بازيِ بازيِ روزگار
9 آوريل 2008 اريک «کانتونا»ي بزرگ که پس از خداحافظي با فوتبال به صنعت سينما روي آورده پس از تماشاي رقابت منچستريونايتد مقابل رم هوس مي کند کنار بغل دستي اش کن لوچ در پروژه ساخت يک فيلم همکاري کند. شهرت لوچ در اين عرصه اجازه مي دهد اريک به سقف آرزوهايش نينديشد و بي پروا به روياپردازي ادامه دهد. دوست او اما يک سر دارد و هزار سودا.
به نوشته اعتماد و به نقل از گاردین، نويسنده گزارش هاي دقيقه به دقيقه سايت گاردين در برگزاري ليگ هاي محلي فوتبال انگليس هم دستي بر آتش دارد، با اين حال بيشتر در هيبت يک فيلمساز سوسياليست به ياد آورده مي شود تا راستگرايي تجمل دوست. قرار بود مضمون فيلم مشترک لوچ و کانتونا درباره ماهيگيري در درياي عميق باشد اما سرانجام اين پروژه به جوکي بزرگ مي ماند.
بالا و پايين، فراز و فرود و اوج و حضيض هر کدام يک معنا دارند. پادشاه سابق اولدترافورد که جمع اضداد را تجربه کرده طي سخت ترين و آسان ترين لحظات زندگي شعار خود را فراموش نمي کند؛ اگر کسي سريع تر از شما مي دود، سعي نکنيد او را جا بگذاريد.
چنانچه فردي قدبلندتر ديديد، به نيت بلندبالاتر جلوه دادن خودتان مدام بالا نپريد، اگر همه به سمت چپ مي روند، تو در راه راست قدم بزن؛ البته نه هميشه. کانتونا همواره نظراتش را بي پرده بر زبان آورده و دقيقاً به همين دليل رسانه هاي گروهي از او يک ديو ساخته اند؛ حال آنکه به عقيده شماره هفت سابق اولدترافورد هيچ يک از مردان فرانسوي جملاتي را که به نقل از او در رسانه ها چاپ شده بر زبان نمي آورند.
«نگاه به اريک» اولين کمدي لوچ در 20 سال اخير است؛ فيلمي با ديدي کاملاً سينمايي و شرح دهنده زندگي قهرماني مردمي. صحنه هاي تکان دهنده از انواع اشتباهات کانتونا و سرنوشت مبتلايان به مواد مخدر از «نگاه به اريک» يک فيلم فوق العاده واقعي و به اصطلاح رئال ساخته است.
در اين کمدي سلطان دهه 90 اولدترافورد فردي است با سينه يي ستبر، صدايي بيش از اندازه دورگه و چشماني مشکي و ديرآشنا، اين مشخصه آخر (ديرآشنايي) کاملاً برخلاف نحوه رفتار لوچ و اريک در اولين برخورد تلقي مي شود. به شهادت «ويسنت ماراوال» يکي از تهيه کننده هاي «نگاه به کانتونا» نخستين برخورد اين دو نفر خيلي سرد و رسمي صورت گرفت چون آنها عملاً حرفي براي گفتن نداشتند. لوچ در واگويي خاطراتش از کار کنار کانتونا اعتراف کرد يک لحظه اساس کار حرفه يي مبني بر فراموشي اتفاقات و تصورات بيروني را از ياد برد و غرق جذبه ستاره محبوب خود شد.
حتي واکنش هاي منفي بزرگان هم گاهي در فضاي متفاوت تبديل به نقطه قوت مي شود. مثلاً در جريان فيلمبرداري از کانتونا خواستند، مانند صحنه مضروب کردن دوستدار کريستال پالاس در بازي اواسط دهه 90، حرکات اکشن انجام دهد و اريک هم خيلي خوب از عهده وظيفه اش برآمد. تداعي کردن صحنه هاي، موجود در زمين چمن، سرمايه گذاران پروژه فيلم «نگاه به کانتونا» را به صرافت ساخت يک داستان فوتبالي انداخته اما کدام بازيگر قريحه حسي يک فوتباليست را دارد؟ شايد فقط خود کانتونا بتواند رنج و عشق فوتبال را روي پرده نقره يي بازي کند.
تا آن زمان کمدي «نگاه به کانتونا» با دو اريک (يکي بزرگ و برنده و ديگري کوچک و بازنده) دوستداران سينما را خوشحال مي کرد. لوچ 72ساله سه سال پيش جايزه سينمايي نخل طلا را از آن خود کرد و به دليل استفاده از چهره هاي مردمي عرصه هاي مختلف به جاي بازيگران سينما شهرت زيادي به دست آورده است. اين صاحب OBE (جايزه يي مخصوص افراد غيرانگليسي که در جزيره خدمات بزرگي انجام داده اند) در نظر کانتونا يک ديپلمات تمام عيار به حساب مي آيد.
ياغي بزرگ اولدترافورد سال 1987 هم تيمي خود را کتک زد و 12 ماه بعد به دليل خطاب کردن مربي تيم ملي فرانسه با لفظ «کيسه آشغال» از جمع خروس هاي آبي خط خورد. چندي بعد در مون پليه شش بازيکن نزد اريک رفته و خواستند به دليل پرتاب چکمه هايش به سمت ساير بازيکنان داوطلبانه باشگاه را ترک کند.
