روايتهاي قدسي و لمپني از جنگ در سينماي دفاع مقدس!
رضا سليماني
کد خبر: ۴۳۰۷۶
| | 5169 بازدید
مرز فروش فيلم اخراجيهاي(2) در سينماهاي ايران از 4 ميليارد تومان گذشته است. اين خبر بهانهاي است تا قدري به آسيبشناسي روايتهاي فيلمسازان از پديده جنگ هشتساله عراق عليه ايران بپردازيم.
تطور سينماي دفاع مقدس نشان ميدهد که اولين فيلمهاي اين سينما با هدف و رسالت توأمان بازتاب و تزريق ارزشهاي انقلاب اسلامي و جهاد همزمان با آغاز جنگ تحميلي ساخته شدند. اين فيلمهاي متاثر از شرايط بيروني و واقعي زمانه و زمينههاي ساخت خود عمدتاً رسالتمحور، اسطوره پرور و قدسيگرا بودند.
پژواک شديد و غليظ گزارههاي ديني و ارزشي در فضاي جامعه در آن زمانه به شدت ضرورت پرورش اسطورههايي مصمم، شکستناپذير، دستنيافتني و دلربا را بر سينماي نوپاي جنگ تحميل ميکرد. در چنين فضايي هيچ گشتِ پيروزي و فتحي با بازگشت شکست و نوميدي همراه نبود و هيچ استمراري در راه نيل به اهداف و آرمانهاي بلند و مقدس به گسست آغشته نشده بود.
تطور سينماي دفاع مقدس نشان ميدهد که اولين فيلمهاي اين سينما با هدف و رسالت توأمان بازتاب و تزريق ارزشهاي انقلاب اسلامي و جهاد همزمان با آغاز جنگ تحميلي ساخته شدند. اين فيلمهاي متاثر از شرايط بيروني و واقعي زمانه و زمينههاي ساخت خود عمدتاً رسالتمحور، اسطوره پرور و قدسيگرا بودند.
پژواک شديد و غليظ گزارههاي ديني و ارزشي در فضاي جامعه در آن زمانه به شدت ضرورت پرورش اسطورههايي مصمم، شکستناپذير، دستنيافتني و دلربا را بر سينماي نوپاي جنگ تحميل ميکرد. در چنين فضايي هيچ گشتِ پيروزي و فتحي با بازگشت شکست و نوميدي همراه نبود و هيچ استمراري در راه نيل به اهداف و آرمانهاي بلند و مقدس به گسست آغشته نشده بود.
در حقيقت سينماي نوپاي جنگ در سالهاي ابتدايي پس از آغاز جنگ به ويژه پس از آنکه توانست خود را مستقل از فيلمهاي ساخته شده درباره انقلاب اسلامي به عنوان يک سينماي مستقل مطرح نمايد مشحون از مفاهيم متعالي و گزارههاي استعلايي است. اين گزارهها عمدتاً حول دو نقطه کانوني ايجاد و ترويج روحيه شهادتطلبي و مقاومت، تهييج مردم به دفاع از آرمانهاي انقلاب و دفاع مقدس، تجميع ميشدند.
اينگونه فيلمها صرفنظر از واقعيتهاي جنگ سرشار از خصيصهها و مولفههاي مثبت و اميدبخشي است که در آن شخصيتپردازي اسطورهاي در دستور کار فيلمسازان قرار گرفته بود. شايد بتوان فيلم «پايگاه جهنمي» به کارگرداني «اکبر صادقي» را از جمله فيلمهاي مطرح در اين دوره قرار داد.
به تدريج با ادامه جنگ تحميلي و ورود به سالهاي مياني دهه 1360، رويکرد کلان سينماي جنگ بر مبناي لزوم ترزيق معنويت و ارزشهاي اخلاقي به جامعه در مرکز توجه فيلمسازان ايراني قرار گرفت. فيلم سينمايي «پرواز در شب» ساخته شادروان «رسول ملاقليپور» از جمله فيلمهاي معنويتگرا و ارزشمحور در سالهاي مياني جنگ بوده است.
