دستپاچگی ما یا شیطنت آلمان‌ها در پروژه قطار تهران ـ مشهد

در حالی که وزارت راه و ترابری و استانداری خراسان رضوی از امضای نهایی قرارداد راه‌اندازی قطار سریع السیر تهران ـ مشهد خبر می‌دهند، موضع طرف آلمانی، حکایت از وجود ابهام در این قرارداد دارد.

به گزارش خبرنگار «تابناک»، رادیو دولتی آلمان با اشاره به سخنان حمید بهبهانی، وزیر راه و ترابری کشورمان مبنی بر نهایی شدن قرارداد پروژه راه‌اندازی قطار سریع السیر تهران ـ مشهد، به نقل از سخنگوی دفتر مهندسی اشلگل ـ طرف مطرح در قرارداد با ایران ـ گفت: گفت‌وگوها در این باره، در مراحل مقدماتی است.

وی اضافه کرده است، از ما خواسته شده این پروژه را با همکاری یک کنسرسیوم آلمانی به اجرا درآوریم. به گفته وی، هزینه‌های این پروژه، حدود ده تا دوازده میلیارد یورو خواهد بود.

از سوی دیگر، کنسرن‌های تیسن کروپ و زیمنس که سازنده خطوط آهن و قطارهای سریع‌السیر موسوم به ترانس‌رپید هستند، در این مورد اظهار بی‌اطلاعی کرد‌ه‌اند.

بر پایه این گزارش، رسانه‌های کشورمان، سه‌شنبه هفته پیش با انتشار خبر امضای این قرارداد، به گونه‌ای اطلاع‌رسانی کردند که گویی، همه مراحل آن به پایان رسیده و مجری آلمانی به زودی کار را آغاز خواهد کرد، اما در آن سوی، طرف‌های آلمانی قرارداد امضا شده را تنها یک توافق اولیه و غیر عملیاتی برای بررسی چگونگی انجام این پروژه ارزیابی کرده‌اند.

در همین حال، سخنگوی بخش تکنولوژی شرکت تیسن کروپ که از آن به عنوان یکی از اعضای کنسرسیوم مجری این پروژه نام برده می‌شود، اعلام کرد: «هیچ پروژه‌ ایرانی در دستور کار ما نیست.» سخنگوی زیمنس هم که در اخبار منتشره از سوی وزارت راه و ترابری به عنوان شرکت اصلی انجام پروژه اعلام شد نیز در مورد چنین قراردادی اظهار بی‌اطلاعی کرده است.
این کنسرن درباره اینکه دفتر مهندسی اشلگل چنین قرارداد بزرگی را بدون دسترسی به تکنولوژی مورد نیاز امضا کند نیز اظهار تردید کرد.
زیمنس اعلام نمود، پروژ‌ه‌های که به ایران مربوط می‌شوند برای این شرکت جزو موارد بسیار حساس سیاسی هستند. شواهد نشان می‌دهد زیمنس و تیسن کروپ، وارد مذاکرات مربوط به این قراداد نشده‌اند.

از سوی دیگر، رادیو دولتی آلمان گفت: دفتر مهندسی اشلگل اعلام کرده است که ماه آینده میلادی (از هفته‌ آینده) وارد مذاکره با کنسرن‌های سازنده ترنس رپید می‌شود.
سخنگوی این دفتر در مورد کنسرن‌های مورد نظر توضیحی نداد. دفتر مهندسی اشلگل که سفارش‌های دولت آلمان را به اجرا درمی‌آورد، در سال ۲۰۰۷ میلادی در مورد قابل اجرا بودن ساخت این خط آهن در ایران تحقیق کرده بود. این خط آهن بین شهری بناست تهران را به مشهد متصل کند.
 آن زمان همکاری اقتصادی آلمان با دولت محمود احمدی‌نژاد از سوی دولتمردان و گروه‌های سیاسی گوناگونی در این کشور با انتقاد شدید روبه‌رو شد.
به نظر می‌رسد، تلاش دوباره ایران برای راضی کردن کنسرن آلمانی این بار هم بی‌نتیجه خواهد ماند. در خود آلمان، صنعت قطار مغناطیسی، از پروژه‌های ناموفق به شمار می‌آید و دو کنسرن «زیمنس» و «تیسن»، شرکت مشترکی را که برای این نوع قطار ایجاد کرده بودند، منحل کرده‌اند.

