دیکتاتوری ویکی پدیا؛ در خدمت و خیانت به دانش بشری
دانش آنلاین بشری در عین حال که در عصر اطلاعات توانسته است خدمتی بزرگ به بشر و دانش بشری بکند اما از سویی با کوچک سازی آن خیانتی شاید غیر قابل جبران را مرتکب شده است و ساز و کارهای سلطه در فضای آنلاین نیز در مستقر است. هرچند در بخشی از این خیانت و سلطه عنصر انسانی مستقیما دخیل است، اما در بخش دیگر از آن ذات عصر اطلاعات و دیجیتال بیهیچ واسطهای موثر است.
از یک دیدگاه، دیگر عصر تلاش و کوشش برای کسب دانش و آگاهی در هر رشتهای از علوم بشری، تقریبا به سر آمده است. این موضوع ناشی از انفجار اطلاعات و از یک سو و تسهیل دسترسی به منابع دانش به واسطه جهانی شدن ارتباطات و اینترنت از سوی دیگر است. امروزه اینترنت با در اختیار گذاشتن اطلاعات راجع به موصوعات مختلف به شکل مستقیم و یا به شکل غیر مستقیم و با معرفی منابع و مراجع کسب آگاهی از آنها و در بسیاری از موارد با در اختیار گذاشتن این منابع و مراجع به شکل رایگان یا با کمترین هزینه ممکن، راههای کسب دانش و آگاهی را بیش از همیشه مستقیم و هموار ساخته است.
به گزارش «تابناک» در این میان اینترت و جهانی شدن ارتباطات کمک شایانی نیز در افزایش و ارتقای اطلاعات عمومی شهروندان جهان کرده است و ابزارها و دانشنامههای رایگان آنلاین مانند ویکی پدیا از یک سو و وب سایتهای خبری و آموزشی از سوی دیگر هر یک به نحوی سطح اطلاعات عمومی بشر را ارتقا داده و تقریبا آن را یک سطح نیز کردهاند. امروزه همه افرادی که به اینترنت دسترسی دارند تقریبا به یک اندازه در کمترین زمان به بخش مهمی از اطلاعات عمومی از همه جای جهان دسترسی دارند و چون زمان کسب این آگاهیها به حداقل – کمتر از ثانیه – رسیده است، پس بیگمان باید نتیجه گرفت که این دسترسی سریع به معنای داشتن بالفعل آن دانش یا آگاهی است. اندیشنمدان زیادی در خصوص از بین رفتن موضوعیت و بیمفهوم شدن زمان و مکان در عصر ارتباطات سخن گفته اند (مانند مانوئل کاستلز و پیش از آن مارشال مک لوهان با طرح مفهوم دهکده جهانی در عصر رسانه) و همین استنتاج را میتوان در خصوص محو شدن مرزهای «بالفل / بالقوه» نیز در موضوعاتی خاص داشت.
ویکی پدیا و وب سایتهای مشابه آن مانند WikiSource یا RationalWiki یا WikiQuote و ... که همه دانش نامههای آنلاین و با دسترسی رایگان اند و برخی از آنها در جامعه ایرانی کاملا ناشناخه هستند – به دلایلی از جمله ارجحیت مطلق ویکی پدیا در بین ویکی نویسان فارسی زبان – آنگونه که ادعا میکنند تا حد زیادی شده اند شعار خود را عملی کنند. شعاری که میگوید: Compile the Sum of All Human Knowledge یا جمع آوری و تدوین مجموعه دانش بشری:
تا اینجا نمیتوان با این ادعا به مخالفتی پرداخت که این دانشنامههای آنلاین و رایگان مجموعه دانش بشری را جمع آوری و تا حدی تدوین کردهاند و با سیستم خودگردان خود که در ماهیت، تعین بارز مفهوم آزادی و همزیستی مبتنی بر منافع عام است، از این جهت خدمت بزرگی به دانش بشر کردهاند. خدمتی که البته نقش اینترنت در آن به عنوان بوم این نقاشی نباید فراموش شود. اما سوال اساسی اینجا است که این دانش با چه بهایی به این شکل تدوین و جمع آوری و در اختیار شهروندان از سراسر جهان گذاشته شده است؟
اصولا در خصوص ذات عصر اطلاعات یک چیز را به شکل تجربی میتوان بیان کرد: این عصر مفهوم و درونمایه اصلی یا ستون خیمه خود که همان اطلاعات باشد را سریع، فشرده و مستقم ساخته. به عبارتی اطلاعات در عصر اطلاعات کوچک شدهاند و از ماهیت پیشینی خود که باعث میشد آنها بزرگ باشند – زیرا کسب آنها پر زحمت، مستلزم هزینه و وقت و بعضا نیازمند تغییر مکان جغرافیایی بوده است – فاصله گرفتهاند که این ناشی از ذات عصر اطلاعات است و همین کوچک و در دسترس شدن اطلاعات منجر به نامگذاری این عصر با این عنوان شده است. خوب که نگاه کنید کل دنیای مرتبط با اطلاعات نیز در حال کوچک شدن. مانند ابزارهای ذخیره اطلاعات که علیرغم افزایش حجم ذخیره سازی، هر روز کوچکتر میشوند. دنیای اطلاعات و عصر دیجیتال با دانش بشری هم همینکار را کرده است و آن را کوچک ساخته. نه تنها در ماهیت و هستی، بلکه حتی در محتوی. و این دانش آنلاین بشری است.
