از تصویب قانون سرشماری از نفوس تا گزارش بانک جهانی درباره مناقشه ايران و انگلستان

به گزارش تابناک اقتصادی، تاریخ اقتصاد ایران و جهان آینه ای است تمام نما از رویدادهای اقتصادی که در گذشته رخ داده است و بیانگر ریشه های تاریخی بسیاری از واقعیت های امروز ایران و جهان است. موضوع "اقتصاد ایران و جهان در گذر زمان" در این نوشتار به وقایع تاریخی سیزدهمین روز خرداد ماه اختصاص دارد که به طور مستقیم و غیر مستقیم اقتصاد ایران و جهان را متاثر کرده است.

13 خرداد 1308، مجلس شورای ملی در این روز قانون سرشماری از نفوس مملکت را به تصویب رساند. گردآوري اطلاعات و آمار صحيح از جمعيت و مسائل مختلف مربوط به آن مبناي برنامه ‌ريزي موفق و قابل اعتماد در هر كشور است.

13 خرداد 1331، در اين روز روزنامه هاي تهران ضمن چاپ گزارش طولاني بانك جهاني درباره مناقشه ايران و انگلستان بر سر نفت، شديدا از اين بانك انتقاد كرده و نوشته بودند كه بانك جهاني با اين گزارش ماهيت سياسي خود را به جهانيان نشان داد و ثابت كرد كه صرفا يك موسسه پولي بي طرف نيست و در پشت چهره آرام و ظاهر الصلاح خود به سود برخي قدرت ها، سياسي كاري مي كند و يك ابزار اعمال سلطه گري است.

بانك جهاني در پي ديدار نمايندگانش از تهران و آبادان، در گزارشي كه در واشنگتن (مقرِّ خود) منتشر ساخته بود ضمن تشريح تاريخچه نفت ايران و قرارداد نفتي سال 1901 و تمديد آن در 1933 با شركت نفت انگلستان كه سهامدار عمده آن دولت انگلستان بود نوشته بود كه اگر دولت ايران (دولت دكتر مصدق) تصور مي كند كه قطع صدور نفت و تعطيل بودن پالايشگاه آبادان، جهان را با كمبود سوخت رو به رو مي سازد، اين يك اشتباه است؛ زيرا با تاسيس پالايشگاه هاي تازه و استخراج بيشتر از ميدان هاي نفتي ساير كشورها به ويژه عراق، اين كمبود ها رفع مي شود و ايران، بازنده «خيال» و محاسبه خود خواهد بود. جملات اين گزارش نيز چنان انتخاب شده بود كه گويا، نفت ايران ملي نشده و هنوز متعلق به انگلستان است.

به نوشته مورخان، اين نخستين بار بود كه دست بانك جهاني خوانده شده و ماهيت آن فاش گرديده بود. بعدا و تا به امروز برخي ديگر از كشورها همين اتهامات را كه ايران آغازگر آن بود به اين بانك وارد آورده اند.

13 خرداد 1343، برخی جراید اطلاع دادند که موضوع ناپدید شدن محمدمهدی هندوستانی تحویلدار و معاون بانک صادرات و معادن شعبه ساری همچنان بر سر زبان ‌ها است. در این باره همچنین خبری منتشر و طی آن گفته شد هندوستانی قبل از ناپدید شدن حواله ‌هایی به مبلغ یک میلیون ریال در دو برگ یکی به مبلغ 300 هزار ریال در عهده بانک سپه و دیگری به مبلغ هفتصد هزار ریال در عهده بانک ملی ساری دریافت داشته بود. محلوجیان، بازپرس شعبه دوم دادسرا نیز گفت: برای پیدا کردن او اقدام زیادی شده است و چند نفر از ماموران آگاهی تهران به ساری مامور شده ‌اند. با این حال عده‌ ای اظهار داشته ‌اند که او یک شب را در تهران گذرانیده، ولی هنوز اطلاعی از سرنوشت او در دست نیست. گفته می ‌شود هندوستانی مبالغی از هفتصد هزار ریال دریافتی را در یکی از بانک ‌ها به حساب خود ریخته، ولی رئیس بانک صادرات و معادن ساری از تایید و تکذیب این موضوع و شایعات دیگری که در این مورد رواج یافته خودداری می‌ کنند و آقای برادران سرپرست شعب بانک صادرات و معادن در استان مازندران سرگرم رسیدگی به این موضوع است.

13 خرداد 1355، جراید از قول «محمدعلی مبشری» عضو هیات ‌مدیره سازمان قند و شکر در این روز نوشته ‌اند که: برای احداث اولین کارخانه قند در ایران سال 1239 شمسی با توجه به امکانات موجود آن وقت در ایران قرار شد قطعات مختلف ماشین‌آلات کارخانه با وزن ‌ها و اندازه ‌هایی ساخته شود تا حمل آنها به وسیله چهارپایان از طریق بوشهر و تنگستان امکان ‌پذیر باشد. او این سخنان را در مراسم پنجاهمین سال سلطنت پهلوی ‌ها در سالن اجتماعات سازمان قند و شکر گفته و اضافه کرده است: بیش از پنج سال حمل ماشین ‌آلات و ساختمان یک کارخانه قند کوچک تا ظرفیت روزانه فقط هشتاد (80) تن به طول می‌ انجامید تا آنکه در سال 1274 کارخانه قند کهریزک شروع به‌کار نمود، ولی با تاسف باید یاد کرد که دوران بهره‌ برداری از آن بیش از دو سال نپایید و کارخانه در محاق تعطیلی بس طولانی فرو رفت. او اضافه کرده است: اکنون 33  کارخانه قند با تولید سالانه 700 هزار تن قند و شکر در کشور داریم و با برنامه‌ هایی که در دست اجراست، امید آن است که به ‌زودی پاسخگوی مصرف داخلی باشیم. در این مراسم همچنین میرتقی سیرنک، از مسوولان این سازمان از برنامه اختصاص درآمدهای قند و شکر کشور برای توسعه راه ‌آهن قدردانی کرد.

منابع: آرشیو روزنامه دنیای اقتصاد