اين کارنامه سياه، رخوت روزهاي خانه نشيني را به ارمغان آورد و رخوت روزهاي خانه نشيني فکر ترک فوتبال را به وجود آورد اما کانتونا تسليم نشد و چندي بعد به عنوان بهترين خريد سرالکس فرگوسن تقريباً هر سال يک جام را در موزه افتخارات منچستريونايتد جاي داد.
اوقات خوش ديري نپاييد. کانتونا پس از دريافت کارت قرمز به دليل خطاي خشن روي بازيکن کريستال پالاس، از سوي يک هوادار مورد توهين نژادي قرار گرفت و در پاسخ دو ضربه مخصوص ورزشکاران کونگ فو را روي هوادار بي ادب اجرا کرد.
بازگشت از روزهاي محروميت ثبت يکي از زيباترين گل هاي دوران حرفه يي او را در پي داشت. پاسکاري با مک کلر به سلطان اريک اجازه داد با تمام توان ضربه چيپ خود را درون چارچوب ساندرلند قرار دهد. نوع شادي او (دست به کمر و در حالي که کاملاً مبهوت تماشاگران را رصد مي کند) به غريزي ترين حرکات بازيگران پهلو مي زند. توانايي همکاري، به انجام رساندن وظيفه و پايان بندي به سبکي غيرقابل پيش بيني از ملزومات انتخاب يک بازيگر توسط کارگردان تلقي مي شود.
اريک که در يک فريم فوتبالي همه اين فاکتورها را به نمايش گذاشت، لايق ترين فرد براي ايفاي نقش خودش است. چه تفاوتي دارد؟ زماني بازي روزگار او را در 30سالگي با 20 گل و 45 بازي ملي به خداحافظي واداشت و حالا اريک 12 سال پس از پايان آن دوران آماده مي شود تا بازي روزگار را بازي کند.
کانتونا به چه دليل پيشنهاد همکاري با لوچ را پذيرفت
وقتي اين سوال را از وي مي پرسيم با همان چشم هاي مصمم نگاهي به اطراف مي اندازد و مي گويد چگونه مي توانيد فرصت کار کنار اين فيلمساز را از دست بدهيد؟ او تمام فاکتورهاي لازم را دارد. اول اينکه يک هوادار فوتبال است، دوم اينکه از امور جهان اطلاع کافي دارد و دليل سوم به سابقه سياسي و اجتماعي وي مربوط مي شود.
فيلم هاي قبلي لوچ را ديده ام. اعدام روي صندلي الکتريکي واقعاً يکي از تکان دهنده ترين صحنه هاي تاريخ سينماست. فيلم معرکه او درباره آزاديخواهان ايرلند را هم فراموش نمي کنم. البته کانتونا در کودکي فيلم هاي زيادي را تماشا کرد چون مدام در کوچه و خيابان به دنبال توپ مي دويد.
سرانجام يک روز پدر پرستار او تلاش هاي پسرش را ديد و خيلي جدي گفت؛ تو استعداد خوبي داري اما از اينجا به بعد تنها کار و تلاش مي تواند باعث تمايزت از سايرين شود. کانتونا نيز مانند لوچ از يک خانواده متوسط سر برآورد و همچنان عقايد خاص خودش را فرياد مي زند؛ «فوتبال متعلق به طبقه کارگر و قشر متوسط اجتماعي است. با شيوه فعلي نه تنها راه به جايي نمي بريم بلکه کم کم شاهد افزايش سرمايه داران بي خبر از ذات فوتبال در ورزشگاه ها هستيم. امروزه خيلي ها به استاديوم مي روند تا بعدها بگويند به استاديوم رفته اند.»
کانتوناي 42ساله اکنون بيش از آنکه يک فوتباليست سابق به حساب بيايد، بازيگري در حال فعاليت تلقي مي شود. اين تلقينات در خاطرات او هم رسوخ کرده چون وقتي خواسته شد لحظات خوب خود در فوتبال را گلچين کند پس از کلي مکث پاس زيبايي را که براي گيگز فرستاد، برگزيد.
چه مي توان کرد، به زعم او بازيگري نيز بخشي از فوتبال است. ناپلئون بناپارت توفيقات اجباري روزهاي دشوار زندگي را دليل موفقيت خود مي دانست و هموطن او ماه هاي ملال آور محروميت را دليل متنوع تر شدن جنبه هاي زندگي اش قلمداد مي کند. اريک مي گويد بازيگري را از همان زمان تمرين کرده و حالا در اين عرصه يک شخصيت قابل اعتنا به حساب مي آيد.
جالب اينکه برخلاف تصور کانتونا در دوران خانه نشيني چندان به تلويزيون زل نزد و به جاي تماشاي فوتبال ترجيح داد استراحت فعال (آنچه از بزرگان يک الگو مي سازد) را مد نظر قرار دهد. استراحت فعال به معناي خوابيدن در حال راه رفتن نيست بلکه مفهومي به ارزش افزودن بر دانش قبلي دارد. جمله پاياني توصيف کننده خود خود کانتوناست؛ «هميشه اول واکنش نشان داده ام و سپس به تفکر پرداخته ام. اصلاً مايل نيستم مردم مرا با روزهاي بدم به ياد بياورند. تجربيات گذشته از من يک مرد ساخته است.»
