تبدیل ماجرای چاه نفت فکه به عامل تعیین کننده انتخاباتی در عراق

در شرایطی که بروز تنش‌ها در مرز ایران و عراق بر سر یک چاه نفتی غیرفعال برای ملی‌گرایان عراقی به یک عامل وحدت بدل شده است، بر ترس از نفوذ فزاینده ایران در بغداد نیز دامن می‌زند.

«واشنگتن پست» در گزارشی نوشت: جنگ بر سر چاه نفتی فکه در روزهای پایانی ماه گذشته در شرایطی آغاز شد که یازده نظامی ایرانی، چاه نسبتا بی اهمیتی را در استان «میسان»، عراق در نزدیکی مرزهای مشترک دو کشور به تصرف خود درآوردند.
هم اکنون نیروهای عراقی و ایرانی با چند صد یارد فاصله از یکدیگر صف‌کشی کرده و این چاه نفت نیز میان آنها در 250 مایلی شرق بغداد است.

این در حالی است که این رویداد، شعله خشم را در عراق بر سر دو موضوع کاملا حساس برانگیخته است؛ حاکمیت و نفت.
گفته می‌شود، در شرایطی که مقامات ایرانی و عراقی در هفته جاری، گفت‌وگوهای خود را در راستای رفع این اختلافات آغاز کرد‌ه‌اند، این رویداد در عراق به آزمونی مناسب برای احزاب سیاسی و کاندیداهای انتخابات سراسری اوایل مارس تبدیل شده است.

این روزنامه آمریکایی در گزارش خود می‌افزاید: از سال 2003 و از زمان حمله آمریکا، نفوذ ایرانیان شیعه در عراق پیوسته در حال افزایش بوده و بسیاری از رهبران عراقی که از همان روزهای آغازین توسط آمریکایی‌ها منصوب شدند، سال‌های زیادی از زندگی خود را در تبعید در ایران بوده‌اند که به دنبال این انتصاب‌ها، سیلی از پول و افراد ایرانی را از مرز دو کشور به عراق سرازیر کرده است که نه خود عراقی‌ها و نه آمریکایی‌ها قادر به کنترل آن نیستند. این در حالی است که بسیاری از عراقی‌ها بیم دارند، کشورشان پس از خروج آمریکایی‌ها به یک کشور عملا وابسته به ایران تبدیل شود.

گفته می‌شود، شیعیان و سنیان عراق در ارتباط با این مسأله نگرانی‌های مشابهی دارند.

بر پایه اظهارات «اواد الابیدان»، کاندیدای انتخابات پارلمانی عراق، گروه شیران خدا (Lions of God Brigade)، گروهی که به گفته او از 126 قبیله در بخش جنوبی این کشور تشکیل شده است و غالبا نیز از مسلمانان شیعه هستند، آمادگی خود را برای دفاع از میادین نفت خیز عراق اعلام کرده‌اند.

او می‌گوید: «ما می‌خواهیم این مسأله را به گونه‌ای صلح‌آمیز حل و فصل کنیم، از این روی چنانچه حتی اجازه حمل سلاح نیز داشته باشیم، این کار را نخواهیم کرد؛ اما می‌توانیم یک جمعیت میلیونی از مردم عراق را از انبار تا بصره برای دفاع در برابر اشغال ایرانیان فرابخوانیم! اهمیتی ندارد که چه هزینه‌ای در پی خواهد داشت ما از تمامیت ارضی خود دفاع خواهیم کرد.»

«رباط المبارک»، رهبر یکی از قبایل شیعه در جنوب عراق نیز این اقدام را توهینی به شهدایی خواند که جانشان را در جنگ علیه ایران در دهه 80 بر سر مناطق مرزی از دست دادند؛ اما از سوی دیگر، سیاستمداران سنی هم به محکوم کردن آنچه آن را بی مسئولیتی نیروهای امنیتی عراقی می‌خوانند، پرداخته‌اند و آنها را به عدم مقاومت در برابر این حمله و مبادرت به مصالحه با نفوذ ایرانیان متهم می‌کنند.

