سوء تغذيه در كمين بيماران بستري در بيمارستان

ارائه خدمات تغذيه و رژيم درماني صحيح در بيمارستان‌ها، عامل مهمي ‌در بهبود سريع‌تر بيماران، كاهش دوران نقاهت و حتي پيشگيري از بروز بيماري‌ها به شمار مي‌آيد. كارشناسان مي‌گويند چنانچه بخش تغذيه به عنوان يكي از اركان سلامت بيماران در بيمارستان‌ها ناديده گرفته شده يا نقش كمرنگي در فرآيند درمان داشته باشد، نه فقط عامل نارضايتي بيماران، كه باعث اخلال در روند درمان مي‌شود. اما آيا خدمات مطلوب تغذيه‌اي در بيمارستان‌هاي دولتي يا خصوصي به بيماران ارائه مي‌شود؟

به گزارش «جام جم»، غذايي كه براساس دانش و اطلاعات تغذيه‌اي انتخاب و تهيه مي‌شود، مي‌تواند داراي همه مواد مغذي براي اعمال طبيعي بدن، ترميم آسيب‌هاي وارده و تقويت سيستم ايمني بدن براي مقابله موثر با عوامل بيماري‌زا و در نهايت كاهش دوره نقاهت باشد.بر خلاف انتخاب نا آگاهانه و نادرست غذا كه ممكن است منجر به تشديد بيماري و از دست رفتن بخش ديگري از سلامت بيمار شود. به طور نمونه انتخاب ناآگاهانه غذاهايي كه منجر به افزايش ميزان كلسترول خون در بيماران قلبي و عروقي، كاهش كالري و پروتئين در بيماراني كه دچار سوختگي يا عفونت شده‌اند، افزايش قند خون در بيماران ديابتي شود، چيزي جز تشديد شرايط بحراني بيمار و كاهش ميزان اثرگذاري درمان بدنبال نخواهد داشت. مطالعات باليني در سراسر جهان بر اين مدعا دلالت دارد كه تامين سلامت و بازتواني بيمار ارتباط زيادي با تناسب مواد مغذي دريافت شده دارد.براين اساس مقابله با سوءتغذيه بيماران و تامين انرژي، كالري، پروتئين و ساير املاح معدني و ويتامين‌ها، به ميزان لازم و متناسب شرايط بيمار، در صدر دغدغه كادر درماني علي‌الخصوص كارشناسان تغذيه مستقر در بيمارستان و در سطح بالاتر داروسازان باليني بيمارستان قرار مي‌گيرد.

آمار‌ها چه مي‌گويند؟

دكتر منصور رستگار پناه، عضو هيات علمي‌ مركز تحقيقات گوارش دانشگاه علوم پزشكي تهران و متخصص داروسازي باليني درخصوص احتمال بروز سوءتغذيه در بيماران بستري در بيمارستان معتقد است: «حدود 30 تا 50 درصد بيماران در زمان پذيرش در بيمارستان مبتلا به سوء تغذيه پروتئين انرژي هستند و در 25 تا 30درصد آنها طي اقامت در بيمارستان اين مشكل گسترش پيدا مي‌كند. مطالعات بيانگر اين موضوع است كه بيش از 50‌درصد بيماران طي اقامت در بيمارستان با كمبود جدي برخي از مواد غذايي مواجه خواهند شد؛ البته در اين هنگام حمايت تغذيه‌اي از ديدگاه كادر درماني، همچون تجويز دارو الزامي ‌است و بايد هر چه سريع‌تر بر اساس برآوردهايي كه با استفاده از فرمول‌هاي علمي‌صورت مي‌گيرد،نسبت به حمايت تغذيه‌اي از بيمار اقدام شود.»

حمايت تغذيه‌اي، مكمل دارو درماني

دكتر ابوالفضل شجاعي‌فر، متخصص جراحي عروق و عضو هيات علمي‌دانشگاه علوم پزشكي تهران نيز مي‌گويد: «جراحي هر چقدر هم موفق باشد و كادر درماني هرچقدر هم ورزيده باشند، ممكن است به علت حمايت‌هاي تغذيه‌اي نامناسب و ضعيف، اثر درماني مناسبي در بر نداشته باشد. چنان‌كه درصورت عدم تامين مواد غذايي لازم، شاهد كاهش چشمگير كارايي و اثر گذاري بسياري از دارو‌هاي مصرفي علي‌الخصوص آنتي‌بيوتيك‌ها هستيم. اين موضوع مي‌تواند علاوه بر افزايش مدت دوره نقاهت، بيمار را در معرض عفونت‌هاي ارگان‌هاي مختلف بدن قرار دهد. براين اساس ارزيابي تغذيه‌اي از بيمار قبل و بعد از انجام عمل‌هاي سنگين جهت شناسايي نيازهاي تغذيه‌اي بافت‌هاي مختلف بدن و تامين آنها ضرورت دارد.»

