موسي صدر، مصداق سياستمدار اخلاق‌گرا

دکتر محمود سريع‌القلم با تأکيد بر اين‌که امام موسي صدر معتقد بود کار سياسي محتاج تدين و ايمان است، وي را مصداق يک سياستمدار اخلاقگراي اسلامي خواند.

به گزارش مهر، دکتر محمود سريع‌القلم، استاد دانشگاه و کارشناس مسائل بين‌الملل در همايش امام موسي صدر، سرشار از مفاهيم راهگشا تأکيد کرد که اصليترين خصوصيت بارز امام موسي صدر ورود به سياست با ويژگي‌هاي اخلاقي بوده است.

وي افزود: امام موسي صدر در آغاز اجراي استراتژي سياسي و اجتماعي خود، نخست به دنبال جوانان شيعه ميرود و در همين خصوص لفظ جامعه صالح از بارزترين اصطلاحاتي است که ايشان در مطالب خود به کار مي‌برد.

سريع‌القلم ادامه داد: به نظر مي‌رسد که امام موسي صدر در مجموع حرکت خود، دو هدف عمده را در لبنان دنبال مي‌کند: نخست طرح تفکر اسلامي و مقابله با انديشه ناسيوناليستي و مارکسيستي و ديگر، ارتقاي سطح اجتماعي مسلمانان.

اين استاد دانشگاه تأکيد کرد: امام موسي صدر بر اين باور بود که کار سياسي محتاج تدين و ايمان است و اگر افراد اين تربيت را نبينند، نتايج حاصل از کار سياسي آنها، تفاوتي با مکاتب ديگر نخواهد داشت.

وي با بيان اين‌که اخلاق اسلامي امام موسي صدر ريشه در جهان‌بيني اسلامي اين شخصيت بزرگ دارد، گفت: من در مطالعات خود به اين نتيجه رسيده‌ام که بسياري از تعابير ايشان، تاکتيکي نبوده و براي مثال، اگر ايشان کسي را تأييد مي‌کردند، اين به معناي وجود اهداف سياسي در پس عملشان نبوده، بلکه صرفا به خاطر تربيت اسلامي و جهان‌بيني ايشان انجام مي‌شده که البته توجه به اين موضوع براي شرايط امروز ما بسيار مفيد است.

سريع‌القلم در ادامه با اشاره به لزوم توجه بر رابطه‌اي که امام موسي صدر بين اخلاق و سياست ايجاد کرد، افزود: ايشان در واقع فراتر از زمان خود حرکت مي‌کرد و براي طرح ديدگاه‌هاي اسلامي و تحقق هدف ارتقاي شيعيان از هر رسانه و ارتباطي بهره مي‌جست.

وي ادامه داد: امام موسي صدر در روزنامه لوموند فرانسه، مقاله مي‌نوشت و با مسيحيان و پيروان ديگر اديان و گرايش‌هاي گوناگون در لبنان رابطه داشته و حتي در کليساها سخنراني مي‌کرد که اين اقدامات از سوي بسياري از معاصرانش تقبيح مي‌شد، اما حرکت امام موسي صدر در اين راستا، نشان مي‌دهد که ايشان نسبت به اوضاع مسلمانان به يک استراتژي اجتماعي ـ سياسي رسيده بود که بر پيروي از آن تأکيد داشت.

سريع‌القلم تصريح کرد: در حقيقت، اخلاق براي امام موسي صدر يک تاکتيک نبود؛ براي مثال، اگر يک شخص ليبرال اخلاقي عمل کند، اين کار را بر پايه منافع خود انجام داده، اما خويشتنداري، سکوت و حفظ حدود ديگران از جانب امام موسي صدر عملي بود که با پشتوانه‌هاي عقيدتي و اسلامي انجام مي‌شد و اين تفاوت عمده يک فرد اخلاقي مسلمان و يک ليبرال اخلاقي است.

اين استاد دانشگاه همچنين گفت: معاشرت وسيع امام موسي صدر با سران عرب سفر به آلمان و ديدار ايشان با مقامات آن کشور و حضور در کليساهاي آلمان و معاشرت با روشنفکران در آن دوران، موضوعي بسيار ممتاز است و اين نشان مي‌دهد که استراتژي امام موسي صدر همواره بر تغيير وضعيت مسلمانان متمرکز بوده است.

