كلبه عمو سياه

جام ملت‌هاي آفريقا از 10 ژانويه (يك‌شنبه آينده) در آنگولا آغاز مي‌شود. در سالي كه براي اولين بار يك قاره سياه ميزبان جام جهاني است، قدرت‌هاي حاضر در رقابت‌هاي تابستان آينده به قصد دلربايي و غايب‌هاي آرزو به دل به اميد نشان دادن غرور قاره خود، يك دوره رقابت جذاب را رقم مي‌زنند. تايمز در مطلبي تحليلي از دريچه نيجريه به استقبال درهاي ورودي جام ملت‌هاي آفريقا رفت که خراسان به نقلش پرداخت. آيا داستاني رمانتيك‌تر از ماجراهاي كتاب «كلبه عمو تم» شكل مي‌گيرد؟

«والتر وينتر باتم» وقتي در سال 1962 از سمت سرمربي‌گري تيم ملي انگليس استعفا داد، پيش‌بيني كرد آفريقايي‌ها تا قبل از پايان قرن بيستم به مقام قهرماني جام جهاني دست مي‌يابند. البته پيش‌بيني او درست از آب در نيامد؛ شبيه تمام حرف‌هاي سلطان پله.

حالا در اولين سال دومين دهه قرن جديد به سر مي‌بريم و نه تنها سلطه آمريكاي جنوبي و اروپا بر جام جهاني ادامه دارد بلكه حتي آسيا هم جلوتر از آفريقا اولين نماينده خود در جمع 4 تيم پاياني معتبرترين رقابت فوتبال در جهان را نمايانده‌اند.

گذشت زمان خيلي از ابهام‌ها را روشن مي‌كند. تنها نكته قطعي فعلي، دل‌نگراني يكي از قدرتمندترين باشگاه‌هاي حاضر در يكي از ثروتمندترين ليگ‌هاي دنيا (ليگ برتر) بابت از دست دادن ستاره‌هاي آفريقايي است. اسين و دروگبا، چلسي را ترك مي‌كنند و بارسلونا بدون اتوئو كه گل قهرماني 2 قهرمان 4 دوره اخير ليگ قهرمانان را به ثمر رساند، كار دشواري پيش‌رو دارد.


شروع داستان

ماجرا در درخشش بازيكنان خلاصه نمي‌شود. در آفريقا، تيم‌ها زودتر از ستاره‌ها هدايت‌گر جريان موفقيت نام گرفتند. كامرون با شكست آرژانتين در بازي افتتاحيه جام جهاني 1990 زنگ خطر را به صدا در آورد. هرچند تكل بي‌مورد «ميلا» اسباب شكست شيرهاي رام نشدني مقابل انگليس را فراهم كرد اما راه آن‌ها توسط نيجريه (هيجان انگيزترين تيم آفريقايي دهه 90) طي شد. شيريني برتري 3- صفر در نخستين بازي مقابل بلغارستان با شكست 2- يك در جدال با آرژانتين به تلخي گراييد.

هيچ‌كس پيش‌بيني نمي‌كرد آبي و سفيد‌هاي آمريكاي جنوبي چند روز بعد مارادونا را به دليل مثبت اعلام شدن آزمايش مواد نيروزا از دست بدهند. با هر معياري شكست خفيف شاگردان وسترهوف هلندي از ستاره‌هايي مانند گابريل باتيستوتا، فرناندو ردوندو، كلوديو كانيگيا (زننده هر 2 گل تيم پيروز) و ديه‌گو سيمئونه تحسين‌برانگيز بود. ناكامي تيم بي‌روحيه آرژانتين مقابل بلغارستان، سرگروهي و جدال عقاب‌ها با ايتاليا در مرحله يك هشتم نهايي را درپي داشت.

