غرب ۴.۲ میلیارد قسط نفتی ایران را از کجا پرداخت می‌کند؟

به گزارش «تابناک»، ‌هفته گذشته، برخی افراد و رسانه‌ها با پراکندن شایعاتی درباره واریز نشدن قسط‌های پول‌های بلوکه شده ایران ـ که قرار است بر پایه توافق ژنو به مبلغ مجموع ۴.‌۲ میلیارد دلار به ایران پرداخت شود ـ حساسیتی در ذهن افکار عمومی ‌ایجاد کرده‌اند؛ شایعاتی که البته نوبخت و ولی‌الله سیف به آن‌ها پاسخ دادند و امروز نیز گفته شده ‌که قرار است، ژاپن قسط سوم را به ایران بپردازد.

اما در این میان، موضوع‌ پرداخت شدن یا نشدن پول ایران نیست، بلکه تمرکز اصلی بر این است که این پول از کجا به ایران پرداخت می‌شود؟!

بنا بر آمار، اکنون‌ حدود ۱۰۰ میلیارد دلار از دارایی‌های ایران ـ چه حاصل از فروش نفت و چه دیگر دارایی‌های بلوکه شده ایران ـ توسط غرب و بر اثر تحریم‌ها بلوکه شده است. بخش اعظمی از این دارایی‌ها، اموال و پول‌های به دست آمده از صادرات نفت است که طی حدود ۳۵ سال گذشته، غرب و به ویژه ایالات متحده آن‌ها را بلوکه کرده‌اند.

بنا بر این گزارش، در‌‌ همان آغاز توافق ایران و ۵‌+‌۱ گفته می‌شد، قرار است، آمریکا ‌۱۲ میلیارد دلار از دارایی‌های بلوکه شده ایران در این کشور ‌و اتحادیه اروپا نیز ‌۳۵ میلیارد دلار دیگر را ـ که گفته می‌شود حاصل ‌تحریم‌های بانکی جمهوری اسلامی است ـ آزاد ‌‌‌کند و به این ترتیب، ایران به حدود ۵۰ میلیارد دلار دسترسی یابد.

علی خرم، نماینده سابق ایران در سازمان ملل متحده در‌باره ۱۲ میلیارد دلار دارایی بلوکه شده ایران در ایالات متحده گفته بود: بخشی از این دارایی‌ها‌، مربوط به حساب وزارت دفاع دولت پهلوی بود که بخشی از درآمد فروش نفت برای خرید تجهیزات نظامی مستقیم به آن واریز می‌شد.‌ بخش دیگر این دارایی‌‌ها، مربوط به سفارت ایران در امریکا و حساب ویژه آن و در دست اردشیر زاهدی سفیر وقت بود که در بانکی به نام ویس کانزین قرار داشت و این نقل و انتقالات از طریق بانک عمران ـ که آن روزها‌ بسیار فعال بود ـ واریز می‌شد و بخشی دیگر مربوط به اموال دولت وقت ایران بود.

وی گفته بود:‌ ۱۲ میلیارد دلار رقمی است که کمیته پیگیری طلب‌های ایران از آمریکا آن را برآورد کرده بود. هم‌اکنون‌ قرار است ۴.‌۲ میلیارد دلار‌ رسما از دارایی‌های بلوکه شده به ایران باز‌گردانده شود که با حساب، واریز قسط سوم در روز جاری، پنج قسط دیگر از آن ‌می‌ماند؛ اما آیا این ۴.‌۲ میلیارد دلار ارتباطی با دارایی‌های بلوکه شده ایران در آمریکا و اروپا و به شکل کلی غرب دارد؟!

پاسخ این پرسش به نظر منفی است و باید گفت، این دارایی‌ها که اکنون ‌قسطی به ایران بازگردانده می‌شود، هیچ ارتباطی با دارایی‌های ایران در غرب ندارد و این امر را می‌توان با نگاهی به سر منشأ پرداخت این اقساط حدس زد. دو بخش از پول ایران از سوی ژاپن پرداخت شده ‌و قرار است، قسط سوم‌ امروز از سوی کره جنوبی پرداخت شود؛ یعنی دو مشتری آسیایی نفت ایران که در دو سال گذشته که کشور تحت تحریم شدید نفتی قرار داشته، جزو کشورهایی بودند که از این تحریم توسط ایالات متحده استثنا‌ شده بودند.

به عبارت دیگر، می‌توان به سادگی حدس زد که این ۴.‌۲ میلیارد دلار پول نفتی است که در دو سال گذشته در این کشور‌ها تلنبار شده‌‌ و به ایران بازگشت داده نشده؛ به عبارتی، غرب از آزاد‌سازی دارایی‌های بلوکه شده ایران در دو سال گذشته در آسیا بهره می‌برد و همچنان دارایی‌های ایران در غرب بلوکه شده ‌مانده و می‌ماند.

شاید این حدس بسیار ساده باشد؛ اما دقت در آن نشان دهنده این ‌است که چرا بر سر پرداخت اقساط ایران، این همه سر و صدا به پا شده است. بیشتر پول‌های ایران در دست مشتریان آسیایی به یوان است. امروز نیز قرار است قسط سوم ایران از طریق کر‌ه جنوبی و با استفاده از ۵.‌۶ میلیارد دلاری که در بانک‌های کره‌ای و به یوان تلنبار شده، پرداخت شود.

اساساً وارد شدن این ارز به شکل یوان به کشور برای دولت سودی ندارد؛ بنابراین، ‌این پول نخست راهی بانک «نشنال» در سوییس شده و در آنجا‌ به ارزهای اروپایی، از جمله خود فرانک‌ تبدیل می‌شود؛ اما آیا این ارز از این بانک به ایران منتقل می‌شود یا خیر؟

آن گونه که مشخص است، این ارز به ایران نیز بازگردانده نمی‌شود و در‌‌ همان بانک برای تسهیل سایر مبادلات ارزی ایران و پرداخت‌های بانکی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
این همه به خوبی بیانگر دلایل بلند شدن سر و صداهایی است که برخی رسانه‌ها طی روزهای اخیر به راه انداخته‌اند. موضوع دارایی بلوکه شده ایران و آزاد سازی آن با توجه به تحریم‌های بانکی و بر‌قرار ماندن آن‌ها حتی پس از توافق، ‌موضوعی چالشی و پیچیده و نیازمند روندهای طولانی است.

اما در اینجا باید به دو موضع ‌‌توجه شود: نخست اینکه این ۴.‌۲ میلیارد دلار ‌هیچ ارتباطی با اصل دارایی‌های بلوکه شده ایران در غرب ندارد و ‌از پول‌های نفتی است که در دو سال گذشته راهی آسیا شده؛ معنی دیگر این گزاره آن است که طی دو سال گذشته، ایران از صادرات نفت به آسیا، هیچ ارزی دریافت نکرده است.‌

دوم آنکه احتمالا این ۴.‌۲ میلیارد دلار‌ مستقیم وارد کشور نشده و نخواهد شد.