اروپا و توافقی ناکافی برای عبور از چالش مهاجران

توافق مهاجرتی اخیر اتحادیه از دید برخی صاحبنظران راهکاری کوتاه مدت برای کاهش اختلافات عمیق دولت های اروپایی است اما قادر نیست چالش های مهاجرتی را به شکل ریشه ای حل و فصل کند.

به گزارش ایرنا، رهبران کشورهای اروپایی اواخر هفته گذشته پس از یک نشست 9 ساعته توانستند به توافقی در مورد بحران مهاجرت دست یابند تا رویه ای مشخص و مشترک را در زمینه مقابله با بحران مهاجران و پناهجویان در اروپا در پیش بگیرند. 27 کشور عضو اتحادیه توافق کردند تا با افزایش مراقبت از مرزهای زمینی و دریایی، با کمک به کشورهای مهاجر پذیر اروپا (همچون یونان، اسپانیا و ایتالیا) در کنار اقدامات در کشورهای مهاجر فرست (به ویژه از آفریقا مانند مراکش، تونس و لیبی) مراقبت های بیشتری را از مبدا و در میانه مسیر مهاجرت به عمل آورند. 

براساس قانون جدید حق انتخاب کشور میزبان از پناهجویان سلب می شود و هیچ مهاجری نمی تواند در اتحادیه اروپا کشور هدف خود را تعیین کند. از طرف دیگر «قانون دوبلین» در زمینه بازگرداندن هر آواره به نخستین کشور اروپایی که در آن ثبت نام کرده است نیز دستخوش تغییرات شد. 

حل و فصل نسبی موضوع مهاجرت ثانویه، ایجاد مراکز پذیرش پناهجو در داخل و خارج از قلمروی اتحادیه و تشدید کنترل عبور و مرور در داخل اروپا از دیگر دستاوردهای نشست طولانی رهبران اروپایی بود. 

اهمیت این موضوع سبب شد تا برخی رسانه ها و منابع پیش از سفر «حسن روحانی» به دو کشور اروپایی سوئیس و اتریش، یکی از دستورهای کار این سفر را رایزنی در مورد مهاجران خاورمیانه ای راهیِ اروپا عنوان کنند.

**چالش مهاجرت برای اروپا

مهاجرت و مساله پناهجویان برای کشورهای پیشرفته به موضوعی بسیار حیاتی و مهم تبدیل شده و در صدر مسائل اجتماعی و سیاسی این کشورها قرار گرفته است. روزنامه «نیویورک تایمز» با تاکید بر اهمیت روزافزون پدیده مهاجرت برای اروپا و آمریکا آورده است گرچه ظاهرا این موضوع تنها به مهاجرت و آوارگان مربوط می شود اما همین موضوعِ به ظاهر ساده می تواند در مباحث نژادی و هویت های قومی تاثیرگذار باشد. 

به نوشته این روزنامه آمریکایی حل موضوع عبور غیرقانونی از مرزها بسیار دشوار شده و نیازمند قوانینی است که با سیاست و قانون دیگر کشورها در تناقض نباشد. همچنین دگرگونی در تعابیری همچون هویت ملی و تغییرات اجتماعی این موضوع را پیچیده تر کرده است. به همین دلیل حل آن هم نیازمند فرایند قانونی پیچیده ملی و بین المللی است. 

با این حال شرایط و توافق در اروپا به گونه ای ناکامل است که حتی مقام های این اتحادیه هم نسبت به آینده مطمئن نیستند. تارنمای خبری تحلیلی «اروپای نو» توافق اخیر اتحادیه اروپا را به اندازه ای شکننده توصیف کرد که حتی رئیس شورای اروپا هم به صورت تلویحی به آن اشاره داشت. «دونالد تاسک» اظهار داشت: هنوز برای صحبت کردن در مورد بحث مهاجرت زود است اما توافقی حاصل شده است که این کار راحت ترین بخش از مسئولیت ها بود. همه چیز از زمان آغاز اجرای توافق مشخص می شود. 