آن‌جا زولا كارت قرمز گرفت اما «باجو» در دقايق پاياني بازي را به وقت اضافي كشاند و در نهايت خودش از روي نقطه پنالتي آفريقايي‌ها را ناكام به خانه فرستاد. تلفيق بزرگاني مانند اوكوچا، آموكاچي، اوليسه و فيندي جورج با كانو و ساير جوانان، برتري بر برزيل و آرژانتين و قهرماني در فوتبال المپيك 1996 را به ارمغان آورد. 2 سال بعد برتري 5- يك در بازي دوستانه با هلند، سبزها را مدعي قهرماني جلوه داد، با اين حال وقتي اظهارات جي‌جي اوكوچا صورت عيني يافت، كار خراب شد. به زعم ستاره نيجريه مشكل مالي اجازه مغلوب كردن اروپايي‌ها را نمي‌دهد.

برتري 3-2 مقابل اسپانيا در اولين بازي جام جهاني 1998 هم چيزي را تغيير نداد. در آفريقا از سازماندهي و نظم اهالي قاره سبز خبري نيست. از طرفي چون تنها فوتبال مي‌تواند چهره زشت نيجريه را بپوشاند، خواه و ناخواه سياسي‌ها به هواي بهره بردن از تكه ناني باارزش سراغ توپ گرد مي‌آيند. نيجريه در 2 رقابت ابتدايي فستيوال 1998 حداكثر امتياز را به دست آورد و در جدالي تشريفاتي به پاراگوئه اجازه پيروزي داد تا اسپانيا با وجود برتري 6-يك مقابل بلغارستان (تيم چهارم دوره قبل) حذف شود.

شكست 4-يك در جدال مرحله يك‌هشتم نهايي مقابل دانمارك ناقوس پايان دوران بازي امثال اوكوچا را به صدا درآورد. 4 سال بعد امثال «يوبو» علم جانشيني بزرگان را برداشتند اما شكست از سوئد و آرژانتين و تساوي بدون گل مقابل انگليس بي‌‌انگيزه، تيم «آدگبويه اونيگبينده» را به عنوان بدترين نيجريه تاريخ جام‌جهاني معرفي كرد.

البته آن‌ها تنها آفريقايي شكست خورده در وقت اضافه نبودند. سنگال پس از برتري در بازي افتتاحيه جام جهاني 2002، طي مرحله يك چهارم نهايي مغلوب گل طلايي ايلهان مانسيز ترك شد. حالا مسئولان فوتبال كشور نفت‌خيز آفريقا از ناكامي در راهيابي به جام‌جهاني 2006 درس گرفته‌اند و يك اسپانسر بزرگ را بالاي سر «آمودا» سرمربي فعلي تيم قرار داده‌اند.


از آن سال‌هاي گرم و طولاني

كمي به عقب بازگرديم و دوباره روي بازيكنان زوم كنيم. يك سال بعد از پيش‌بيني «وينتر باتم»، اوزه‌بيوي موزامبيكي‌الاصل در جريان فينال فصل 1963-1962 ليگ اروپا چزاره مالديني و جوواني تراپاتوني را مبهوت قدرت‌نمايي خود كرد و پايان افسانه برتري هميشگي سفيد بر سياه را فرياد زد؛ هرچند درنهايت ميلان 2- يك به برتري دست يافت.

نزديك به نيم قرن بعد، حالا كه آفريقايي‌ها به تبعيت از «بيو» فوتبال اروپا را قرق كرده‌اند، همه منتظرند ببينند ساحل عاج در دومين تجربه حضور متوالي در گروه مرگ جام‌جهاني مي‌تواند برزيل و پرتغال را از سر راه بردارد يا نه.

برنده جدال كريس رونالدو و ديديه دروگبا، تيمش را خوش‌بخت مي‌كند. عمر «وينتر باتم» مدتي قبل از گل پاپه ديوف در بازي افتتاحيه جام جهاني 2002 بين فرانسه و سنگال تمام شد اما تا پايان قرن احتمالا «آفريقايي» سال‌هاي بسيار زيادي باقي مانده است.