ماراتن طرح نافرجام استانی شدن انتخابات به کجا می رسد

طرح استانی شدن انتخابات مجلس اولین بار در مجلس پنجم پس از آن در مجلس هفتم و در نهایت در مجلس نهم مطرح شد اما هر بار با انتقاداتی و اشکالاتی از سوی شورای نگهبان رد شد.

محمد جواد کولیوند نایب رییس کمیسیون شوراها و امور داخلی مجلس هفته گذشته از ارسال طرح استانی شدن انتخابات مجلس به مرکز پژوهش های مجلس خبر داد و گفت: این طرح از دستور کار مجلس خارج شد و درمرکز پژوهش های مجلس اشکالات مورد نظر شورای نگهبان بررسی خواهد شد.

به این ترتیب طرح استانی شدن انتخابات این بار نیز به مرحله اجرایی نرسید.این در حالی است که طرح را می توان یکی از قدیمی ترین طرح هایی دانست که بررسی آن در دوره های مختلف مجلس به سرانجامی نرسیده است. و هر بار شورای نگهبان به دلایل مختلفی از جمله تحمیل هزینه‌ به فرآیند انتخابات مجلس، کاهش مشارکت و مواردی از این دست، آن را رد کرده است. پیشتر دو بار تلاش برخی از نمایندگان برای تغییر شیوه انتخابات مجلس ناکام مانده بود، یک بار در دوره احمدی‌نژاد و یک بار هم دوره دولت یازدهم.

برای  اولین بار در پنجمین دوره مجلس شورای اسلامی بحث استانی شدن انتخابات مجلس مطرح شد اما به نتیجه ای نرسید اما این طرح آخرین بار نیز در مجلس هفتم مطرح بود، نمایندگان، در آغاز سال ۸۶طرحی را تصویب کردند که بر مبنای آن انتخابات دوره هشتم مجلس به صورت آزمایشی در استان‌های اصفهان، آذربایجان شرقی، زنجان، فارس، گیلان و لرستان اجرا می‌شد و بعد مجلس با توجه به نتایج درباره اجرای قطعی انتخابات استانی در سراسر کشور تصمیم‌گیری می‌کرد. با این وجود این طرح در اردیبهشت‌‌ همان سال با ایراداتی از سوی شورای نگهبان روبرو و رد شد.

به هر روی  طرح استانی شدن انتخابات بار دیگر در مجلس نهم در آذرماه 93 و با امضای 169 نماینده و همراه با تغییرات تازه ای مطرح شد. همان موقع نمایندگان با 133 رای موافق و 64 رای مخالف یک فوریت بررسی آن را به تصویب رساندند. پس از آن در بهمن ماه کلیات طرح در کمیسیون شوراها مصوب شد، بررسی جزئیات طرح در کمیسیون شوراها ادامه یافت تا اینکه در اردیبهشت ماه سال جاری این طرح  به صحن علنی مجلس آمد و کلیاتش به تصویب نمایندگان رسید. البته در همان روز نمایندگان ایرادات بسیاری به طرح وارد کردند و بنا شد که طرح را دوباره به کمیسیون شوراها بفرستند تا اشکالاتش رفع شده و در مجلس به صورت دو شوری بررسی شود.

امادر روز 21 تیر شورای نگهبان نظر خود را درباره «طرح استانی - شهرستانی شدن حوزه‌های انتخابیه انتخابات مجلس شورای اسلامی» اعلام کرد. شورای نگهبان امتیازات برای احزاب را تبعیض ناروایی نسبت به سایر تشکل‌های دینی و سیاسی رسمی دانسته بود. دبیر شورای نگهبان نیز چند روز بعد در برنامه گفت و گوی ویژه خبری حاضر شد و در پاسخ به یکی از سوالات درباره دلایل مخالفت این شورا با مصوبه مجلس توضیح داد. آیت الله جنتی گفت: اغلب نمایندگان با این طرح مخالف بودند، دولت هم مخالف بود. مجمع تشخیص مصلحت هم این مصوبه را تایید نکرد. چون اشکالات مختلفی داشت و تفرقه ایجاد می کرد. شورای نگهبان تا کنون دو سه بار این طرح را رد کرده است. چون ما نیازمند حضور گسترده مردم در انتخابات هستیم ولی با این طرح، مشارکت به حداقل می رسید. البته محدودی از اعضای شورای نگهبان با این طرح موافق بودند. آقای لاریجانی در این باره با من حرفی نزدند. اگر چه با آقا در این باره صحبت شده بود اما بنایشان این بود که در این باره نظری ندهند.

