مدلسازي پيشبيني جايگاه تيم ملي فوتبال ايران در ردهبندي فيفا
انجام بازيهاي زياد در هر ماه، به ويژه با تيمهاي ملي فوتبال كشورهايي كه جايگاه خوبي در ردهبندي فيفا دارند در بهبود جايگاه تيم ملي فوتبال ايران در ردهبندي فيفا موثر است
«مدلسازي پيشبيني جايگاه تيم ملي فوتبال ايران در ردهبندي فيفا با استفاده از شبكههاي عصبي فازي» تحقيقي است كه توسط علي گرزي، امير افسر، محمد احساني، سردار محمدي، عادل آذر و عليرضا ايزدي انجام شده است.مسوولان فدراسيون فوتبال ميتوانند از مدل پيش بيني ارايه شده به منظور برنامهريزيهاي آتي خود استفاده كنند.
به گزارش ايسنا، در اين تحقيق آمده است: با گذشت بيش از نيم قرن از فعاليت فوتبال در كشور ما، امروزه اين ورزش طرفداران بسياري در نقاط مختلف ايران پيدا كرده است. دههي گذشتهي دههي معرفي فوتبال ايران به دنيا بوده است؛ به طوري كه در اين دهه، تيم ملي فوتبال ايران در ردهبندي فوتبال دنيا (فيفا) حدود يكصد پله صعود و بازيكنان برجستهاي را به بزرگترين تيمهاي باشگاهي اروپا معرفي كرده است.
در پايان هر ماه ميلادي، فدراسيون بينالمللي فوتبال فيفا، براساس عملكرد تيمهاي ملي فوتبال عضو اين فدراسيون، آنها را ردهبندي ميكند. جايگاه تيمهاي ملي فوتبال اغلب كشورها همواره دچار نوسانات زيادي ميگردد كه از عملكرد آنها طي آن ماه ناشي مي شود. ايران نيز همواره در حال پيشرفت به سوي جايگاههاي برتر در اين ردهبندي بوده است (تا تاريخ انجام اين تحقيق). به طوري كه در نيمهي دوم سال 2005 تيم ملي فوتبال ايران به جمع 15 تيم برتر جهان راه يافت و اين در حالي است كه 10 سال پيش در چنين زماني تيم ملي فوتبال ايران جايگاهي بهتر از 118 جهان را در اختيار نداشته است. البته اين پيش بيني اميدوار كننده تنها براساس سير صعودي جايگاه تيم ملي فوتبال ايران در ردهبندي فيفا در آن زمان و تحت تاثير عوامل گوناگوني است؛ از جمله مديريت آن زمان ورزش ايران، ميزان سرمايهگذاريها در اين ورزش و بسياري عوامل مخل.
امروزه براي پيش بيني نتايج رويدادهاي ورزشي روشهاي علمي نويني برگزيده شده است. با استفاده از اين روشها ميتوان با شناخت عوامل اثرگذار بر نتايج بدست آمده، نتايج رويدادها و ردهبندي تيمهاي ورزشي را نيز پيشبيني كرد. پيشبيني در فوتبال همچون پيشبيني مسايل سياسي و اقتصادي امري بسيار پيچيده و مشكل است. اما، امروزه منابع و مدلهايي وجود دارند كه با استفاده از آنها و در نظر گرفتن تواناييهاي تيمها و مديريت آنها ميتوان تا حدودي نتايج و ردهبندي آتي را پيشبيني كرد. در اين مدلها دو فرآيند مختلف بررسي شدند: الف- توزيع اطلاعات و شرايط تيمها در گذشته و حال؛ ب- بررسي رشد عوامل مديريتي و برنامهريزي كه ميتوان براساس آنها مدلهايي براي نتايج آينده بدست آورد.
روش تحقيق پژوهش حاضر توصيفي – تحليلي بود. در بخش توصيفي سوابق تيم ملي فوتبال ايران در 119 ماه (1996-2006) – شامل جايگاه ايران در ردهبندي فيفا در پايان هر ماه ميلادي، امتياز تيم ايران در پاياه هر ماه ميلادي، نتيجهي بازيها، تعداد گلهاي رد و بدل شده، محل برگزاري مسابقه، نوع بازي، جايگاه تيم حريف ايران در ردهبندي ماه قبل فيفا و قدرت منطقهاي تيم حريف ايران – از سايت رسمي فيفا بدست آمد.
متغيرهاي مستقل اين تحقيق عبارتند از: امتياز نوع بازي، نتيجه بازي، قدرت منطقهاي، تعداد گلها، ميزبان يا ميهمان و جايگاه تيم حريف در آخرين ردهبندي فيفا نرمال سازي دادهها، طراحي مدل شبكههاي عصبي فازي، طراحي مدال ARIMA، ارزيابي عملكرد ..... از ديگر مباحث مطرح شده در اين تحقيق است.
در بحث و نتيجهگيري اين تحقيق آمده است: تحليل سريهاي زماني و پيشبيني، حوزهي فعال پژوهش طي چند دههي اخير است. صحت پيش بيني سريهاي زماني در بسياري از فرآيندهاي تصميمگيري اصولي و حياتي است. به همين دليل، پژوهش براي بهبود اثربخشي مدلهاي پيش بيني هرگز متوقف نشده است. با تلاشهاي باكس و جانكينز، مدل ARIMA يكي از محبوبترين روشها در حوزهي پيش بيني شده است. طي دههي اخير، شبكههاي عصبي فازي در حل مسايل شناسايي الگوهاي پيچيده با استفاده از ديدگاه عاملهاي داده هوشمند براي محققان دانشگاهي بسيار چالش برانگيز شده و در حوزههي مختلفي استفاده شده است. از طرف ديگر، مديران بخشهاي مختلف به ويژه مديران سازمانهاي ورزشي، به دليل وجود انبوه متغيرهاي تاثيرگذار ترجيح ميدهند سازوكاري را در اختيار داشته باشند كه بتواند آنها را در امر تصميمگيري ياري و مشاوره دهد. به همين دليل سعي در روي آوردن به روشهايي در پيش بيني دارند كه به واسطه آنها تخمينهايشان به واقعيت نزديك و خطايشان بسيار كم باشد.