امروزه ویکی پدیا – به عنوان نماد بارز و نماینده دانش آنلاین بشری – صاحب میلیونها مدخل برای انواع موضوعاتی است که به ذهن بشر میرسد و تقریبا به همه زبانهای زنده دنیا. این دانشنامه توسط یک شرکت عظیم و غول پیکری مانند گوگل اداره نمیشود بلکه آن را ویکی نویسان داوطلب از سراسر دنیا تغذیه میکنند. در واقع ویکی پدیا متعلق به بنیاد Wikimedia است که بنیادی غیر انتفاعی و متشکل از ۱۸۷ نفری است که هزینههای قانونی و فنی حمایت از ویکی پدیا را تامین میکنند. ویکی پدیا منجر به آن شده است که هر شخصی با یک جستجوی ساده به کلیات یک موضوع – و برخی اوقات در جزئیات عمومیتر آن – به سرعت دسترسی داشته باشد و در اغلب موارد اطلاعات و آگاهی که به این طریق بدست میآورد برای موضوع و مقصود جستجو کفایت میکند.
اما در حالی که این آگاهی تقریبا عمومی برای بسیاری از مقاصد خرد مفید است، امروزه به ویژه در جوامعی مانند جامعه ایرانی (و نه فقط در این جامعه) به گونهای برای مقاصد کلان نیز مورد استفاده قرار میگیرد. امروزه بخش مهمی از دانش آکادمیک دانشجویان از راه دانش آنلاین بدست میآید. دانشی که بنا به ذات؛ کوچک است. این خیانت ویکی پدیا به دانش بشری است که البته عنصر انسانی در بروز و ظهور این خیانت بیاثر نبوده است. اما وجه دیگری وجود دارد که ویکی پدیا مستقیما و بدون دخالت انسانی مشغول خیانت به دانش بشر است:
دیکتاتوری ویکی پدیا و کانالیزه کردن دانش بشر
هرچند ویکی پدیا را یک موسسه و ارگان غیر انتفاعی حمایت میکند و نویسندگان آن داوطلبان مشتاق و خود انگیخته از سراسر جهان هستند، اما این به هیچ وجه به این معنی نیست که دنیای ویکی پدیا دنیای دانش عادلانه و دموکراتیک بشری است. این ساختار، از آفات و ضعفهای ذاتی و ماهوی رنج میبرد که آن را به تدریج تبدیل به یک ساختار دیکتاتوری و کانالیزه میکند. آفاتی نظیر وندالیسم و ویرانگری سابقه، جعل و دستکاریهای هدفدار که در یک کلام به سلطه خودکامه بر دانش بشری منجر میشود. از یک سو تعداد نویسندگان این دانشنامه طی سالهای گذشته در سراسر جهان کاهش یافته که این خود تاثیرات مستقیم بر محتوی و جامعیت آن دارد و از سوی دیگر دانش فعلی موجود بر روی ویکی پدیا به گونهای در حال تمایز گذاری در دسترسی به اطلاعات است. امروزه تعداد مدخلهای مربوط به مثلا بازیگران هالیوودی حتی ناشناختهترین آنها و حجم اطلاعات در دسترس در این موضوعات بسیار بیشتر از اطلاعات و مدخلهای مربوط به نویسندگان ادبی آفریقای پایین صحرا است و این موضوع قابل تامل است.