نظر دولتی ها درباره طرح استانی شدن انتخابات

حجت الاسلام مجید انصاری معاون پارلمانی رئیس جمهور اعلام کرده بود که موضوع در جلسه دولت نیز مطرح شده و دولت با آن مخالف بوده است اما روز بعد محمدباقر نوبخت، در مصاحبه ای موضع متفاوتی گرفت و گفت: دولت با استانی شدن انتخابات موافق است، اما برخی جزئیات آن باید تغییر کند. این موضع بعدها از سوی سایر دولتمردان تایید نشد.نوبخت ابرازامیدواری کرد: با اصلاحاتی که در این طرح ایجاد می شود بتوان این اشکالات را رفع کرد. حسینعلی امیری، سخنگوی وزارت کشور نیز در تشریح علل مخالفت دولت با طرح استانی شدن انتخابات گفت: فرآیندهای اخذ رای، قرائت و شمارش آراء زمانبر شده و اعلام نتایج انتخابات برخی استان‌‌ها به مشکل می‌خورد.

طرح استانی شدن انتخابات،مزایا و معایب آن

طبق این طرح نامزدها برای یک شهرستان نامزد نمی شوند، بلکه برای استان شان نامزد می شوند و رقابت بین تمام نامزدهای یک استان به صورت یکسان صورت می گیرد. طبق این طرح، داوطلبان انتخابات مجلس برای ورود به خانه ملت، علاوه بر کسب آرای مورد نیاز در شهرستان‌ها باید حداکثر آرای نسبی از کل آرای اخذ شده استان مربوطه را کسب کنند.

این در شرایطی است که روال انتخابات مجلس، هم‌اکنون بر این اصل استوار است که هر حوزه انتخابیه که شامل یک یا چند شهر می‌شود، براساس جمعیت، یک یا چند نماینده داشته باشد؛ نامزدهای انتخاباتی نیز پس از به دست آوردن اکثریت آرا، ‌نماینده آن حوزه شناخته می‌شوند و در کنار وظایف نظارتی و قانون‌گذاری در سیاست‌های کلان کشوری، عملا پیگیر خواسته‌های منطقه‌ای نیز خواهند بود.

موافقان طرح استانی شدن انتخابات، پررنگ شدن نگاه ملی در مجلس و بالارفتن کیفیت قانون‌گذاری، جلوگیری از خرید و فروش احتمالی آرا،تقویت احزاب همچنین ایجاد فرصت برای نمایندگان در جهت قانونگذاری مطلوب، پرهیز از صرف اوقات نمایندگی برای امور جزئی و کاهش تعداد داوطلبان را از مزایای این طرح عنوان می کنند و در مقابل مخالفان معتقدند این طرح موجب کاهش مشارکت مردمی در انتخابات شده همچنین این طرح موجب می شود آنان که به کانون‌های قدرت و ثروت متصلند آرای بیشتری به دست می آورند همچنین به اعتقاد مخالفان مراجعه مردم شهر‌ها و بخش‌ها به نمایندگان، فرصتی برای «نظام» است تا بتوان از ظرفیت نمایندگان شهرهای کوچک برای حل مشکلات مناطق محروم استفاده کرد. با استانی شدن انتخابات پل ارتباطی مردم و نمایندگان قطع می شود.