معامله اورانیوم از نگاه ایرنا

ایرنا نوشت:

پیشنهاد جمهوری اسلامی ایران در خصوص تأمین سوخت رآكتور تحقیقات هسته ای تهران با غنای 20 درصد كه مبنای اجلاس وین شده بود، منجر به پیش نویس پیشنهادی گردید كه می بایست پایتخت های كشورهای مذاكره كننده نظر نهایی خود را نسبت به آن ارائه می دادند.

جمهوری اسلامی ایران در اواخر هفته گذشته نظر خود را به البرادعی ارائه داد و متعاقباً، البرادعی اعلام كرد كه حل موضوع هسته ای ایران قریب الوقوع است. با این وجود، نكته قابل توجه در این جریان، ابراز نگرانی های برخی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی و تعدادی از سیاسیون و محافل مطبوعاتی از یك سو و اظهار خرسندی و استقبال كشورهای غربی از رخداد مزبور از سوی دیگر است. از این رو، موضوع «سوخت در برابر سوخت» به یك «معمای» سیاسی تبدیل شده و افكار عمومی را به خود معطوف كرده است. برای روشن شدن این موضوع، ابتدا دلایل ابراز نگرانی ها و اظهار خرسندی ها را مورد توجه قرار داده سپس به رمزگشایی معمای مفروض، پرداخته خواهد شد.

ریشه تردیدها
پیشنهاد تأمین سوخت با غنای 20 درصد برای اولین بار در بسته پیشنهادی به روز شده ایران در اجلاس ژنو مطرح شد و متعاقباً به عنوان یكی از موضوعات محوری گفت وگوهای ایران با اعضای گروه 1+5 و آژانس بین المللی انرژی اتمی گردید. ایران براساس ماده 3 اساسنامه به آژانس طی نامه ای به آژانس اعلام كرد كه نیاز به سوخت اورانیومی با غنای 20 درصد برای رآكتور تحقیقاتی تهران دارد و هر كشور صاحب فناوری مزبور حاضر به تأمین آن باشد آمادگی برای خرید براساس قیمت منطقی دارد. به نظر می رسد این درخواست ایران در یك فرآیند رایزنی در درون آژانس و آژانس با اعضای گروه 1+5 تبدیل به پیشنهادی از غربی ها تحت عنوان سوخت در برابر سوخت گردید. این پیشنهاد و پس از چانه زنی هایی میان نمایندگان ایران، روسیه، آمریكا و فرانسه و دبیركل آژانس به صورت پیش نویسی تبدیل شد كه می بایست ایران نظر خود را نسبت به آن اظهار می داشت. در چنین شرایطی، شاهد یك سری واكنش ها از سوی محافل سیاسی داخل هستیم كه می توان آنها را در سه دسته تقسیم كرد:


1-واكنش های تأییدكننده؛ یك سری از واكنش ها نسبت به آنچه اتفاق افتاد ابراز رضایت كرده و حاصل این رخداد را به نفع ایران دانسته اند.
2-واكنش های تردیدآمیز؛ برخی از واكنش ها اگرچه اصل موضوع را نفی نكردند، لكن نحوه مبادله سوخت در برابر سوخت را با تردیدهایی روبه رو ساخته و پیشنهاداتی در این ارتباط ارائه داده اند از جمله برخی از نمایندگان اعلام كردند كه در صورت پذیرش این گزینه باید به گونه ای عمل شود كه به مقدار تحویل سوخت با غنای 5 درصد، سوخت با غنای 20 درصد تحویل گرفته شود.
3-واكنش های مخالفت گونه؛ برخی بر این باورند كه مبادله اورانیوم یك پیشنهاد انحرافی و به معنای بازگشت به طرح سانتریفیوژهای خالی است. فلذا این دسته از افراد پیشنهاد دادند كه غرب سوخت اورانیوم 20 درصد را به ازای قیمت توافقی بفروشد و در عین حال تحریم های موجود بر سر خرید اورانیوم خام را بردارند.


دلایل واكنش های دوم و سوم حول چند محور دور می زند: 1- عدم اعتماد و پایبندی غرب به تعهدات خود از نظر این افراد، با توجه به عملكرد كشورهای غربی و مواضع چندگانه آنها، هیچ گونه تضمینی را نمی توان در مبادله سوخت در برابر سوخت به دست آورد. 2- خوداتكایی و استقلال دومین دلیل این افراد است. آنها معتقدند كه پذیرش سوخت در برابر سوخت باعث خارج شدن بخشی از حقوق و اختیارات ایران از برنامه جامع هسته ای خواهد شد و ایران را وابسته به صاحبان این فناوری خواهد كرد. 3- طرح فریب سومین دلیل مخالفان تز سوخت در برابر سوخت است. آنها معتقدند كه غرب درصدد خارج كردن تمامی اورانیوم غنی شده ایران بوده و سپس ما به ازای آن را در كشاكش مذاكرات قرار داده و در نهایت چیزی دست ایران را نخواهد گرفت.
4-وظیفه آژانس براساس ماده 3 اساسنامه اش تأمین سوخت رآكتورهای تحقیقات هسته ای است. براین اساس اجرای ماده فوق در مورد ایران نمی تواند به عنوان مشوقی برای جمهوری اسلامی ایران محسوب شود.

دلایل خرسندی غرب
برعكس واكنش های داخلی، مقامات كشورهای آمریكا، فرانسه و انگلیس نسبت به پیشنهاد سوخت در برابر سوخت ابراز خوشحالی و رضایت مندی كردند. سولانا پیشنهاد ارائه شده به ایران برای غنی سازی اورانیوم در خارج از این كشور را بسیار مناسب خوانده و ادعا كرد كه این پیشنهاد نیازی به تغییر ندارد. كلینتون وزیر خارجه آمریكا نیز در چند نوبت از فرایند پیش آمده ابراز رضایت مندی كرد و تأكید بر ادامه این روند داشته است. میلیبند وزیرخارجه انگلیس نیز ضمن تأیید حق شروع هسته ای ایران روند مزبور را تأیید نمود. فرانسوی ها نه تنها این روند را تأیید بلكه آمادگی خود را برای مبادله موصوف اعلام نمود. چند علت را می توان در ارتباط با این اظهار خرسندی ها اشاره كرد.


1-از نظر غربی ها پیشنهاد سوخت در برابر سوخت، برنامه هسته ای ایران را در سطوح بالاتر غنی سازی محدود خواهد ساخت. غربی ها تاكنون چند پروژه از این دست را اجرا نمودند اما موفقیت نداشتند. پروژه اول نیروگاه های برق هسته ای در برابر تعطیل برنامه چرخه سوخت هسته ای، پروژه دوم نیروگاه های برق هسته ای به همراه تضمین سوخت هسته ای بوده است اكنون پروژه چهارم تحت عنوان غنی سازی با غنای 20 درصد در خاك كشور دیگر برای تأمین سوخت رآكتور تحقیقات هسته ای ایران و تعطیلی برنامه غنی سازی 20 درصد در خاك ایران مطرح شده است. براساس این پروژه اگرچه نمی توان برنامه هسته ای را تعطیل كرد اما می توان در یك سطحی محدود كرد.

2-از نظر غربی ها پیشنهاد سوخت در برابر سوخت می تواند اورانیوم غنی شده 5 درصد انبار شده ایران را تخلیه نماید. به زعم آنها حسن این كار در این است كه دستیابی ایران به سلاح هسته ای را به تأخیر خواهد انداخت! و از سوی دیگر فعالیت های بعدی ایران در مراحل چرخه سوخت را نیز با كندی روبه رو خواهد ساخت.