البته در شرايطي كه بيمار قادر به بلع يا از سطح هوشياري مناسبي برخوردار نيست (مانند بيماراني كه در بخش مراقبت‌هاي ويژه بستري هستند) يا به دليل حالت تهوع يا بي اشتهايي، تمايلي به صرف غذا ندارند(مانند بيماران سرطاني)، مداخلات تغذيه‌اي بصورت روده‌اي يا وريدي انجام مي‌گيرد. دكتر مجتبي مجتهدزاده، عضو هيات علمي‌ دانشگاه علوم پزشكي تهران درخصوص سوءتغذيه باليني چنين بيماراني معتقد است: «براساس مطالعات بايد اذعان كرد كه رابطه مستقيمي ‌بين سوءتغذيه‌ اين بيماران و بروز نارسايي كليوي، عفونت‌هاي خوني، كاهش پاسخ به درمان، عدم بهبودي و مرگ و مير بيماران وجود دارد. در اين حالت كه نياز به انرژي به طور فزاينده‌اي افزايش پيدا كرده است، بهترين استراتژي تغذيه‌اي كه مي‌تواند با كمترين عوارض، كنترل شده‌ترين مواد مغذي را در اختيار بدن بيمار قرار دهد، (مگر موارد خاص) استفاده از غذاهاي فرموله (Enteral Formula) است. در اين روش تمام مواد غذايي و آب مورد نياز، با ارزش غذايي مشخص و كنترل شده، از طريق لوله و معمولاً از راه ‌بيني وارد دستگاه گوارش بيمار مي‌شود. برخلاف شيوه تغذيه آشپزخانه‌اي، در اين حالت مي‌توان از رسيدن مواد مغذي معين و به ميزان مشخص به بدن بيمار اطمينان پيدا كرد. علاوه بر اين از وضعيت بهداشتي غذا نيز مي‌توان اطمينان كامل داشت.»

نبود بخش تغذيه در بيمارستان

رئيس اداره بهبود تغذيه وزارت بهداشت از فراهم شدن مقدمات اوليه جهت تغيير ساختار نحوه ارائه مشاوره تغذيه در بيمارستان‌ها خبر داد و گفت: نبود بخش تغذيه در بيمارستان‌ها علاوه بر اختلال در روند درمان باعث افزايش مرگ و مير بيماران بستري خصوصا در بخش مراقبت‌هاي ويژه مي‌‌شود.

دكتر پريسا ترابي از سوءتغذيه بيماران بستري در بيمارستان‌ها به عنوان يك مشكل جهاني نام برد و اظهار كرد: سوءتغذيه همواره در كمين بيماران خصوصا بيماران بستري در بيمارستان است چرا كه در مدت بيماري ممكن است جذب مواد مغذي مختل شود، نياز به مواد مغذي افزايش يابد. بي‌اشتهايي نيز سبب كاهش دريافت مواد مغذي مي‌شود. همچنين عدم امكان بلع و عدم هوشياري بيماران بستري در آي سي يو نيز زمينه بروز سوء‌تغذيه را تشديد مي‌كند.

اين كارشناس تغذيه درخصوص عوارض سوءتغذيه گفت: چنانچه بخش تغذيه به‌ عنوان يكي از اركان سلامت بيماران در بيمارستان‌ها ناديده گرفته شود و يا نقش كمرنگي در فرآيند درمان داشته باشد علاوه بر تاخير در بهبودي بيماران و اختلال در درمان باعث افزايش نرخ مرگ و مير بيماران بستري خصوصا در بخش مراقبت‌هاي ويژه مي‌‌شود.

طبق استاندارد لازم است كه بيمارستان‌ها به‌ازاي هر 50 تخت يك كارشناس تغذيه داشته باشند كه اين موضوع مورد اهتمام جدي وزارت بهداشت است و در تغييرات جديد لحاظ شده‌است.

تغذيه فرموله، شيوه‌اي براي صرفه‌جويي در بودجه محدود درماني كشور

طبق نتايج به دست آمده از بررسي‌هاي مختلف، ارائه خدمات مناسب در زمينه تغذيه باعث كوتاه شدن زمان توقف بيمار در بيمارستان از طريق تسهيل پروسه درمان و كوتاه شدن دوران نقاهت مي‌شود و به اين ترتيب صرفه اقتصادي چشمگيري براي بيمارستان و بودجه درماني خواهد داشت. درخصوص بيماران بستري در ICU نيز بايد گفت استفاده از مزاياي «غذاي فرموله» كه با اهداف پزشكي و براساس برآوردهاي علمي‌ از وضعيت بيمار توسط متخصصان مربوطه تجويز مي‌شود، مي‌تواند عامل موثري در بهبود فرآيند درمان و كاهش دوره بستري بيمار تلقي شود. بدون ترديد اين موضوع علاوه بر كاهش درد، رنج، اضطراب و ناخوشايندي بيمار و همراهان وي، مي‌تواند با كاهش هزينه‌هاي دوره بستري موجب صرفه‌جويي در هزينه‌هاي بيمار و نيز صرفه‌جويي در بودجه محدود درماني كشور شود. از سوي ديگر با توجه به محدوديت پذيرش بخش مراقبت‌هاي ويژه، اين موضوع مي‌تواند موجب افزايش امكان بهره‌مندي ساير بيماران نيازمند به خدمات اين بخش شود، بيماراني كه به دليل عدم‌ظرفيت بخش مراقبت‌هاي ويژه در صف انتظار قرار دارند.