران، هنوز مشخص نيست كه چه كسي ميتواند ورزش كشور را از اين پديده شوم نجات دهد.
به گزارش فارس، دوپينگ از واژه بينالمللي Dope گرفته شده و در فرهنگ آكسفورد به واژه هلندي Doop نسبت داده كه به معناي "آيين غسل تهيدستي " است و علت اين تشابه اين است كه افرادي كه از مواد نيروزا استفاده ميكنند به دنبال پوشاندن كاستيها و عيوب خود هستند.
طبق تعريف جديد كميته بينالمللي المپيك، دوپينگ يعني تجويز يا استفاده از هر ماده خارجي و يا هر ماده فيزيولوژيك بدن با مقادير غيرعادي يا راههاي استعمال غيرطبيعي توسط ورزشكار مسابقه دهنده با هدف انحصاري افزايش كارآيي در مسابقه به طور مصنوعي.
دوپينگ انواع مختلفي دارد اعم از خوردني، نوشيدني، تزريقي و خوني كه از ميان اين موارد دوپينگ خوني استفاده بالاتري دارد و براي ورزشهاي استقامتي مانند دووميداني، ماراتن، دوچرخه سواري و اسكي رواج دارد. در اين نوع مصرف خون شخصي را به شخص ديگري با گروه خوني يكسان تزريق ميكنند و پس از يك دوره ذخيره، خون خود شخص را به وي تزريق ميكنند.
* دلايل ممنوعيت دوپينگ در ورزش
دوپينگ در ورزش جهان به بيش از صد سال گذشته برميگردد و در واقع رعايت اصول جوانمردانه فقط به ورزش كنوني در جهان ختم نميشود چرا كه اولين گزارشي كه در اين زمينه ارائه شد مربوط به دوچرخهسواري به نام لينتون بود كه در سال 1886 به علت مصرف بيش از حد داروي تريمتيل درگذشت.
براي كنترل و مبارزه با اين معضل آژانس جهاني مبارزه با دوپينگ از اول ژانويه 2005 برابر با 12 ديماه 1383 تغييراتي در ليست و نحوه استفاده از داروها و مواد و حتي شرايط دوپينگ ايجاد كرد كه ايران نيز بدليل عضويت در اين آژانس ملزم به رعايت آن شد.
دوپينگ به علت تأثيرات مخربي كه بر روي بدن ورزشكار دارد و همچنين براي برقراري شرايط برابر براي تمامي افراد ورزشكار و احترام به اخلاق ورزشي ممنوع اعلام ميشود تا اشخاصي نتوانند با توجه به امكانات بيشتر و سوءاستفاده كردن از آنها به برتري دست يابند.
* جايگاه دوپينگ در ورزش ايران
در بين ورزشكاران ايراني نيز اين معضل وجود دارد و آنها در مواردي چه به صورت آگاهانه و يا ناآگاهانه رو به اين مواد آورده و پس از آن با محروميتهايي نيز مواجه شدهاند.
رامين احمدي طباطبايي سخنگوي ستاد ملي مبارزه با دوپينگ در اين زمينه به خبرنگار فارس گفت: ايران در بين كشورهاي جهان وضعيت متوسط رو به بالايي دارد. با توجه به اينكه برخي كشورها در آسيا ستاد مبارزه با دوپينگ ندارند.
وي ادامه داد: در آسياي مركزي و غربي شايد يكي از بهترين كشورها در مورد مبارزه با دوپينگ باشيم. از سال 2003 ستاد مبارزه با دوپينگ در ايران فعال شده است و مطابق با دستورات وادا (آژانس مبارزه با دوپينگ) عمل ميكند.
سخنگوي ستاد ملي مبارزه با دوپينگ عنوان كرد: با توجه به اينكه همواره تلاش ميكنيم كه كار خود را ارتقا دهيم، فعاليت ما راضي كننده نبوده است و بايد تلاش خود را در زمينه نمونهگيري و آموزش افزايش دهيم تا اين معضل را به حداقل رسانيم و به استاندارهاي جهاني نزديك كنيم.