سينماي دفاع مقدس در سالهاي پاياني جنگ و حتي کمي بعد از آن دستخوش تغييرات محتوايي و مضموني شد و با تکيه بر شخصيتپردازيهاي واقعگرايانهتر و طرح مشکلات و واقعيتهاي پس از جنگ به حيات خود ادامه داد.
شخصيتها و تمهايي که در اين فيلمها ساخته و پرداخته ميشدند به تدريج به ذهنيتها و واقعيتهاي ملموس و در دسترس مردم نزديکتر و نزديکتر ميشدند. «بوي پيراهن يوسف» به کارگرداني «ابراهيم حاتمي کيا» از جمله فيلمهايي است که در مسير چنين روندي قابل بررسي است.
به نظر ميرسد در سالهاي اخير، سينماي جنگ در زمينه کليتر سينماي ايران راه خود را گم کرده است. اين سينما به تدريج از اريکه آرمانخواهي و رسالتگرايي به گود لمپنيسم و تودهگرايي افراطي فروغلطيده است.
روايت مسعود دهنمکي از دفاع مقدس نه تنها از آن خصيصه قدسيت و الوهيتي سينماي جنگ سالهاي 1359 تا 1365 و درونمايه معنويتگراي اين سينما در فاصله سالهاي 1365 تا 1368 به کلي فاصله گرفته است بلکه خواسته يا ناخواسته از سطح ادبيات و فرهنگ عامه مردم نيز تنزل کرده است و نوعي لمپنيسم و قشريگري را در سينماي دفاع مقدس ترويج ميکند. اين همان نگرانياي است که در گله رهبري انقلاب در ملاقات خصوصي اخير مسعود دهنمکي با ايشان از "اخراجيها" نيز بازتاب پيدا کرده است که جزييات آن در برخي سايتها آمده است.
اين سير قهقرايي حکايت از افراط و تفريط در شخصيتپردازي سينماي دفاع مقدس دارد. فيلمسازان سينماي جنگ، گاه آنقدر خلعتي قدسي، معصوم و خدشهناپذير به قهرمانان فيلمهاي خود ميپوشانند که بيش از آنکه انسان را لزوما با واقعيتهاي جنگ آشنا کند به ناکجا آبادي ميبرد که برساخته ذهنيت آرماني ـ افراطي خودشان است و گاه آنقدر چهرهاي واقعي، عريان و در دسترس از آنها در تابلوي ذهن مخاطب ترسيم ميشود که متوسط خِرد جمعي مخاطبان از متوسط فرهنگ و خرد تک تک قهرمانان داستان بالاتر ميرود.
در چنين فضايي رسيدن به يک راه ميانه و بينابيني در حدفاصل نگاه قدسي و لمپني به محتوا و شخصيتهاي فيلم دفاع مقدس ضروري و اجتناب ناپذير به نظر ميرسد که ضمن حفظ آرمانها و ارزشهاي انساني فاخر، واقعيتهاي اجتماعي، فرهنگي و سياسي را نيز در خود هضم و جذب نمايد.
گزارش خطا
غیر قابل انتشار: ۰
در انتظار بررسی: ۰
انتشار یافته: ۰
واقعیت جنگ اینه که مثل همه جوامع انسانی دیگه شامل انسانهای متوسط ،قدسی، لمپن ، شیاد ، منافق و... است به نطر من هیچ اشکالی نداره اونو در یک بعد پر رنک کنیم و به مخاطب نشون بدیم . جناب آقای سلیمانی نظر کارشناسانه شما بسیار بجا و کاملا تحلیلی بود.ولی به این نکته هم توجه کنید که 95% جامعه ما افسرده هستند و هر چیزی که باعث شادی و خنده آنها شود انتخاب می کنند و لحظاتی را فارغ از مشکلات و با شادی سپری می کنند. ده نمکی با اینکه فیلم ساز نیست و لی مخاطب شناس خوبی است که توانسته فروش خوبی داشته باشد. راه شادي كردن مايه گذاشتن از موضوع جنگ نيست متاسفانه در پرداختن به موضوع دفاع مقدس افراط و تفريط داشته ايم اما حرمت همه رزمندگان ارتشي و سپاهي بسيجي شهدا جانبازان را با ساخت اين گونه فيلم ها لوث نكنين من اگر قدرتي داشتم حتما از تهيه كننده و كارگردان اين فيلم شكايت ميكردم و پس از پيروزي مي خواستم از همه مردم معذرت بخواهند...