از سوی دیگر همین میزان اطلاعات نیز فاقد استاندارد و کیفیت لازم است. بنا بر تحلیل MIT Technology از هزار مقاله اصلی که هسته ویکی پدیا را تشکیل میدهند – و خود ویکی نویسان آنها را با این مقام مشخص کردهاند – اغلب آنها حتی استانداردهای میانه خود ویکی پدیا را نیز ندراند – اینجا - از همه مهمتر آنکه ساز و کارهای تولید دانش بر روی ویکی پیدا و آن دسته از ویکی نویسان فعال که تقریبا ۹۰ درصد آنها مردان هستند – و در نتیجه به احتمال منجر به سلطه دانش مردانه از یک دیدگاه فمینیستی در ویکی پدیا میشوند – از ورود ویکی نویسان جدید و مانور دادن آنها در این فضا جلوگیری میکنند و یک نوع الیگارشی را بر ویکی پدیا حاکم کردهاند. الیگارشی که از این جهت که میتواند دانش خاصی را خواسته یا ناخواسته مسلط کند، ظرفیت اعمال نوعی دیکتاتوری را در دانش داراست:
اینها همه نشان از آن دارد که دانش آنلاین بشری در عین حال که در عصر اطلاعات توانسته است دسترسی به آگاهی را سریع و بیهزینه سازد و با تدوین و ماندگار کردن دانش و آگاهی خدمتی بزرگی به بشر و دانش بشری بکند، از سویی با کوچک سازی آن خیانتی شاید غیر قابل جبران را مرتکب شده است و همچنین به خوبی نشان میدهد که ساز و کارهای سلطه (به نقل از مباحث انتقادی در فلسه اجتماعی) در فضای آنلاین نیز در مستقر است. هرچند در بخشی از این خیانت و سلطه عنصر انسانی مستقیما دخیل است، اما در بخش دیگر از آن ذات عصر اطلاعات و دیجیتال بیهیچ واسطهای موثر است.
گزارش خطا
غیر قابل انتشار: ۰
در انتظار بررسی: ۸۷
انتشار یافته: ۹۳
30% از مطالب کلی و تخصصی و دانشگاهی ویکی پدیا قابل اتکا هستند پاسخ ها
ناشناس
| 
| ۱۵:۴۸ - ۱۳۹۳/۱۰/۰۵
63% حق با شماست! حسین
| 
| ۲۱:۰۶ - ۱۳۹۳/۱۰/۰۵
چرا 40 درصد نه؟!! یا مثلا چرا 20 درصد نه؟ محمد
| 
| ۲۱:۳۶ - ۱۳۹۳/۱۰/۰۵
منبع؟ اين مقاله بعنوان يك مقاله قبول ولي ايراداتي كه بر آن گرفته شده در مقابل خدمتي كه به عموم مردم خصوصا دانش آموزان و دانشجويان ميكند بسيار ناچيز است اين سايت نه تنها يك دايره المعارف است بلكه علاقه صاحبان دانش به بسط و نشر آن را نشان ميدهد. و دانش نامه اي ديجيتالي براي نسل بشر است پاسخ ها
ناشناس
| 
| ۰۸:۵۹ - ۱۳۹۳/۱۰/۰۶
صد البته میزان زیادی از اطلاعاتی که در ویکی پدیا منتشر می شود اطلاعات قابل اتکایی نیست. نویسنده محترم گویا درک درستی از مفهوم ویکی پدیا ندارد. ویکی پدیا یک منبع دانشنامه ای عمومی است یعنی از هر حوزه ای از دانش، مطالب شناخته شده و البته قابل درک به زبان عموم مردم را دارد. انتظاری بیش از این هم نباید از ویکی پدیا داشت و اگر زنان کمتر در آن می نویسند یا مطالبش توسط دانشجویان کپی می شود عیبی به خود ویکی پدیا وارد نیست و یا کسی پشت پرده مشغول خط دهی به ویکی پدیا و دانش بشر به صورت آگاهانه نیست. در دنیای دیجیتال نقش ایران و زبان فارسی چندان برجسته نیست چرا که «محتوای فارسی» در وب کم است. بنابراین به جای خرده گرفتن به این منبع دانشی که حاصل همفکری و مشارکت اجتماعی هزاران دوستدار دانش است خوب است به این فکر کنیم که چگونه می شود از آن برای افزایش نفوذ علمی و فرهنگی ایران و زبان فارسی استفاده کرد. چرا به جای مطالب انتقادی یک بار مطلبی نمی نویسید که بگوید چگونه می توان متخصصان رشته ها را به مشارکت و کنترل کیفیت مطالب ویکی پدیا ترغیب کرد و یا چه استفاده های خوبی می توان از ویکی پدیا کرد.