*بار ميلههاي وزنهبرداري سنگينتر است يا دوپينگ؟
شايد بدترين خبر براي ايرانيان در هفتاد و پنجمين دوره مسابقات جهاني وزنهبرداري سال 2006 رقم خورد. جايي كه تست دوپينگ 9 ورزشكار ايراني مثبت اعلام شد و در پي آن فدراسيون جهاني تيم ملي ايران را به مدت 2 سال از حضور در ميادين بينالمللي محروم كرد، البته با صحبتهاي بهرام افشارزاده، سرپرست وقت فدراسيون وزنهبرداري اين محروميت به پرداخت جريمهاي كاهش يافت و فقط 9 ورزشكار خاطي به مدت 2 سال محروم شدند.
پس از اين محروميت به نظر ميرسيد احتمال تكرار اين رفتار كاهش يابد، اما متأسفانه در سال جاري تست دوپينگ 2 وزنهبردار مثبت اعلام شد تا وزنهبرداري ايران دوباره در معرض محروميت قرار گيرد.
پس از مثبت اعلام شدن دوپينگ رشيد شريفي در رقابتهاي قهرماني آسيا در سال 2009، تست انوش آرمك نيز در مسابقات جوانان جهان كه خردادماه سال جاري در روماني برگزار شد مثبت گزارش شد.
نتيجه اين آزمايش پس از گذشت شش ماه از مسابقات بود در حالي كه در اساسنامه فدراسيون جهاني وزنهبرداري و ستاد مبارزه با دوپينگ، اعلام دوپينگ هر ورزشكار حداكثر تا سه ماه پس از مسابقه معتبر است.
در هر صورت طبق قوانين موجود در فدراسيون جهاني وزنهبرداري اگر كشوري در يك سال 3 ورزشكار دوپينگي داشته باشد، با محروميت و جريمه نقدي مواجه ميشود. پس از مثبت اعلام شدن اين 2 ورزشكار زمزمههايي مبني بر محروميت از حضور در مسابقات و مربيان اين تيم شنيده شد.
اصغر ابراهيمي، كاپيتان تيم ملي وزنهبرداري ايران ضمن اشاره به پاسخگويي مسئولان فدراسيون به حوادث اخير عنوان كرد: ورزشكار تمركز به قهرماني و تمرينات خود دارد و اين مسائل حاشيهاي وظيفه مسئولان و كادر پزشكي تيم است كه كنترل لازم و كافي را داشته باشند.
وي يادآور شد: اين شرايط نشان ميدهد كه از لحاظ علم پزشكي از دنيا عقب افتادهايم و بايد با تلاش، خود را آگاهتر نسبت به اين مسائل كنيم.
* محروميتي كه به سرپرستي ختم شد
پرويز جلاير دبير فدراسيون وزنهبرداري نيز با اشاره به محروميت مادامالعمر ايوانف، سرمربي وقت تيم وزنهبرداري در سال 2006 عنوان كرد: كساني كه آلوده اين معضل ميشوند جوانان را نيز آلوده خواهند كرد. اين افراد صلاحيت هدايت تيم را ندارند و نميتوان به آنها اميد داشت. به همين دليل محروميت آنها بهترين راهكار خواهد بود.
پس از اين حرف و حديثها رسانه ها از محروميت مادام العمر كادر فني تيم ملي از جمله حسين رضازاده خبر دادند اما كمي بعد وي به عنوان سرپرست فدراسيون وزنهبرداري جاي بهرام افشارزاده را گرفت و در خصوص اين مسائل اين گونه پاسخ داد: انتشار چنين خبري يك توطئه بود و بهرام افشارزاده آن را تكذيب كرد. اين مسئله بار حقوقي دارد، اما از هيچ فردي شكايت ندارم، چون مردم ايران مرا ميشناسند و بهتر ميتوانند در اين مورد قضاوت كنند.
وي يادآور شد: از اين پس افرادي كه دشمن فدراسيون وزنهبرداري هستند و با شايعه سازي به دنبال تخريب اين رشته هستند را به مردم معرفي خواهم كرد.
در هر حال شايد محروميت كادر فني نتواند با اين معضل مقابله كند همانطور كه با محروميت ايوانف در سال 2006 شاهد تكرار اين فاجعه بوديم. شايد بهتر باشد تا زمينههاي اين اتفاق ريشهيابي شود و معلوم شود مسئوليت بر عهده چه افرادي است. ورزشكاران، كادرفني يا اقدامات مغرضانه مسئولان جهاني.