«صالح الموتلک»، یک سیاستمدار سنی، می‌گوید: «بارها هشدار داده بودیم که مداخله ایرانیان در امور عراق افزایش یافته است؛ اما مقامات دولتی با نادیده گرفتن آن می‌گویند که هیچ گونه شواهد قطعی در این زمینه وجود ندارد. آیا ما به شواهد بیشتری نیاز داریم. بیشتر از آنچه امروز شاهد آن هستیم؟»

بانفوذترین متحد سیاسی مسلمانان شیعه ـ یکی از احزاب سیاسی مورد احترام ایران که متشکل است شورای عالی اسلامی عراق و جنبش صدر ـ نیز انجام یک بررسی محتاطانه را پیشنهاد کرده است.

این در حالی است که عمارالحکیم، رئیس شورای عالی اسلامی عراق که رهبرانش سال‌ها در ایران در تبعید بوده‌اند و مقام و درجه خود را در جنگ ایران و عراق و در جنگ علیه عراق به دست آورده است، دیگر احزاب سیاسی را به دلیل بیانات تند، سخنان تحریک کننده و اتهامات مستقیم سرزنش کرد.

در همین حال، سخنگوی جنبش صدر نیز در تاریخ سی‌ام دسامبر، با صدور بیانیه‌ای در وب سایت خبری خود با ابراز تمایل درباره آگاهی یافتن از جزییات این امر، اعلام کرده است، هرچند ایرانیان اشتباه کرده‌اند، این مساله نیز به یک شعار تبلیغاتی انتخاباتی بدل شده است.

نوری المالکی، نخست وزیر عراق که همواره در راستای متعادل سازی روابط کشور متبوعش با ایران گام برداشته است، نیز ده روز پس از رویداد دادن این اتفاق، این کار را محکوم و اعلام کرد که ایرانیان نباید به یک قطره از نفت یا یک متر از خاک عراق دست یابند.

علی الدباغ، سخنگوی دولت عراق نیز گفته است: «ایرانیان به موقعیت پیشین خود بازنگشته اند. ما از آنها خواسته بودیم که به طور کامل از مرزهایمان عقب‌نشینی کنند، اما آنها این کار را نکردند.»

به گزارش مقامات نظامی عراق، آمریکا از سال 2003 برابر 1/1 میلیارد دلار صرف امنیت مرزهای عراق کرده و بخشی از استراتژی عقب‌نشینی آمریکا به تجهیز عراق به سلاح‌های جدید، سیستم نظارت بر مرزها و هواپیما برای دفاع در برابر ایران و سایر تهدیدهای مرزی اختصاص یافته است.

واشنگتن پست در ادامه می‌افزاید: در همین راستا، ژنرال «دیوید پترائوس»، فرمانده نیروهای مرکزی آمریکا، نیز از حمایت ایالات متحده از تلاش دولت عراق به حل و فصل این مساله از طریق مذاکره خبر داد. این در حالی است که ایرانیان، نخست پس از انکار این کار، اعلام کردند که این مسأله یک سوءتفاهم بوده است.

با این همه، این ادعا مانع از آن نخواهد شد که عراقی‌ها پیرامون انگیزه و طرح‌های پنهانی تئوری پردازی نکنند.
چنانکه می‌بینیم در شرایطی که برخی بر این باورند، این آمریکاییان بوده‌اند که به عنوان پاداش به ایرانیان اجازه تجاوز به اراضی نفتی عراق را داده اند، برخی دیگر بر این پافشاری می‌ورزند که تهران دولت عراق را طلسم کرده است تا چاه نفت خود را به ایران بدهد؛ اما هر انگیزه‌ای که بوده، این گونه به نظر می‌رسد که آتش این خشم برای عراق به مسأله‌ای بغرنج بدل شده است.

الدباغ بر این باور است: «این مسأله، مسأله حل و فصل اختلافات نیست، بلکه این است که ما اطمینان داریم اینجا سرزمین ماست و در این زمینه مدرک لازم نیز موجود است.»

با گذشت زمان، مشخص می‌شود که جریان رسانه‌ای غربی و عربی منطقه به شکلی هدفمند در پی دامن زدن به تنش میان ایران و عراق و تحریک مردم آن کشور علیه ایران است؛ موضوعی که به نظر می‌رسد بیشترین کاربرد را در انتخابات جاری مجلس عراق خواهد داشت؛ اما خارج از موضوع محل اختلاف موضعگیری عراقی‌ها این پیام را دارد که ما باید در استراتژی تعامل و همکاری خود با کشور همسایه غربی تجدیدنظر پایه‌ای داشته باشیم.