من هنوز گريه هاي خواهر زاده هام كه را در طول دوران 9 ساله اي كه پدرشان در جبهه بود فراموش نمي كنم هنوز يادم نرفته چه عيد هاي را تنها و با ياد خدا و دعا سال را تحويل كردنند ...از هر موضوع مقدسي نمي توان براي شاد كردن مردم استفاده نمود به ارزش هاي خودمان احترام بگذاريم تا غريبه ها جرات بي احترامي را نداشته باشند... وقتي مي بينم چگونه و ساده انگارانه از اين فيلم استقبال شده متاسف و گريه مي كنم ... آيا اين مزد پاداش همه رزمندگان بود؟اگر مي توانستم به همه آنها نشان شجاعت مي دادم... مسعود ده نمکي از طريق مشهودات خود در جبهه و بعبارتي « دلي» فيلمنامه اخراجي ها را نوشت و نگارنده متن خيلي «هگلي» به موضوع نگاه کرده است. ده نمکي و اخراجي هايش مخاطب خودشو دارند. دوستان اينقدر صفر و صدي به نقد فيلم هاي دفاع مقدس نپردازيد. 
جنگ تمام شد و آنچه برای مانده خاطراتی است از کسانی که به هر دلیل جان خود را تقدیم وطن کردند تا ما آسوده سر به بالین بگذاریم و سر بلند باشیم . حالا می ماند که ما ملت قدر آنان را چگونه می بینیم این که واقعیت این افراد چگونه بوده است بحث ما نیست اما این که ما اینان را چگونه میبینیم بسته به قدر و ارزشی است که برای خودمان قائل هستیم. به نظر من نگاه کارگردان این فیلم به قهرمانان جنگ در حد قدر و ارزشی است که برای خود قائل است و لی برای من که خود را قطره ی کوچکی از دریای عظیم مردمان بزرگ و با فرهنگ ایران زمین می دانم ، آنان که در سر این پیمان رفتند مردمانی به بزرگی تاریخ بودند و همیشه از آنان به بزرگی و عظمت یاد می کنم و به فرزندانم می آموزم که یادشان را چون یاد آرش گرامی دارند. برخلاف رویه های معمول در تمام دنیا ، ما پاسداران نوامیسمان را دست مایه خنده مردم می کنیم! آیا این قدرشناسی ما به آن بزرگ مردان است؟!در حالی که جنگ را پاک مردانی اداره کردند که بویی از دو رویی و تزویر نبرده بودند ولی تمام شخصیت های فیلم های تخیلی آقای دهنمکی افرادی در جبهه را به تصویر می کشد که به مانند خودش دو رو و متظاهر هستند. از خون شهدا باید ترسید و نباید اینگونه آن بزرگ مردان را وسیله ی خنده مردم و پول در آوردن کرد... درسته که به جز انسانهای قدسی و بی پیرایه انسانهای معمولی و خاکستری هم جنگ میرن اما شیاد و منافق و قاچاقچی که دیگه جنگ نمیرند و از جونشون برای مردمی که تا حالا خونشونو می مکیدن مایه نمی ذارن! من به عنوان یک راوی مناطق عملیاتی دفاع مقدس، که البته با اخراجی های یک ارتباط خوبی هم برقرار کرده بودم، اکنون از اینکه به دوستانم بگویم فیلم اخراجی های دو را دیده ام شرم دارم! اینقدر مطالب و صحنه های ارزشی آن کم است که ترجیح می دهم ساکت بشوم تحلیل آبکی خوبی بود.بالاخره این هم یک گوشه جنگ بود .حکایت معروفی بود شخصی روی پیشانیش قده ای داشت به اومیگفتند علی قده ای .ناراحت بود رفت عمل کرد وغده اش را در آورد به اوگفتند علی بی قده دید نمی شه گفت بزار بروم مکه شاید قضیه فرق کند .بعد به اوگفتند حاج علی بی قده .بابا شما به هرچیزی معترض میشوید انشاء ... حسادت نباشد. نظرسنجی
پیش بینی شما از نتیجه مذاکرات و توافق چیست؟