با این حال، همه اعضای اتحادیه اروپا از توافق مهاجرتی به دست آمده استقبال کردند. حتی دولت جدید ایتالیا که به مهاجرستیزی شهرت پیدا کرده، نگاه مثبتی را نسبت به همراهی این اتحادیه با ایتالیا عنوان کرده است. با این حال کارشناسان از جمله نقاط مبهم این توافق را نبود جزئیات دانسته اند. به همین دلیل برخی اعتقاد دارند واژه «تلاش مشترک» در متن این سند می تواند فرصتی را برای همکاری بیشتر و داوطلبانه کشورها پدید آورد. 

** توافقی ناکافی

این توافق هر چند با تهدید وتوی ایتالیا و مخالفت های مجارستان و چک همراه بود اما نخست وزیر ایتالیا، صدراعظم آلمان و دیگر رهبران اروپایی و حتی مخالفان مهاجران در کشورهای اروپایی از سند نهایی ابراز رضایت کردند. با این حال بسیاری از کارشناسان مسائل اروپا نسبت به آینده اجرای این توافق تردید دارند. روزنامه «ساندی اکسپرس» در تحلیلی توافق مهاجرتی اخیر اروپا را «کشنده» توصیف کرد و نوشت: نشست طولانی رهبران اروپایی بارها بر سر پذیرش مسئولیت مهاجرانی که از دریای مدیترانه به سوی اروپا روانه می شوند دچار چالش شد. دیپلمات ها این نشست را پیچیده و سخت ارزیابی کردند و آن را مهلک دانستند. محل دیدار پر از درگیری و تنش بود، بارها پس از فروکش تنش بار دیگر فضا ملتهب می شد. 

تارنمای نشریه «واشنگتن اگزماینر» شکست زودهنگام توافق مهاجرتی جدید اروپا را پیش بینی کرد زیرا در همان روزی که توافق برای کاهش مهاجران امضا شد رهبران اروپایی این توافق را نقض کردند. از نقاط ضعف توافق این است که هیچ جزئیاتی در مورد چگونگی و محل مراکز نگهداری در منطقه مدیترانه ارائه نکرده و تنها از بحث داوطلبانه بودن همکاری ها سخن گفته است. 

بنا بر تحلیل این نشریه آمریکایی، اکنون آلمان و فرانسه به عنوان دو کشور قدرتمند اتحادیه اروپا از سوی کشورهایی محاصره شده اند که با انتخابات سراسری به احزاب و سیاست های ملی گرایانه تمایل نشان می دهند. همین موضوع سیاست های اتحادیه اروپا را به مخاطره می اندازد. نمونه بارز آن هم ایتالیا است که دولت جدید آن آشکارا رویکردهای ضدمهاجرتی دارد و منتقد اصلی دولت ائتلافی مرکل هم به شمار می رود. مرکل نیز به دنبال ایجاد مراکز نگهداری مهاجران در ایتالیا است اما این کشور تمایلی به پذیرش آن ندارد. گفته می شود درسال جاری میلادی بیش از 11 هزار پناهجو تنها از لیبی در وزارت کشور ایتالیا ثبت نام شدند. با این حال نخست وزیر ایتالیا در پایان نشست بروکسل ابراز خوشحالی کرد که در قضیه مهاجران، رم دیگر تنها نیست. 

بر اساس این تحلیل مساله اصلی برای قاره سبز آن است که اتحادیه اروپا به شدت منافع ملی متنوعی را برای خود تعریف کرده است. فرانسه و آلمان می توانند دولت های کوچکتر را به عنوان شریک وارد اقدام جمعی مورد نظر خود کنند اما انگیزه های پوپولیستی علیه مهاجرت در این کشورها به معنای بی توجهی به خواسته این دو کشور خواهد بود. به همین دلیل توافق اخیر مهاجرتی معامله ای جعلی در اروپا به شمار می رود که قادر به حل واقعی موضوع نخواهد بود. 

ماهیت اصلی تلاش اروپا و توافق صورت گرفته در بروکسل را می توان در تحلیل روزنامه «گاردین» شاهد بود. این روزنامه انگلیسی در زمینه محتوای توافق و میزان اثرگذاری آن نوشت: این توافق و همه اقداماتی که بعد از آن اتفاق می افتد، برای درمان اختلافات عمیق سیاسی اروپا بر سر مهاجرت کافی نیست؛ اما پرکردن یک کاغذ، حداقل در زمان حال کفایت می کند.