*مسئوليت ايران براي مبارزه با دوپينگ در برخي كشورهاي آسيايي
سازمان منطقهاي مبارزه با دوپينگ آسياي مركزي (رادوكا) در خرداد سال 1386 (ژوئن 2007) با حضور 9 كشور ايران، ازبكستان، قرقيزستان، قزاقستان، افغانستان، پاكستان، تاجيكستان، تركمنستان و مغولستان افتتاح شد تا مسائل و يافتههاي روز دنيا در خصوص مباني آنتي دوپينگ را بررسي كند.
طباطبايي در اين باره اظهار داشت: به علت اينكه اين كشورها عملكرد ضعيفي در بحث كنترل و مبارزه با دوپينگ داشتند سازماني به نام رادوكا به وجود آمد تا با رياست ايران اين معضل در اين كشورها رسيدگي شود.
محمدرضا شريف، دبير سازمان رادوكا نيز در اين زمينه به فارس گفت: سازمان رادوكا در مورد برنامههاي راهبردي مبارزه با دوپينگ فعاليت دارد و 9 كشور عضو به صورت هماهنگ با يكديگر تعامل دارند.
وي ادامه داد: اين سازمان بر اساس برنامهريزي كه هيأت رئيسه سال به سال تعيين ميكند فعاليتهاي خود را دنبال ميكند. وظيفه سازمان رادوكا گرفتن تست دوپينگ در كشور نيست، بلكه در موارد بينالمللي به صورت پراكنده كنترل با دوپينگ را انجام ميدهيم.
*آشنايي، بهترين راهكار براي مبارزه با دوپينگ
شايد عدم آشنايي افراد با مواد نيروزا عامل اصلي كشانده شدن ورزشكاران به اين معضل باشد. ورزشكاراني كه بدون آشنايي با مواد به سمت آنها كشيده شدند و پس از آلوده شدن به اين معضل با محروميت روبرو ميشوند.
احمد هاشميان، رئيس ستاد مبارزه با دوپينگ خاطرنشان كرد: پيشگيري و آموزش به ورزشكاران بهترين راه براي مبارزه با اين معضل است. به اندازه كافي از ورزشكاران تست گرفته ميشود و محروميتهاي لازم نيز وجود دارد. بايد تلاش كنيم تا مكملهاي غذايي را جايگزين مواد نيروزا كنيم.
وي ادامه داد: ميتوان با آموزش و شناساندن عوارض مصرف اين مواد به ورزشكاران چنين مسائلي را در ورزش ايران كاهش داد.
*مطبوعات مسئول رسيدگي به تخلفات يا مسئولان؟
«مطبوعات در هر زماني به يك موضوع اشاره كرده و روي آن زوم ميكنند و هماكنون موضوع دوپينگ را مطرح كردهاند.» اين سخن علي كفاشيان، رئيس فدراسيون فوتبال است كه چندي پيش اعلام كرد.
درست است كه مطبوعات و رسانهها تأثير شگرفي بر مباحث مطرح شده دارند، اما اين سوال را بايد پرسيد كه اگر مطبوعات چنين مسائلي را مطرح نكنند، آيا مرجعي براي رسيدگي به تخلفات بازيكنان وجود ندارد؟
با اين وجود رئيس فدراسيون فوتبال در اظهار نظري اعلام كرده است: مبارزه با دوپينگ در فوتبال از ساير رشتهها بهتر بوده و كنترل بيشتري صورت ميگيرد و نگراني وجود ندارد، البته معلوم نيست منبع اين سخن رئيس فدراسيون كجاست؟ شايد سخن وي درست باشد، اما ميتوان اين پيشبيني را نيز انجام داد كه به علت عدم نظارت كافي و نمونهگيريهاي در حد پايين به چنين نتيجهاي رسيدهاند.
بر اساس اساسنامه فيفا كنترل و مبارزه با دوپينگ بر عهده فدراسيون فوتبال است، اما ميتواند اين مسئوليت را به ستاد مبارزه با دوپينگ (نادو) واگذار كند. در 20 آبانماه سال گذشته فدراسيون فوتبال ايران مسئوليت مبارزه با دوپينگ را در داخل كشور عهدهدار شد، اما پس از يك سال فعاليت، در آبان امسال تصميم گرفته شد تا ستاد مبارزه با دوپينگ (نادو) اين مسئوليت را بر عهده بگيرد، البته با جلساتي كه برگزار شد بحث واگذاري مبارزه با دوپينگ به نادو منتفي و مقرر شد فدراسيون فوتبال اين وظيفه را انجام دهد.