هرچند در خبرهای مخابره شده از سوی خبرگزاری‌های کشورمان آمده است: بنا بر اين قرار‌داد كه به امضاي وزير راه و ترابري و نماينده شركت اشلگل آلمان رسيد، طرح اين قطار سريع‌السير با هزينه ده هزار ميليارد توماني در مدت پنج سال اجرا مي‌شود، موضعگیری و ادبیات استاندار خراسان رضوی و وزیر راه و ترابری، حکایت از ناهماهنگی در این موضوع دارد.

محمد جواد محمدی زاد، با بیان اینکه این امر رشد علمی در این حوزه را در پی خواهد داشت، گفته است: از هم اکنون به مدت یک ماه قراردادهای مالی این پروژه پیگیری می‌شود و پنج ماه نیز برای تکمیل مطالعات مجری نیاز است که به صورت همزمان فعالیت‌های مربوط به تملک اراضی هم انجام می‌شود.

بنا بر این گفته‌های استاندار خراسان رضوی، حکایت از آن دارد که شرکت آلمانی حتی مطالعات خود را در این خصوص تکمیل نکرده است و چه بسا پس از تکمیل مطالعات به نتیجه دیگری رسیده و از انجام پروژه سرباززند.

اما در همین حال بهبهانی با اشاره به اينكه مطالعات و تحقيقات علمي اين طرح بيش از سه سال طول كشيده است، گفت: امضای قرار‌داد مقدماتي درباره مسائل بانكي‌، فني‌، حقوقي و مالي اين طرح در تهران اجرا شده است كه با امضای قرارداد دوم در مشهد، مراحل بعدي به زودي آغاز خواهد شد؛ این تناقض نه تنها در چگونگی اجرایی شدن پروژه یاد شده دیده می‌شود، بلکه در مبلغ و مدت زمان اجرای آن نیز چنین تناقضی به چشم می‌خورد.

وزیر راه و ترابری، مبلغ قرارداد را هفت میلیارد یورو و زمان اجرای آن را بین شش تا هشت سال اعلام کرده است، در حالی که بهروز علیشیری، رئیس سازمان سرمایه‌گذاری خارجی و كمك‌های فنی و اقتصادی ایران که یکی از شرکای پروژه است، كار ساخت و بهره‌برداری این طرح را  حدود سه تا چهار سال اعلام داشته است.
در همین حال، برخی رسانه‌های نزدیک به دولت نیز زمان اجرای پروژه را پنج سال اعلام داشته‌اند. این در حالی است که طرف آلمانی، مبلغ ده تا دوازده میلیارد یورو را برای این پروژه پیش‌بینی کرده است.

همچنین شواهد حکایت از نوعی شتابزدگی در بستن قرارداد این پروژه و انعطاف بالای دولت برای راضی کردن طرف آلمانی دارد و با توجه به اینکه آلمان تنها کشور دارای این فناوری است، به نظر می‌رسد دولت باید با ملاحظات و دوراندیشی بیشتری با آن برخورد کند.

گفتنی است، طرح اجرای ترانس راپید در کشورهای جهان و همچنین در آلمان، همواره با مشکلات بسیاری همراه بوده است. چندی پیش در چین طرح گسترش مسیر این قطار از شانگهای به ‌هانگزو، پس از ماه‌ها اعتراض ساکنان این مناطق، متوقف شد. در آلمان نیز سال‌ها درباره ساخت راه بین فرودگاه و ایستگاه اصلی راه‌آهن شهر مونیخ بحث می‌شد، اما سرانجام قرار شد که این طرح پیگیری نشود.