اين استاد دانشگاه افزود: نکته ديگري که بايد درباره امام موسي صدر به آن توجه كرد، نوع روياوريي ايشان با مخالفان است. توجه کنيد که اگر در تفکر ليبراليستي به مخالف فرصت سخن گفتن و اعتراض داده مي‌شود فقط به خاطر حفظ سامان اجتماعي، تداوم توليد ثروت در جامعه و گردش قدرت و نخبگان است، اما وقتي سيره عملي امام موسي صدر را مي‌بينيم با سکوت‌هاي طولاني ايشان در برابر افراد و جريان‌هاي گوناگون روبه‌رو مي‌شويم که اين براي من به عنوان دانشجوي سياست که بيش از سيصد بيوگرافي را مطالعه کرده‌ام رفتاري بي‌نظير است.

وي تأکيد کرد: اينجاست که شما تفاوت بين اخلاق ديني، اخلاق ليبرالي و اخلاق نشأت گرفته از نظام‌هاي اجتماعي استدلالي را مي‌بينيد و درمي‌يابيد که پايه اخلاق ديني چيزي جز تربيت نيست.

سريع‌القلم بدگويي نکردن امام موسي صدر از ديگران را از ديگر ويژگي‌هاي اين شخصيت بزرگ دانست که ريشه در تربيت اخلاقي او دارد و گفت: از سوي ديگر و از نکات بسيار جالب درباره ايشان اين است که امام موسي صدر هرگز دچار افسردگي سياسي نشد و به‌رغم همه مشکلاتي که همواره پيش رو داشت همواره در تعامل با سران کشورها بوده و قطعا اين موضوع ريشه در توکل ديني ايشان دارد.

وي توضيح داد: از آنجا که جوامع خاورميانه‌اي، جوامعي هيجاني هستند، افراد معتدل در آنها مشکل دارند، چرا که در اين جوامع، همواره به سوي افراد راديکال چپ يا راست گرايش بيشتري است.

اين استاد دانشگاه يادآور شد: به هر حال، شخصيت اعتدالي امام موسي صدر در جهان‌بيني اسلامي ايشان ريشه داشته و هدف اين نوع اعتدالگرايي، نوعي اثرگذاري ممتد است که از اميد، توکل و اخلاق ديني برمي‌خيزد و اين در حالي است که در اعتدال ليبرالي و يا چپ، اصل منفعت است.

سريع‌القلم در بخش جمع‌بندي سخنان خود گفت: بايد توجه داشت که انسان‌هاي بزرگ تاريخ همواره کساني بوده‌اند که با ابتکارات خويش از فرصت‌هاي زمان به خوبي استفاده مي‌کنند و اين ويژگي است که آشكارا در امام موسي صدر قابل مشاهده است.

وي افزود: ديگر ويژگي انسان‌هاي بزرگ اين است که همواره يک راز اخلاقي و رفتاري در عملکرد اجتماعي و سياسي آنها نهفته است و از ديگر سو، اين افراد هميشه کساني بوده‌اند که مفروضات زمان خود را زير سؤال مي‌برند.

اين استاد دانشگاه با اشاره به شرايط دشوار زمان امام موسي صدر تأکيد کرد: ايشان در کانون اضداد عمل مي‌کرد و وضعيت جامعه لبنان از سويي و شرايط جامعه کلام اسلام از ديگر سو، اين موقعيت را تشديد مي‌کرد، اما نکته اينجاست که کسي بتواند در کانون اضداد عمل به اخلاق ديني را فراموش نکند، به الگويي براي همه تبديل مي‌شود.

سريع‌القلم در پايان سخنانش تصريح کرد: آنچه که باعث اعتبار افراد مي‌شود پيش از دانش آنها اخلاق، روحيات و نظام عملکرد اجتماعي‌شان است و به هر حال امام موسي صدر الگويي براي همه ماست تا بياموزيم که پيش از ورود به سياست بايد دوره‌هاي تربيتي اخلاقي و ديني را بگذرانيم.