پاسخ ها
پروفسور
| 
| ۱۶:۵۳ - ۱۳۹۳/۱۰/۰۵
من خودم شخصا خیلی از مطالب ویکی پدیا (البته مطالبت انگلیسی) به صورت روزمره استفاده می کنم و معتقدم دانشی که تو این سایت هسن تا حدود زیادی مستند هست. کدوم وب سایتی رایگانی هست که حجم عظیمی از اطلاعات به چند زبان مختلف برای تمام رشته های دانشی و عموی در اختیار مردم دنیا بگذارد؟؟ در ضمن ما در این زمینه چکار کرده ایم که بخواهیم به آن ایراد بگیریم؟
داریوش
| 
| ۱۲:۰۳ - ۱۳۹۳/۱۰/۰۶
احمد آقابهتره درباره جهت دهی قدرتمندانه و زیرکانه دانش بشر توسط عده ای خاص مطالعه کنی.
مسلما وقتی عمومی ترین سایت در همون ابتدا بطور خاص به موضوعی بطور زیرکانه غلط اشاره کنه ذهن عموم دچار اشتباه میشه.
فکر میکنی همه تحقیق و بررسی تکمیلی میکنند؟
عموم مردم همیشه همین اطلاعات تقریبا کوچه بازاری رو مد نظر قرار میدهند.
واااااااااااااااااااااای دقیقا حرف دل منو زدیبه خدا به این قلم خیانت شده!
اصلا بعضی اطلاعات در مورد اشخاص و سخنانی که به زبان آوردن گزینشی هستش فقط نیمه خالی لیوان رو میبینن.
اصلا هم نمیشه اطلاعات رو ویرایش کرد یه عده دیکتاتور نمیذارن اطلاعاتی که همراه با منبع داری داخل سایت بذاری.
اگه kiwix فارسی رو دانلود کنی حجمش تقریبا 3.3 گیگ هستشاما kiwix انگلیسی 40 گیگه
تازه زبان فارسی بیشترش شده بحثای سیاسی و خاله زنکی
پاسخ ها
ناشناس
| | ۰۲:۴۸ - ۱۳۹۳/۱۰/۰۷
و البته منبع تولید کلمات عجیبی که حتی از مال فرهنگستان هم عجیبتر هست. دیدم افغانهایی که با کمک وقت زیاد و روبوتهای اتوماتیک سعی دارن لهجه و گویش خودشون رو بعنوان زبان فارسی رایج، غالب کنن و بحثهای بسیار زیادی هم سر این موضوع هست. ویکی پدیا برای اطلاع اولیه از یک موضوع علمی (مثلا سیاهچاله فضایی یا عدد پی) مناسب است، اما برای موضوعات سیاسی تاریخی و اجتماعی که پای جناحبندی ها و خودخواهی ها و نفسانیات بشر به میان می آید به هیچ وجه مناسب نبوده و اغلب جهت دار می باشد. پاسخ ها
پروفسور
| | ۱۶:۵۸ - ۱۳۹۳/۱۰/۰۵
مگه تو همین مملکت خودمون تو رسانه ها مسائل تاریخی و سیاسی به صورت جناحبندی شده نیست؟ سیاسی که هیچ اگر بخواهید در مورد بیوگرافی یه مسئول مملکتی چیزی بدونید از کجا باید مطلب درست رو پیدا کنید؟ شما فقط همین یه مورد رو حل کنید بقیه پیش کش
مگر در کشور خودما مردم اطلاعاتشون راجع به یک هنرپیشه تازه بدوران رسیده صدها برابر یک دانشمند مجرب نیست! این که تقصیر ویکی پدیا نیست! ترجمه و تدوین یک نظر و تعمیم ان به کل هم اگر خیانت نباشد آسیب جدی دارد. در دنیای اکادمیک ویکی پدیا جایی ندارد و لذا نگرانی از ان هم برای این حوزه نیست. این سایت برای ارائه دانش روزمره بشری است و اطلاعات عمومی می دهد و بیشتر بعنوان یک نقطه شروع استفاده میشود تا یک مرجع علمی معتبر. پاسخ ها
ناشناس
| | ۱۶:۵۹ - ۱۳۹۳/۱۰/۰۶
احسنتم به شما.فکر کنم تنها کامنت حرف حساب بود.
ویکی پدیا در زمینه های علمی تا حد خوبی (نه عالی) مناسب است لکن متاسفانه اطلاعات ویکی پدیا در زمینه های سیاسی کاملا جانبدارانه و غیرموثق است. 