از آنجا كه براون از طريق شبكههاي عصبي فازي با توجه به بازيهاي گذشتهي تيمها در ليگ NCAA آمريكا ردهبندي تيمها را در هفت هفتهي آينده تا 90 درصد درست پيش بيني كرد، در اين تحقيق مدل پيش بيني جايگاه ايران در رتبهبندي فيفا با استفاده از شبكههاي عصبي فازي و وش ARIMA طراحي شده و از لحاظ معيارهاي عملكرد (MSE، RMSE، NMSE، MAE، MAPE و R2) با هم مقايسه شدهاند. نتايج تحقيق نشان دهنده آن است كه شبكههاي عصبي فازي از لحاظ تمامي معيارهاي عملكرد بر روش ARIMA برتري دارند. از سوي ديگر، نتايج تجربي اين تحقيق و بعضي تحقيقات مشابه نشان دادهاند تركيب شبكههاي مصنوعي و منطق فازي و ايجاد شبكههاي عصبي فازي موفقيتآميز بوده و باعث كاهش قابل توجه در خطاهاي پيش بيني شده است.
در اين پژوهش براي پيش بيني جايگاه تيم ملي فوتبال ايران در ردهبندي فيفا دو حالت تصور شده است. در حالت اول چنانچه متغيرهاي مستقلي همانند جايگاه ايران در ردهبندي فيفا در پايان هر ماه ميلادي، امتياز تيم ايران در پايان هر ماه ميلادي، نتيجهي بازيها (شامل برد، باخت، تساوي) محل برگزاري مسابقه، نوع بازي (دوستانه، مقدماتي جامهاي قارهاي، مقدماتي جام جهاني، جام كنفدراسيونها، مرحلهي نهايي جامهاي آسيا، مرحلهي جام جهاني)، جايگاه تيم حريف ايران در آخرين ردهبندي فيفا در زمان انجام تحقيق و قدرت منطقهاي تيم حريف ايران مشخص باشد، ميتوان از مدل اول به منظور پيشبيني دقيق رتبهي آن ماه (قبل از اعلام ردهبندي فيفا) استفاده كرد.
در حالت دوم، چنانچه متغيرهاي مستقل ذكر شده مشخص نباشند براي مثال جايگاه ايران در دو ماه آينده، ميتوانيم متغير مستقل را زمان در نظر بگيريم و مدل پيشبيني موردنظر را طراحي كنيم. براي مثال جايگاه پيش بيني شدهي ايران در دو ماه اول پس از ارايهي الگو به ترتيب 19 و 20 بود كه نتايج واقعي ردهبندي فيفا در آن زمان رتبههاي پيش بيني شدهي مدل ما را تاييد ميكند.
با توجه به اينكه پيش بيني در فوتبال همانند پيش بيني مسايل سياسي، اقتصادي و اجتماعي امري پيچيده و مشكل است، امروزه با استفاده ازمنابع و مدلهاي موجود و شناخت عوامل اثرگذار، و توانايي و مديريت تيمها تا حدودي ميتوان نتايج و ردهبندي آيندهي تيمها را پيش بيني كرد. از آنجا كه در اين پژوهش مدل شبكههاي عصبي فازي (مناسبترين روش از ميان روشهاي مدلسازي نوين) توانايي بالايي را براي پيش بيني جايگاه ايران در ردهبندي فيفا نشان داد. مسوولان فدراسيون فوتبال ميتوانند از مدل پيش بيني ارايه شده به منظور برنامهريزيهاي آتي خود استفاده كنند.
از آنجا كه جايگاه تيم ملي فوتبال ايران يا هر كشوري تاحدود زيادي متاثر از شيوههاي مديريتي فدراسيون فوتبال و حتي سازمان ورزش كشور، تغذيه، تجهيزات و تسهيلات ورزشي، دوپينگ، مربيان كارآمد و تمرين است، نتايج اين پيشبيني در تاييد يا رد شيوههاي مديريتي اعمال شده در گذشته و حال كاربرد دارد. همچنين، مسوولان فدراسيون فوتبال ميتوانند از اين مدل به عنوان بازخورد و پيش بيني شيوهي مديريت خود استفاده كنند. با اين حال نتايج اين پيشبيني ممكن است تحت تاثير عوامل زيادي از جمله شانس، وضعيت تيمهاي رقيب آيندهي ايران، آسيب ديدگي بازيكنان كليدي تيم و عوامل گوناگون ديگري همچون مديريت سازمان ورزش، به ويژه فدراسيون فوتبال قرار گيرد.
اينكه ردهبندي فيفا تا چه حد صحيح بوده و براي فدراسيونهاي فوتبال كشورهاي عضو تا چه حد اهميت دارد موضوعي است كه از مبحث پژوهش حاضر خارج است. به هر حال آنچه از نتايج ردهبندي فيفا برميآيد اين است كه انجام بازيهاي زياد در هر ماه، به ويژه با تيمهاي ملي فوتبال كشورهايي كه جايگاه خوبي در ردهبندي فيفا دارند در بهبود جايگاه تيم ملي فوتبال ايران در ردهبندي فيفا موثر است. اين امر احتمالا با جلب حمايت حاميان مالي و برقراري روابط نزديك و مناسب با فدراسيونهاي فوتبال كشورهاي صاحب فوتبال تحقق مييابد.