حال چرا پس از گذشت يك سال چنين مباحثي مطرح ميشود جاي سوال و تأمل دارد. آيا به علت كمكاري و توجه اندك فدراسيون به موضوع دوپينگ مسئوليت اين امر به سازمان ديگري متحول ميشود؟
وظيفه ستاد مبارزه با دوپينگ كمك به فدراسيون فوتبال از محل اعتبارات اين سازمان، استفاده از تجهيزات مبارزه با دوپينگ و استفاده از افسران مبارزه با دوپينگ است كه فدراسيون فوتبال را در اين امر همراهي خواهند كرد.
با ادامه فعاليت فدراسيون فوتبال در مبارزه با دوپينگ اميد است كه اقدامات اساسي در اين زمينه صورت گيرد تا نمونهگيريهاي بيشتري انجام شود و همچنين آمار دوپينگ در اين رشته كاهش يابد.
*افسران عهدهدار مبارزه با دوپينگ
قوانين فيفا اعلام ميكند كه افسران دوپينگ بايد پزشكان و متخصصان باشند، البته تبصرهاي نيز در اين قانون وجود دارد كه ميتوان از افرادي كه سوگند بقراط را ياد كردهاند در اين مورد استفاده شود. اين افراد در بازيها حضور پيدا ميكنند و از بازيكنان به طور تصادفي تست دوپينگ انجام ميدهند.
ستاد مبارزه با دوپينگ اخيراً كارگاهي را برگزار كرد و اين افراد را با شرايط و قوانين فيفا آشنا كرد و 22 نفر از پزشكان را به عنوان افسر انتخاب كرد.
*با افزايش جامعه آماري تعداد مثبت اعلام شدن تست دوپينگ نيز افزايش يافت
در سال 2009 از 28 فدراسيون و 600 ورزشكار ايراني كه تست دوپينگ گرفته و 19 آزمايش مثبت اعلام شد. اين در حالي است كه نسبت به سال 2008، هفت مورد افزايش داشتهايم. در سال 2008 از 558 ورزشكار نتيجه 12 آزمايش مثبت اعلام شده بود.
طباطبايي، سخنگوي ستاد ملي مبارزه با دوپينگ در اين زمينه خاطرنشان كرد: تعداد بالاي نمونههاي مثبت نميتواند نشانه عملكرد ضعيف فدراسيون يا ستاد مبارزه با دوپينگ باشد، زيرا كشورهايي مثل انگليس و دانمارك 43 و 63 نمونه مثبت داشتهاند. افزايش تعداد دوپينگ به علت هدفمند كردن نمونهگيريها بود. تلاش كرديم در جاهايي شركت كنيم كه امكان انجام چنين اقدامي بيشتر است.
طباطبايي افزود: در ورزش پرورشاندام و بدنسازي بالاي 35 نمونه انجام داديم كه 3 نتيجه مثبت اعلام شد. هر چه بيشتر تست بگيريم احتمال بالا بودن نتيجه مثبت نيز بيشتر است.
طباطبايي در مورد استاندارد جامعه آماري تست دوپينگ خاطرنشان كرد: آژانس جهاني مبارزه با دوپينگ (وادا) نسبت به رشتههاي ورزشي فعال در هر كشور جامعه آماري را تعريف ميكند و استاندارد خاصي براي اين امر وجود ندارد. هر چند افزايش تست باعث به دست آمدن آمار دقيقتري است.
وي ادامه داد: سال 2003 با 100 مورد تست شروع كرديم و هر سال تلاش كرديم با توجه به بودجه و كاركنان خود 10 درصد به اين آمار بيفزاييم، اما نميتوان نتيجهگيري كلي در جامعه ورزشي به دست آورد.
اين موضوع نشان ميدهد كه هر چه جامعه آماري افزايش پيدا كند، تعداد آمار دوپينگيها نيز افزايش پيدا خواهد كرد. در نتيجه به نظر ميرسد نميتوان با يك آمارگيري ساده در مورد پاكي ورزش قضاوت كرد و بايد با دقت و اندازهگيري بهتري آمارها را ارائه داد. همانطور كه در سال جاري با افزايش 10 درصدي تعداد تستها، بيش از 60 درصد به آمار دوپينگيهاي ورزش ايران افزوده شده است.
